"Λουίτζι Πιραντέλο (1867-1936) : Ο κάθε ένας και η αλήθεια του" Της Σοφίας Ιορδανίδου (https://dimosiografia.com, 17.8.2020)

 ...............................................................

Λουίτζι Πιραντέλο: Ο κάθε ένας και η αλήθεια του

Κατά τον Πιραντέλο, δεν υπάρχει μία πραγματική αλήθεια, ο καθένας από μας κουβαλάει τη δική του

Της Σοφίας Ιορδανίδου* (https://dimosiografia.com,  17.8.2020)

«Νομίζω πως η ζωή είναι μία πολύ θλιβερή φάρσα. Γιατί έχουμε μέσα μας – χωρίς να μπορούμε να ξέρουμε πώς, γιατί κι από πού- την ανάγκη να εξαπατούμε αδιάκοπα τον εαυτό μας, δημιουργώντας μία πραγματικότητα – μία για τον καθέναν και ποτέ την ίδια για όλους- που κάθε τόσο αποδεικνύεται μάταιη και φανταστική».

H καλλιτεχνική ψυχή του Πιραντέλλο διαμορφώνεται από τη σύνθεση δύο διαφορετικών πολιτισμικών ρευμάτων. Αν σκεφθεί κανείς τον Πιραντέλο μόνο ως έναν λαμπερό Σικελό θεατρικό συγγραφέα, τον αδικεί, γιατί είναι ταυτόχρονα και ένας σπουδαίος Eυρωπαίος διανοούμενος και πολιτικός στοχαστής. Είναι φορέας αυτών των διαφορετικών προσωπικοτήτων και προσπαθεί να τις συνενώσει σε ένα ενιαίο σύνολο. Αποτέλεσμα της γοητείας που του ασκεί η αβεβαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης είναι η σύγχυση της φαντασίας με την πραγματικότητα.

Και τα κείμενά του το περιγράφουν με αποκαλυπτικό τρόπο: «Όταν ένας άνθρωπος ζει, ζει και δεν φαίνεται». Βάλτε έναν άνθρωπο μπροστά σε έναν καθρέφτη, παρακινεί ο Πιραντέλο. «Τότε ή μένει κατάπληκτος από την όψη του ή στριφογυρίζει τα μάτια του για να μην δει τον εαυτό του ή, έξω φρενών, φτύνει την εικόνα του ή, οργισμένος, δίνει μία γροθιά για να την καταστρέψει». Κάτι δυσάρεστο θα είναι το αποτέλεσμα αυτής της διεργασίας, τονίζει ο Σικελός συγγραφέας. Και αυτό το δυσάρεστο είναι η ουσία του θεάτρου του.

Το δυσάρεστο στο θεατρικό σύμπαν του Πιραντέλλο είναι η αποκάλυψη της αδυναμίας εξεύρεσης της αλήθειας και η συνακόλουθη σαδιστική βία που αυτή η αποκάλυψη προκαλεί. Το έργο του βρίσκεται σε πλήρη αντιστοιχία με τις επιταγές που τίθενται σήμερα, άλλοτε από τις «προηγμένες» κοινωνίες σε σχέση με την αποδοχή και την ένταξη στα γενικά κοινωνικά πλαίσια «νεότερων» πρακτικών κι επιλογών συμπεριφοράς και άλλοτε από τις περισσότερο «παραδοσιακές» κοινωνίες, με το αίτημα να γίνονται σεβαστές οι δικές τους αξίες από το παγκόσμιο περιβάλλον. Και στην προσπάθεια επιβολής της «αλήθειας» και του εξ αυτής εκπορευόμενου «δικαίου», αμφότερες οι πλευρές δεν διστάζουν να μετέλθουν βία, σωματική ή ψυχολογική. Αυτού του είδους η βία, στην ουσία της απροκάλυπτα κυνική και ωμή, ενεργεί πάνω στον πόνο του άλλου, στην αδυναμία του και στη στιγμή που αυτή εκδηλώνεται. Η κατ’ επίφαση καλοσύνη του κοινωνικού περίγυρου, περιέργεια, φόβος, κίνδυνος.

Στο «Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε», ο Πιραντέλλο τοποθετεί τη δράση σε ένα κλειστοφοβικό σύμπαν με τους κατοίκους να αισθάνονται ότι η κοινωνική τους πραγματικότητα απειλείται από την παρουσία του Πόντζα και της ιδιότυπης οικογένειάς του. Και αρχίζει ένας αγώνας για την εύρεση της αλήθειας, για την αποκατάσταση της «τάξης» και τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής: οι «παρεκκλίνοντες» καλούνται από τους ανωτέρους τους να αποδώσουν τα «θεσμοθετημένα» δέοντα, τις επιβεβλημένες αβρότητες. Και όταν η «παρέκκλιση» μένει χωρίς εξηγήσεις, όταν η «αλήθεια» διακυβεύεται από προσωπικές επιλογές, τότε στήνεται παρουσία του Νομάρχη, εκπροσώπου της πολιτικής εξουσίας, ένα λαϊκό δικαστήριο, με κατ’ επίφαση στόχο την αποκάλυψη της αλήθειας. Ή, έστω, μίας αλήθειας.

Αυτή η αντίληψη της υποκειμενικότητας και οι έννοιες της αλήθειας και του πραγματικού (γνώσεις που αποτελούν σημαντικές φιλοσοφικές αναζητήσεις από καταβολής κόσμου), βρίσκονται στο κέντρο της πιραντελλικής δραματουργίας, η οποία, εν προκειμένω, θέτει κάτω από το μικροσκόπιό της τη χωρίς όρια αδιακρισία, την αδηφάγα περιέργεια, την απροκάλυπτη ωμότητα, την ηδονική βία, με τις οποίες αντιμετωπίζε- ται η όποια διαφορετική συμπεριφορά. Ακόμη καλύτε- ρα, μάλιστα, αν ο «διαφορετικός» πονάει – τότε είναι το ιδανικό θήραμα της κοινής γνώμης. «Αρωγός» και «συμπαραστάτης» της κοινής γνώμης σήμερα, και οι βασικές πηγές ενημέρωσής της, τα ΜΜΕ και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, που επίσης ισχυρίζονται ότι κατέχουν την αλήθεια.

Τι είναι αληθινό όμως στην αφήγηση ενός γεγονότος; Πόσο αποδεσμευμένοι μπορούν να είναι οι αφηγητές από τις προκαταλήψεις, τα προσωπικά τους βιώματα, ή ακόμη-ακόμη και από πιέσεις που δέχονται από το περιβάλλον τους, όταν καλούνται να περιγράψουν ένα γεγονός; Έντονοι προβληματισμοί και περίπλοκοι οι δρόμοι της «αλήθειας» και της «αντικειμενικότητας», όταν πρέπει κάποιος να «διαχειριστεί» τις έννοιες αυτές και να τις «διοχετεύσει» στην κοινή γνώμη. Από τη στιγμή που οποιοσδήποτε από εμάς αποτολμήσει την ερμηνεία των γεγονότων, αρχίζει και ο κατακερματισμός της αλήθειας. Τότε, ο αφηγητής γίνεται τρεις Γιάννηδες, σύμφωνα με τον αφορισμό του Αμερικανού συγγραφέα Γουέντελ Χολμς, και αναπαράγει/μεταφέρει στο κοινό του τη δική του υποκειμενική ματιά-ερμη- νεία, και μάλιστα ανεξαρτήτως του εάν αυτό γίνεται συνειδητά ή ασυνείδητα. Έτσι, πομποί και δέκτες, εμφανίζονται κυριολεκτικά αδύναμοι να συλλάβουν, να επεξεργαστούν, να μεταφέρουν και να αποδεχθούν με σαφήνεια την πραγματικότητα.

Αυτή ακριβώς η αδυναμία σύλληψης και μεταφοράς της πραγματικότητας, που αποτελεί όχι μόνο το πλαίσιο, αλλά και τον πυρήνα του συνολικού πιραντελλικού έργου, αποκτά στο «Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε» τη σημασία διακήρυξης περί του ανέφικτου της αντικειμενικότητας.

Με δεδομένο λοιπόν ότι η αντικειμενικότητα είναι μία διαδικασία ανέφικτη και ότι η πραγματικότητα δεν μπορεί να νοηθεί, παρά μόνο ως ανθρώπινο δημιούργημα, οδηγούμαστε ανεπιφύλακτα στο συμπέρασμα ότι η πραγματικότητα είναι μία κοινωνική κατασκευή, άρα υπάρχουν τόσες πραγματικότητες, όσες και οι προσεγγίσεις ξεχωριστά των υποκειμένων. Σαν να λέμε δηλαδή “non c’ e’ una realta’ vera. Ognuno di noi ha la sua realta”. Δεν υπάρχει μία πραγματική αλήθεια, ο καθένας από μας κουβαλάει τη δική του. Άλλη η αλή- θεια του Λαουντίζι, διαφορετική η αλήθεια της κυρίας Φρόλα, αλλιώτικη η αλήθεια του κυρίου Πόντζα. Αλλά το ζητούμενο ένα. Όπως το καταγράφει η πένα του ιδιοφυούς Πιραντέλλο:

Λαουντίζι: Ορίστε, κυρίες και κύριοι, πώς μιλάει η αλήθεια.

(Τους κοιτάζει ειρωνικά και προκλητικά) Ικανοποιηθήκατε;

Ένα «παιχνίδι ρόλων» αποτελεί το θεατρικό σύμπαν του Λουίτζι Πιραντέλλο. Ένα «παιχνίδι ρόλων» απο- τελεί και η συνολική ύπαρξη του ανθρώπου, ο οποίος στο νέο, γεμάτο προκλήσεις κι απαιτήσεις, παγκοσμι- οποιημένο περιβάλλον καλείται να αναλάβει ακόμη περισσότερους ρόλους, άρα να είναι ανοικτός σε ακόμη περισσότερους κινδύνους. Οι αντιστοιχίες πάμπολλες, αναγνωρίσιμες παντού γύρω μας. Γεγονός που ανταποκρίνεται σε αυτό που ανέκαθεν ευχόταν ο Πιραντέλλο: να προκαλέσει την αντίδραση του κοινού, είτε θετική είτε αρνητική, καθώς ταύτιζε την αντίδραση με τη συμμετοχή στη ζωή και κατ’ επέκταση με τη ζωή την ίδια.

*Αναπληρώτρια καθηγήτρια Δημοσιογραφίας και Επικοινωνίας στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου και πρόεδρος του Advanced Media Institute

"Γιαννακόπουλος – Κασιδιάρης / Το story, η αποθέωση και το αντιφασιστικό καμπανάκι" tvxsnewsroom (tvxs.gr, 19.10.2026)

 ..............................................................

"Γιαννακόπουλος – Κασιδιάρης / Το story, η αποθέωση και το αντιφασιστικό καμπανάκι"

tvxsnewsroom (tvxs.gr, 19.10.2026)

 

Αντιδράσεις προκαλεί η δημόσια προβολή της «Συμμαχίας Ελλήνων», του κόμματος που στηρίζει ο Ηλίας Κασιδιάρης, από τον Δημήτρη Γιαννακόπουλο, πρόεδρο της ΚΑΕ Παναθηναϊκός και επιχειρηματία της φαρμακοβιομηχανίας.

Ο Δημήτρης Γιαννακόπουλος ανάρτησε σε story στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το πρόγραμμα του κόμματος, υπό τους ήχους του τραγουδιού «Μα εγώ είμαι Έλληνας» του Νότη Σφακιανάκη.

O Ηλίας Κασιδιάρης, αναδημοσίευσε την ανάρτηση τα ξημερώματα της Δευτέρας, σπεύδοντας να αποθεώσει δημόσια τον επιχειρηματία.

«Ο κορυφαίος Έλληνας φαρμακοβιομήχανος Δημήτρης Παύλου Γιαννακόπουλος δημοσίευσε στο προφίλ του το πρόγραμμα της ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ», έγραψε ο Κασιδιάρης, προσθέτοντας ότι «κύριος στόχος του κόμματος είναι η Αυτάρκεια μέσω της Εθνικής Παραγωγής και της Βιομηχανικής Ανάπτυξης».

Η δημόσια προβολή του κόμματος από τον πρόεδρο της μπασκετικής ομάδας του Παναθηναϊκού προκάλεσε την αντίδραση του Αντιφασιστικού Δικτύου Παιδείας, το οποίο παρεμβαίνει με ανακοίνωσή του, συνδέοντας την κίνηση με την ευρύτερη σχέση οικονομικής ισχύος και ακροδεξιάς πολιτικής.

«Είναι γνωστό πως το κεφάλαιο και ο φασισμός συνδέονται άρρηκτα», αναφέρει το Δίκτυο, υποστηρίζοντας ότι σε περιόδους κρίσης και πολέμου μερίδες του κεφαλαίου επιλέγουν να στηρίξουν ανοιχτά φασιστικές δυνάμεις.

Ειδικότερα για την ανάρτηση του Δημήτρη Γιαννακόπουλου, το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας εκτιμά ότι η προβολή του προγράμματος της «Συμμαχίας Ελλήνων» «δίνει αέρα στα πανιά των φασιστών και στις επόμενες επιθέσεις τους». Παράλληλα, υπογραμμίζει τη σημασία της ιδιότητάς του ως προέδρου της ΚΑΕ Παναθηναϊκός, επισημαίνοντας ότι οι δημόσιες τοποθετήσεις ενός προσώπου με τόσο ισχυρή παρουσία στον αθλητισμό αποκτούν ευρύτερη απήχηση.

«Να στήσουμε ανάχωμα σε κάθε μαζικό χώρο απέναντι στον φασισμό. Να προστατέψουμε τον αθλητισμό από τα δόντια του φασισμού», τονίζει το Δίκτυο, καταλήγοντας ότι «κάθε δημόσια στήριξη ή προβολή του Κασιδιάρη και του φασισμού είναι ακόμη ένα αποτύπωμα στο μαχαίρι των φασιστών».

Η παρέμβαση κλείνει με την κατηγορηματική θέση ότι ο Κασιδιάρης και οι ομοϊδεάτες του «καμιά σχέση δεν έχουν με οποιαδήποτε προκοπή της πατρίδας και της χώρας μας».

Δες εδώ την ανακοίνωση  του Αντιφασιστικού Δίκτυου Παιδείας:

Για την ανάρτηση της στήριξης του Δ. Γιαννακόπουλου στη Συμμαχία Ελλήνων από τον Ηλία Κασιδιάρη

Είναι γνωστό πως το κεφάλαιο και ο φασισμός συνδέονται άρρηκτα.

Οι φασίστες υπερασπίζονται τα συμφέροντα των αστών μέσα στο κοινοβούλιο και απέναντι στο αντιφασιστικό κίνημα και ταυτόχρονα οι αστοί έχουν το κεφάλι τους ήσυχο, επειδή η αστυνομία τούς κάνει πλάτες για να μην μπλέξουν.

Κάποιες φορές, βέβαια, σε περιόδους κρίσης και πολέμων, όπως αυτή που ζούμε, το κεφάλαιο βγαίνει ανοιχτά και στηρίζει τους φασίστες.

Στη προκειμένη περίπτωση, η ανάρτηση του επιχειρηματία φαρμακοβιομήχανου Δημήτρη Γιαννακόπουλου με το πρόγραμμα του Κόμματος Κασιδιάρη "Συμμαχία Ελλήνων" δίνει αέρα στα πανιά των φασιστών και στις επόμενες επιθέσεις τους.

Πόσω δε μάλλον τη στιγμή που ο Δημήτρης Γιαννακόπουλος είναι πρόεδρος της ΚΑΕ Παναθηναϊκός, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το πόσο μακριά φτάνουν οι δηλώσεις του.

Να στήσουμε ανάχωμα σε κάθε μαζικό χώρο απέναντι στον φασισμό.

Να προστατέψουμε τον αθλητισμό από τα δόντια του φασισμού.

Κάθε δημόσια στήριξη ή προβολή του Κασιδιάρη και του φασισμού είναι ακόμη ένα αποτύπωμα στο μαχαίρι των φασιστών.

Ο Κασιδιάρης και οι όμοιοι του είναι απόγονοι των δοσίλογων και καμιά σχέση δεν έχουν με οποιαδήποτε προκοπή της πατρίδας και της χώρας μας.

«ΘΕΟΦΙΛΟΣ» του Θανάση Σκρουμπέλου την 1.11.26 στον Χώρο Τέχνης "Ιδιόμελο" στο Μαρούσι

 ..............................................................

«ΘΕΟΦΙΛΟΣ» του Θανάση Σκρουμπέλου την 1.11.26 



«ΘΕΟΦΙΛΟΣ»

του Θανάση Σκρουμπέλου


(Μονόλογος)


με τον Θοδωρή Προκοπίου


σε σκηνοθεσία Νίκου Βερλέκη




Ο "Θεόφιλος" έρχεται στο "Ιδιόμελο" για μια μοναδική παράσταση την 1.11.26

Η παράσταση έχει παιχτεί για έξι συνεχόμενες επιτυχημένες θεατρικές σαιζόν, αφού κέρδισε το κοινό στην Αθήνα, σε όλη την Ελλάδα αλλά και στη Βουλή των Ελλήνων… Και συνεχίζει το ταξίδι της: παρουσιάστηκε σε θέατρα, σε σχολεία, σε συλλόγους, σε μουσεία, σε πανεπιστήμια. σε όλη την Ελλάδα και στην Κυπρο από 5/3/2020 έως 22/5/2026. Και συνεχίζει.....

Λίγα λόγια για το έργο

Παρακολουθούμε τα βήματα του Θεόφιλου:

Η εφηβεία και το πρώτο του ταξίδι από την Μυτιλήνη στη Σμύρνη για να βρει το δρόμο του.Ακολουθώντας το όνειρο για την “ζωγραφιά” θα φτάσει μέχρι το Βόλο.... το Πήλιο … να πολεμήσει για την πατρίδα, τα οράματά του…Ο ανεκπλήρωτος έρωτας για την Αθηνά..... η απόρριψη.... ο χλευασμός... η φτώχεια... είναι η καθημερινότητα του.

Η επιστροφή στη γενέτειρα και η λυτρωτική συνάντηση με τον Στρατή Ελευθεριάδη θα είναι η πρώτη αναγνώριση.... η ουσιαστική δικαίωση όμως θα έρθει μέσα από τα ίδια του τα έργα.

Εικόνες και παραστάσεις από την επανάσταση και τα γεγονότα περνούν μπροστά από τον "θεατή", που επικοινωνεί μέσα από τα έργα με τον σπουδαίο αυτό καλλιτέχνη και φιγούρες όπως ο Αθανάσιος Διάκος, ο Ρήγας Φεραίος, ο Παύλος Μελάς κ.α. λαμβάνουν άλλη διάσταση στον δικό του καμβά.

"Η ιστορία είναι άνεμος που την καταλαβαίνεις όταν την ανασαίνεις."

Η παράσταση τελεί υπό την αιγίδα του Μουσείου Θεόφιλος και του Δήμου Μυτιλήνης.
Το έργο «Θεόφιλος» παρουσιάστηκε στην Βουλή των Ελλήνων, το Δεκέμβριο του 2021, στα πλαίσια των εορτασμών των 200 χρόνων από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης.

Συντελεστές:

Σκηνοθεσία Νίκος Βερλέκης

Σκηνικά – Κοστούμια Ανθή Σοφοκλέους

Μουσική επιμέλεια Δημήτρης Κοντογιάννης

Φωτογραφίες Τσβετομίρ Τσάνκοβ / Τέρπος Παπαθεοδωρου

Official Trailer Μαρίνα Λεοντάρη, Γιάννης Σαρηγιάννης

Επικοινωνία Κατερίνα Ζαχαριουδάκη

Ερμηνεία Θοδωρής Προκοπίου


Info
Κυριακή 1.11.26
Χώρος Τέχνης Ιδιόμελο, Ελευθερίου Βενιζέλου 17, Μαρούσι (κοντά στον ΗΣΑΠ)
Έναρξη: 19.30
Είσοδος: 10 €
Διάρκεια: 55'
Επικοινωνία - κρατήσεις θέσεων: 2106817042
Αγορά: more.com



Official Video Linkhttps://www.youtube.com/watch?v=MK3tJQma1uc&t=50s
https://www.youtube.com/watch?v=3eE0ue72j0w
Ιστότοποςhttps://www.facebook.com/profile.php?id=100079856648076

"Πόσο επηρέασε ο Ελύτης. Τριάντα χρόνια μετά το θάνατο του" (ΙΙ) Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) από τον κριτικό λογοτεχνίας και φίλο στο fb Βαγγέλη Χατζηβασιλείου (facebook, 22.10.2026)

............................................................... 

"Πόσο επηρέασε ο Ελύτης. Τριάντα χρόνια μετά το θάνατο του" (ΙΙ)

                      Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996)

Είδαμε την προηγούμενη εβδομάδα πόσο και πώς επηρέασε ο Οδυσσέας Ελύτης τούς ποιητές της μεταπολεμικής περιόδου. Περνώντας στις νεότερες γενιές, τη γενιά του 1970 και τη γενιά του 1980, εκείνοι που θα επανασυνδέσουν τον λυρισμό του με τον υπερρεαλισμό, για τον εκτρέψουν εν συνεχεία προς μια γλωσσοκεντρική, μεταμοντερνιστικής απόληξης τροχιά, είναι δίχως την παραμικρή αμφιβολία ο Δημήτρης Καλοκύρης και ο Ευγένιος Αρανίτσης: ο Αρανίτσης, τον οποίο μνημονεύω πρόωρα, μια και ανήκει στους επιγόνους της γενιάς του 1970, με τη μουσικότητα του στίχου του και τη ροπή του προς το παράλογο και το ακατανόητο (το ακατανόητο και η απροσδιοριστία ως ριζικές συνθήκες της ύπαρξης), ο Καλοκύρης με τη συνειρμική του προσωδία και τη φαντασμαγορική ανασκαφή του θρύλου, σ’ ένα ποιητικό διακείμενο με μπορχεσιανή πολυσυλλεκτικότητα.

Προς τη διακειμενικότητα θα στραφεί και ο ερωτικός λόγος του Διονύση Καψάλη, που θα περιβάλει την ελυτική καταγωγή του με έναν αλληλοϋπονομευτικό συνδυασμό ελεύθερου στίχου και παραδοσιακής φόρμας. Με τον Χριστόφορο Λιοντάκη ο ελυτικός έρωτας θα μυθολογηθεί μέσω του κρητικού Λαβύρινθου και του Μινώταυρου, σ΄ένα δραματικά φορτισμένο αντιθετικό ζεύγος σκότους-φωτός. Η ερωτική πλησμονή του Γιώργου Βέη θα κορφολογήσει τα αισθησιακά διαθέσιμα του ελυτικού λυρισμού, για να τα διακοσμήσει με μια πανδαισία γεωγραφικής παγχρωμίας. Σ΄ έναν τύπο άδολου ερωτισμού θα ακουμπήσει, αντίθετα, ο Γιώργος Κ. Καραβασίλης, που θα αποσπάσει από τον λυρισμό του Ελύτη μόνο την εξωστρεφή μουσική του.

Και οι επίγονοι της γενιάς του 1970 τι θα κληθούν κάνουν με τον Ελύτη; Το μεταμοντερνιστικό παιγνιώδες και ο διακειμενικός συμφυρμός θα δώσουν κι εν προκειμένω το παρών. Ο Στρατής Πασχάλης θα ενοφθαλμίσει στη φαντασιακή υψηγορία και την ποιητική ουτοπία της ελυτικής διαύγειας την παράδοση του γαλλικού συμβολισμού, ο Θανάσης Χατζόπουλος θα συμπλέξει την ελυτική φαντασία και ενόραση με την ψυχαναλυτική εικονογράφηση των ονειρικών του θραυσμάτων και ο Γιώργος Κοροπούλης θα διεμβολίσει την ελυτική ερωτική ανάταση με τη μελαγχολία και τα ποιητικά μέτρα του μεσοπολέμου σ’ ένα κράμα ειρωνείας, παρωδίας και σαρκασμού.

Ο κύκλος κλείνει και οι επιδράσεις του Ελύτη οδηγούνται στο πέρας τους (δεν θα αναφερθώ στους ποιητές που έπονται της γενιάς του 1970 και των επιγόνων της και γιατί κάποιες ομάδες τελούν ακόμη υπό διαμόρφωση και γιατί δεν ελέγχω καλά το συγκριτολογικό τους πεδίο). Θα πρέπει να παραδεχτούμε πως μολονότι αυξάνουν σημαντικά στις μεταπολιτευτικές ποιητικές γενιές, οι ελυτικές επιδράσεις δεν αποκτούν ποτέ εντυπωσιακό όγκο στους κόλπους τους. Πιθανόν επειδή με την εξαίρεση των τάσεων που παρακολουθήσαμε και αυτές οι γενιές θητεύουν σ΄έναν κόσμο ασύμβατο με τον κόσμο του Ελύτη: όχι πια γιατί αντί να συνεγείρονται από τη δυνατότητα της τέχνης για μιαν οντολογική υπέρβαση του παρόντος, παραμένουν βυθισμένες στη ζώσα Ιστορία, όπως οι αμέσως προηγούμενες, αλλά επειδή ο ατομικισμός, ο κυνισμός και η μυθολογική αποσάρθρωση του τελευταίου τετάρτου του 20ου αιώνα κατάφεραν να τους εμπνεύσουν μιαν εγγενώς αντιλυρική στάση, που αν πρόκειται να συμπεριλάβει κάποτε στις παρακαταθήκες της τον υπερρεαλισμό, δεν θα το αποπειραθεί μέσω του Ελύτη.

Γιατί, εντούτοις, τα λέω όλα αυτά; Θα έπρεπε τάχα να δημιουργήσει υποχρεωτικά σχολή ο Ελύτης και θα έπρεπε επιπροσθέτως να συνωστίζονται εκόντες άκοντες οι νεότεροι στην ποιητική του αυλή προκειμένου να προμηθευτούν υποδείξεις και διδάγματα; Εννοείται πως όχι. Στη λογοτεχνία ουδείς εκ των άνω κανόνας μπορεί να ισχύσει και τα πράγματα πάντα αυτορυθμίζονται. Αξίζει, νομίζω, παρ' όλα αυτά, τον κόπο να τελειώσω με την υπόμνηση πως ένας ποιητής ο οποίος είναι ταυτισμένος στην κοινή συνείδηση με την περίσσεια των ερωτικών αισθημάτων και την ελληνική του λαμπρότητα (το κοστούμι που δεν έχει πάψει μέχρι σήμερα να ράβει για τον Ελύτη η δημόσια προσληψή του), παραμένει μέχρι και τώρα που συζητάμε δύστοκος ως προς την ενδοποιητική του διάχυση και οικειοποίηση. Κι αυτό γιατί οι λέξεις και οι παραστάσεις του, τα οπτικά και τα ηχητικά του σχήματα, αλλά και ολόκληρη η ποιητική του ανατρέπουν ευθύς εξαρχής την έξωθεν υποδοχή και αποδοχή του έργου του: έργο το οποίο εξακολουθεί να κοιτάζει με προσήλωση στον εσωτερικό του καθρέφτη και να αντλεί από εκεί τη μοναδική και σπάνια αύρα του.

"Πόσο επηρέασε ο Οδυσσέας Ελύτης; Τριάντα χρόνια μετά τον θάνατό του" (α' μέρος) από τον κριτικό λογοτεχνίας και φίλο στο fb Βαγγέλη Χατζηβασιλείου (facebooK, 19.10. 2026)

 ...............................................................

"Πόσο επηρέασε ο Οδυσσέας Ελύτης; Τριάντα χρόνια μετά τον θάνατό του"

              Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996)

έγραψε ο κριτικός λογοτεχνίας Βαγγέλης Χατζηβασιλείου (facebook, 19. 10. 2026)

Πώς να σκεφτούμε τις επιδράσεις του Οδυσσέα Ελύτη; Δεν εννοώ τις επιδράσεις που δέχτηκε: Αυτές έχουν διερευνηθεί κατ΄επανάληψη στο παρελθόν, συνεχίζονται με πάσα επιμέλεια στις ημέρες μας και είναι πιθανόν να συνεχιστούν με την ίδια φροντίδα και μελλοντικά. Εννοώ τις επιδράσεις που άσκησε: γιατί κάποιες επιδράσεις έχει ασκήσει σίγουρα ο Ελύτης στις νεότερες γενιές κι αυτές θα προσπαθήσω να ιχνηλατήσω προχωρώντας, σ΄ένα πεδίο που όπως κι να το κοιτάξουμε δεν μοιάζει ιδιαίτερα διερευνημένο.

Ποιες ακριβώς, όμως, είναι οι νεότερες γενιές; Είναι, βέβαια, οι γενιές που θα καλλιεργήσουν την ποίηση από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και ύστερα μέχρι και τα σημερινά χρόνια. Είναι η πρώτη και η δεύτερη μεταπολεμική γενιά: μια χορεία ποιητών την οποία ο Ελύτης, φεύγοντας από τη ζωή λίγο πριν από την εκπνοή του 20ου αιώνα, θα προλάβει να τη δει να φτάνει στην πλήρη ωριμότητά της. Κι είναι επιπροσθέτως η γενιά του 1970 και οι επίγονοί της. Τη γενιά του 1970 ο Ελύτηςθα προλάβει επίσης να τη δει μεστή ενώ και οι επίγονοί της δεν θα είναι στα σπάργανα της νιότης τους όταν θα πεθάνει ο ποιητής.

Μιλάμε, λοιπόν, για τέσσερις γενιές με τις οποίες συμπορεύτηκε επί μακρόν ο Ελύτης (μια πεντηκονταετία στο σύνολο της διαδρομής), διαμορφώνοντας με κάποιον τρόπο ένα μέρος της ταυτότητάς τους (ξέρω πως ο όρος γενιά έχει πέσει θύμα ποικίλων καταχρήσεων μα στα μακροσκελή, όπως το προκείμενο, διαγράμματα δεν έχει πάψει να διατηρεί τη λειτουργικότητά του, ακόμα κι αν επιστρατεύεται περισσότερο για να οριοθετήσει κάποιες γραμματειακές υποπεριόδους και λιγότερο για να αναδείξει λογοτεχνικές συσσωματώσεις με συμπαγή χαρακτηριστικά.

Εκκινώντας από την πρώτη μεταπολεμική γενιά, τι συνέβη καταρχάς με την υπερρεαλιστική της ομάδα; Πόσο συναναστράφηκε το κλίμα του Ελύτη και σε ποιον βαθμό επικοινώνησε με την τεχνική του; Ας εξετάσουμε τα ευρήματα. Ο Έκτωρ Κακναβάτος ακολούθησε έναν εξαιρετικά ορθόδοξο υπερρεαλιστικό δρόμο, με μεγάλες λογικές υπερβάσεις και πλήθος εικονοποιητικά και ακουστικά απροσδόκητα, συνδυασμένα με μιαν ιδιαιτέρως αναστατωμένη και διαταραγμένη γραφή. Πρόκειται για έναν υπερρεαλισμό που δεν υιοθέτησε και δεν υπερασπίστηκε ποτέ ο Ελύτης, ο οποίος αν κληροδότησε κάτι στον Κακναβάτο, αυτό είναι το ανυψωτικό και το ενορατικό στοιχείο της έκφρασης. Ο Μίλτος Σαχτούρης, πάλι, συνταίριαξε από την πρώτη στιγμή τον υπερρεαλισμό του με μια σαφώς εξπρεσιονιστική παράμετρο, ανασύροντας στην επιφάνεια μιαν επικράτεια παραλόγου και τρόμου που επίσης δεν ανήκει στην ατμόσφαιρα του Ελύτη. Ο Δ. Π. Παπαδίτσας, από τη μεριά του, ταίριαξε στο ξεκίνημά του πιο πολύ με το ρηξικέλευθο, αποθεμελιωτικό στυλ του Εμπειρίκου και του Εγγονόπουλου, κρατώντας μακριά από τον λόγο του τη μεταστοιχειωτική φαντασία του Ελύτη, που αργότερα θα σκοντάψει και στο επίβουλο υπαρξιακό σύμπαν το οποίο θα χτίσει βαθμιαία ο ποιητής. Και η Μαντώ Αραβαντινού, ωστόσο, θα σταθεί μακριά από τον Ελύτη, τόσο εξαιτίας της σταθερά αφαιρετικής (έως και γεωμετρικής) γραφής της όσο και λόγω της έκδηλης τάσης της προς το σύμβολο και την αλληγορία.

Για τη Μάτση Χατζηλαζάρου, από τη άλλη πλευρά, θα μπορούσα να πω ότι πλησιάζει περισσότερο τον Ελύτη, χάρη στη διάχυτη ερωτική της διάθεση. Κι εδώ, εντούτοις, η σχέση θα παραμείνει εντέλει χαλαρή μια και η Χατζηλαζάρου έχει έναν εξομολογητικό τόνο και μια λογική στιχουργική δομή που την απομακρύνουν ευθύς εξαρχής από την περίτεχνη κρυπτικότητα του Ελύτη. Σκέφτομαι πως ο εγγύτερος ίσως στον Ελύτη μεταπολεμικός υπερρεαλιστής είναι ο Γιώργος Λίκος: με τη μυστηριακή ομολογία της φύσης, που διαπερνά απ’ άκρου εις άκρον τον στίχο του, με τα λαμπερά (κάποτε εκτυφλωτικά) του χρώματα, παρά τη μαύρη αχλή που συχνά προϋποθέτουν, αλλά και με τη μουσικότητα των εικόνων του. Και ο Νάνος Βαλαωρίτης, όμως, που δεν είναι ακριβώς υπερρεαλιστής, δεν στέκει εκτός τροχιάς Ελύτη, συγκεράζοντας, στις πρώτες τουλάχιστον ποιητικές του προσπάθειες, την καταφυγή στον μύθο και στο αρχέτυπο με μιαν ισχυρή μεταμορφωτική φαντασία. Για τον Ε. Χ. Γονατά, που έχει κάποιες μακρινές υπερρεαλιστικές καταβολές, παραμένοντας στη μεθόριο ποίησης και πεζογραφίας, ο Ελύτης είναι πιθανόν να έχει παίξει κάποιον ρόλο ως προς την αποσπασματική ονειρική του αφήγηση. Ο Τάκης Βαρβιτισώτης, τέλος, μολονότι δύσκολα θα κατατασσόταν στους μεταπολεμικούς υπερρεαλιστές, εμφανίζεται στα νιάτα του με μιαν υπερρεαλιστική μετριοπάθεια πολύ γνώριμη στον Ελύτη.

Τα συμπεράσματα δεν είναι πλούσια: Οι μεταπολεμικοί υπερρεαλιστές δεν διασταυρώνονται σε κεντρική λεωφόρο με τον Ελύτη: τον βρίσκουν οπωσδήποτε μπροστά τους, βρίσκουν και κάποιους τρόπους να συνεννοηθούν με τη γλώσσα και την εικονογραφία του, αλλά δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση κληρονόμους του ούτε, έστω, έμμεσους μεταβιβαστές του στη γενιά τους ή και στις επόμενες. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Επειδή οι μεταπολεμικοί υπερρεαλιστές είναι είτε πολύ ορθόδοξοι (Κακναβάτος) είτε πολύ ανορθόδοξοι (Χατζηλαζάρου) στις επιλογές τους; Επειδή ο υπερρεαλισμός συνιστά για τους περισσότερους ένα πάτημα για να αναχθούν κατόπιν στη δική τους, αυτόνομη σφαίρα (με τον Παπαδίτσα να βαδίζει προς την υπαρξιακή ποίηση, τον Σαχτούρη να φλερτάρει με τον εξπρεσιονισμό, την Αραβαντινού να καταλήγει στην αφαίρεση και την αλληγορία, τον Βαλαωρίτη να αγκαλιάζει πολλαπλές όψεις του μοντερνισμού, τον Γονατά να παίζει με τους φαντεζίστ και τον Βαρβιτσιώτη να οδεύει προς τον καθαρό λυρισμό); Ή μήπως επειδή γενικότερα η μεταπολεμική αγωγή τους, που αποτυπώνει την εμπειρία της άνδρωσής τους μέσα στη φωτιά της παγκόσμιας σύρραξης (εδώ ας υπολογίσουμε πιο πολύ τον Κακναβάτο, τον Σαχτούρη, τον Παπαδίτσα και τον Λίκο), επιτρέπει στην ποίησή τους μιαν ιστορική σκοτεινιά ασύμπτωτη με τη σκοτεινιά του Ελύτη, η οποία είναι η σκοτεινιά της κρυμμένης τύψης, της συμφιλίωσης του έρωτα και του θανάτου αλλά και της καθαρής θανατολογίας και θανατογραφίας;

Ισχύουν μάλλον και οι τρεις εξηγήσεις, θα πιαστώ, όμως, από την τελευταία για να δώσω μιαν απάντηση στην εύλογη απορία γιατί ο Ελύτης απουσιάζει πανηγυρικά από το υπόλοιπο τοπίο της πρώτης, αλλά και της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς. Το «πανηγυρικά», βέβαια, είναι μια λέξη: μεμονωμένα κάδρα, σπασμένα γυαλάκια στίχων, κρυπτομνησίες και σκόρπιες παραπομπές είμαστε ασφαλώς σε θέση να εντοπίσουμε σε ποικίλα σημεία της ποιητικής παραγωγής τόσο των πρώτων όσο και των δεύτερων μεταπολεμικών. Συντεταγμένο, παρόλα αυτά, μέτωπο επιδράσεων είναι πάρα πολύ δύσκολο να διακρίνουμε. Και φταίει, νομίζω, γι αυτό η Ιστορία.

Το βάρος της Ιστορίας: Η Ιστορία είναι για τον Ελύτη ένα ανυπόφορο βάρος: μια πολλαπλά παραμορφωμένη και εξαντλημένη πραγματικότητα, που χρειάζεται πρώτα να σβηστεί από τον χάρτη της οικουμένης και μετά να ξαναγραφτεί εξυπαρχής και να ενταχθεί στην προοπτική μιας λυτρωτικής ουτοπίας, την οποία θα αρδεύσουν τα ζείδωρα νάματα της τέχνης. Για τους πρώτους και τους δεύτερους μεταπολεμικούς (ακόμα και για τους πλέον υπαρξιακούς και εξατομικευμένους αναμεταξύ τους), η Ιστορία έχει σιδερένια γόνατα: κουβαλά όλη τη φρίκη με την οποία γέμισε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος τους ανθρώπους, σκορπίζοντας παντού το αίμα, τον όλεθρο και τον εξανδραποδισμό.

Ο Ελύτης θέλει να κλείσει μια τρύπα που έχει ανοίξει η Ιστορία στο σύμπαν επειδή εξισώνει την Ιστορία με μιαν εν γένει μοχθηρή και ταυτοχρόνως εκκενωμένη πραγματικότητα, η οποία εναντιώνεται πεισματικά στο απελευθερωτικό βλέμμα της ποίησης. Οι πρώτοι και οι δεύτεροι μεταπολεμικοί βλέπουν στην Ιστορία την ανέκκλητη φθορά και την ασύνορη έρημο που έχει επιφέρει με την αποπνικτική βοή της στις συνειδήσεις. Και στην έρημο δεν υπάρχουν, κακά τα ψέματα, ούτε οράσεις ούτε ουτοπίες. Σε μια τέτοια τροχιά, η πρώτη και η δεύτερη μεταπολεμική γενιά θα νιώσει σίγουρα καλύτερα με τον ρεαλισμό του Καβάφη, με τη στυφή αμεσότητα του Καρυωτάκη, όπως και με τον περί φθοράς λόγο του Σεφέρη.

Η γύμνια, η ξηρότητα, ο χαμηλός τόνος και η αδιακόσμητη υποβολή του Καβάφη, του Καρυωτάκη και του Σεφέρη στέκουν στους αντίποδες του Ελύτη, που με το ένα του μάτι κοιτάζει προς τα έξω, προς ένα φωτεινό και σωτήριο ουτοπικό μέλλον, ενώ με το άλλο στρέφεται στα ενδότερα της ποιητικής του τέχνης, για να προσέλθει στον ναό της αυτοδύναμης ακτινοβολίας της και να λατρέψει απέραντα τον άμωμο θεό της.

Κατά τα άλλα, στις ελάχιστες περιπτώσεις που οι μεταπολεμικοί ποιητές θα στραφούν στον λυρισμό, ο Ελύτης θα είναι, φυσικά, παρών. Τον είδαμε πώς συναντά τον Βαρβιτσιώτη από την πρώτη μεταπολεμική γενιά. Θα τον δούμε να προκαλεί κάποια έλξη και στον Νίκο-Αλέξη Ασλάνογλου από τη δεύτερη μεταπολεμική γενιά: ένας λυρικός που θα λατρέψει με τη σειρά του, όσο παραμένει νέος, το κάλλος της ποίησης, επιστρατεύοντας για τα τελετουργικά της λατρείας του μιαν έντονα μυθοποιητική φαντασία. Τελειώνοντας με τη δεύτερη μεταπολεμική γενιά, ο Ελύτης δεν αποκλείεται να έχει ένα μερίδιο συμμετοχής και στον δραματικό λυρισμό της Κικής Δημουλά, με τις ξαφνικές γλωσσικές αναφλέξεις και συστροφές που δονούν τα ποιήματά της από την πρώτη μέχρι και την τελευταία συλλογή της.

Σταματώ, στους δύο πρώτους κύκλους επιδράσεων του Οδυσσέα Ελύτη με αφορμή τη συμπλήρωση τριάντα χρόνων από τον θάνατό του κι αν χρειαστεί θα συνεχίσω.

"10 ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΑ ΧΑΪΚΟΥ" από τον ποιητή και φίλο στο fb Χάρη Μελιτά (facebook, 23.10.2026)

 .............................................................

                        Χάρης Μελιτάς 

10 ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΑ ΧΑΪΚΟΥ


1. ΝΕΚΡΟΨΙΑ
Δεν βρήκαν αίμα.
Μονάχα δυο κηλίδες
φρέσκο ποίημα.


2. ΘΗΤΕΙΑ
Σήμερα πάλι
θα σκοτώσω μια μέρα.
Πόσες μου μένουν;


3. Η ΠΑΡΕΛΑΣΗ
Ανοίχτε δρόμο
να περάσουν οι νεκροί.
Θα μας πατήσουν.


4. ΠΑΝΩΣΕΝΤΟΝΟ
Φτωχό μου χώμα
δεν φτάνεις να σκεπάσεις
όσα έζησα.


5. Η ΕΤΥΜΗΓΟΡΙΑ
Απαγγέλθηκε
η ποινή της ελπίδας.
Αργός θάνατος.


6. ΕΓΓΥΗΣΗ
Έψαχνα κάποιον
να πεθάνουμε μαζί.
Πήρα καθρέφτη.


7. ΑΝΘΡΑΚΩΡΥΧΟΙ
Δεν ξαποσταίνουν
όλη νύχτα οι νεκροί.
Σκάβουν όνειρα.


8. ΤΕΛΕΤΗ ΛΗΞΕΩΣ
Βαρύ τσιγάρο
ο φόβος του θανάτου
στο κυλικείο.


9. Ο ΔΥΤΗΣ
Βούτηξε μόνος
στα βάθη της ψυχής του.
Δεν επέστρεψε.


10. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ
Άμα πεθάνω
τι θα πω στον Ύψιστο;
Παιδί ή γέρος;

"Μερικές σκέψεις για το "Naza" - και με αφορμή το "Naza" - σε σκηνοθεσία των Ισραηλινών Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Ζορ." Από τον φίλο στο fb Βασίλη Μάλτα (facebook, 17.10. 2026)

 ...............................................................

Μερικές σκέψεις για το "Naza" - και με αφορμή το "Naza" - σε σκηνοθεσία των Ισραηλινών Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Ζορ.

Από τον φίλο στο fb Βασίλη Μάλτα (facebook, 17.10. 2026)

"Naza": ακρωνύμιο δύο Ισραηλινών λέξεων για τον εκτιμώμενο αριθμό θανάτων αμάχων του αντιπάλου, που χρησιμοποιείται από τον Ισραηλινό στρατό και μυστικές υπηρεσίες κατά τον σχεδιασμό των επιχειρήσεων τους. Χαρακτηρίζοντας «ανθρώπινα ζώα» τους Παλαιστίνιους (όπως ο Ισραηλινός υπουργός άμυνας μετά την αιματηρή επίθεση της Παλαιστινιακής αντιστασιακής οργάνωσης Χαμάς στις 7/10/2023- όπου, όμως, πληθαίνουν και ισχυροποιούνται οι ενδείξεις ότι ανάμεσα στους Ισραηλινούς νεκρούς της 7/10/2023, συγκαταλέγονταν άμαχοι που σκοτώθηκαν όχι μόνο από την Χαμάς αλλά κι από τις Ισραηλινές δυνάμεις με άνωθεν εντολή) και διαστρέφοντας την έννοια των "παράπλευρων απωλειών" σε "Naza", οι Παλαιστίνιοι αποανθρωποποιούνται και οι ζωές τους εκπίπτουν σε αριθμητικά δεδομένα. Μετά από δεκαετίες Ισραηλινών δολοφονιών, εκτοπισμών και παράνομων εποικισμών στα Παλαιστινιακά εδάφη, εδώ και τρία χρόνια το Ισραήλ έχει εντείνει ως τον έσχατο βαθμό την καταπάτηση του διεθνούς δικαίου περί δικαιωμάτων των αμάχων και της έννοιας της αναλογικότητας στους πολέμους δεδομένων των ασύμμετρων, υπερπολλαπλασίων αντιποίνων του. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του υπουργείου Υγείας της Γάζας, οι σκοτωμένοι Παλαιστίνιοι από τον Οκτώβρη του 2023 έως σήμερα, ξεπερνούν τους 74.000 (όπου χιλιάδες παραμένουν θαμμένοι κάτω από ερείπια)- ενώ βάσει περσινών στοιχείων του Ισραηλινού στρατού, οι νεκροί μαχητές της Χαμάς είναι 9.000: περισσότερο από το 80% των νεκρών Παλαιστινίων στην Γάζα αφορά αμάχους...

Η έρευνα της ταινίας βασίζεται στις ανώνυμες μαρτυρίες 24 στελεχών των Ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών, σε ταράτσες ουρανοξυστών στο Τελ Αβίβ και νυχτερινές ώρες (και η απεικόνιση της αστικής κανονικότητας του Τελ Αβίβ δημιουργεί ανατριχιαστική αντίστιξη με την απουσία απεικόνισης της Γάζας που εικονοποιούμε μέσω της αφήγησης των Ισραηλινών πρακτόρων), με τα προφίλ και τις φωνές τους ψηφιακά αλλαγμένα για λόγους ασφαλείας τους. Μαθαίνουμε ότι ο εντοπισμός και η στοχοποίηση με drones υπόπτων ως μαχητών της Χαμάς βασίζονται σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, παρακολούθηση λογαριασμών social media και υποκλοπές τηλεφωνικών επικοινωνιών τους - εύλογα συμπεραίνουμε ότι οι Ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες γνώριζαν τα σχέδια της Χαμάς για τις 7/10/2023, κάτι που, βάσει πρόσφατων αποκαλύψεων, επιβεβαιώνεται ότι ήταν σε γνώση του Νετανάχιου. Μαθαίνουμε ότι οι Ισραηλινοί βομβαρδισμοί στα σπίτια των στόχων εκτελούνται βράδια - όταν οι ύποπτοι βρίσκονται με τις οικογένειές τους, όταν οι περισσότεροι γείτονες έχουν επιστρέψει σπίτια τους... Μαθαίνουμε ότι «naza από 5 έως 20» θεωρείται αναμενόμενο σε κάθε επιχείρηση ενώ μαθαίνουμε ότι σε μια περίπτωση, εγκρίθηκε βομβαρδισμός με «500 naza», θανατώνοντας ολόκληρη γειτονιά για την εξάλειψη ενός μόνο υπόπτου.

Εργαζόμενοι που υπηρετούν έναν κτηνώδη μηχανισμό ως γρανάζια, που δηλώνουν ότι θέλουν να είναι «καλοί στη δουλειά τους» και «αν δεν το έκανα εγώ, θα το έκανε κάποιος άλλος». Πληροφορικάριοι της Ισραηλινής μεσαίας τάξης που αισθάνονται σαν να παίζουν «βιντεοπαιχνίδι», που αφηγούνται με ψυχρή ουδετερότητα, σύμπτωμα άρνησης κάθε αυτοεπίγνωσης. Απονεύρωση ηθικών αναστολών, κανονικοποίηση του αδιανόητου, απρόσωπη διεκπεραίωση επαγγελματικών καθηκόντων: είναι η «κοινοτοπία του κακού», όπως την περίγραψε η Χάνα Άρεντ βασισμένη στη γραφειοκρατική εμμονή του ναζιστή Άντολφ Άιχμαν στην εκτέλεση εντολών, ισχυριζόμενος ότι νομικά ήταν αθώος επειδή ως αποδέκτης εντολών κινδύνευε με θάνατο αν δεν υπάκουε. Γιατί, ο Άιχμαν δεν χρειαζόταν να μισεί τους εβραίους- και οι Ισραηλινοί πράκτορες δηλώνουν σήμερα ότι «κανένας δεν μισούσε τους Άραβες στη μονάδα μου». Η «κοινοτοπία του κακού» έχει πολιτικο-κοινωνικο-οικονομικές ρίζες υπερβαίνοντας εθνικά σύνορα και ατομικές ψυχοπαθολογίες- και δυνητικά συμπεριλαμβάνει την πλειοψηφία όσων υποστηρίζουν ότι το Ισραήλ σκοτώνει μαζικά ευρισκόμενο σε άμυνα, όσων υιοθετούν αφηγήματα που αποκλείουν τη βασική, φυσική ανθρώπινη δυνατότητα «να σκεφτούν από τη σκοπιά κάποιου άλλου», όπως έγραψε η Άρεντ.

Δεν μπορούμε να μην εντοπίσουμε σοβαρές αναλογίες ανάμεσα στην Ισραηλινή κοινωνία (που, όπως διαβάζουμε, στηρίζει τον Νετάναχιου σε πολύ μεγάλο ποσοστό)- και την Γερμανική που είχε εσωτερικεύσει τη ναζιστική προπαγάνδα περί υπανθρώπων, όπου διανοητικά φυσιολογικοί άνθρωποι επικροτούσαν τις μαζικές θανατώσεις ανθρώπων στερημένων από το φυσικό δικαίωμα της ανθρώπινης ισότητας.

Λιτά σκηνοθετημένο, το "Naza" είναι ένα αναγκαίο ντοκιμαντέρ ερευνητικής δημοσιογραφίας και καταγγελίας. Βγαίνουμε από την αίθουσα νιώθοντας αποπνικτικά, υπόκωφη φρικίαση, οργή, μαζί με θαυμασμό για το ακατάβλητο θάρρος των δύο σκηνοθετών. Βγαίνουμε ελπίζοντας ότι η ταινία θα συμβάλει στη συνειδητοποίηση ότι στη μαρτυρική Γάζα, μαζί με τους Παλαιστίνιους δολοφονείται κι ο ανθρώπινος πολιτισμός.

"Από τον περιηγητικό τουρισμό στον υπερτουρισμό: η περίπτωση Fouquet’s – Δεύτερο μέρος" έγραψε ο Γιάννης Σχίζας (https://www.topontiki.gr, 16.10. 2026)

 ...............................................................

Από τον περιηγητικό τουρισμό στον υπερτουρισμό: η περίπτωση Fouquet’s – Δεύτερο μέρος

έγραψε ο Γιάννης Σχίζας (https://www.topontiki.gr, 16.10. 2026)

Ενώ αυτά διαδραματίζονται από τη μια πλευρά, δεν πρέπει να διαφεύγει την προσοχή μας αυτό που διαδραματίζεται στην άλλη: Η «ωρίμανση» της εμπειρίας εκατομμυρίων ταξιδευτών και η αναβάθμιση των ποιοτικών τους απαιτήσεων, δημιουργεί ένα αντίπαλο ρεύμα. Είναι ο «οικοτουρισμός» στην ευρεία έννοιά του, που προβάλλεται όχι τόσο ως νέο είδος όσο ως ένας νέος κώδικας σχέσεων του επισκέπτη με τον χώρο επίσκεψης και την τοπική κοινωνία. Αλλά και ο οικοτουρισμός «σε στενή έννοια», ως μια δραστηριότητα αναζήτησης αξιοπερίεργων στοιχείων της φύσης, δεν παύει να αποτελεί μορφή αντίδρασης στο διαζύγιο της τουριστικής δραστηριότητας από τη γνώση, τη χωρική μετακίνηση, την επαφή με την τοπική κοινωνία.

Πέρα από τις αμυντικές αντιδράσεις οποιασδήποτε μορφής, δημιουργείται μια νέα στρατηγική και τακτική για έναν εναλλακτικό και οικολογικό τουρισμό. Δημιουργούνται νέες κοινωνικές συμμαχίες – όχι μόνο με γνώμονα τα μεγέθη, διότι το μικρό πολλές φορές δεν είναι όμορφο! – αλλά και ένα νέο πολιτιστικό ρεύμα, που θα επιτεθεί στις συμβατικότητες και στα ελλείμματα του κατεστημένου τουρισμού.

Ο τουρισμός Fouquet’s, τουρισμός πολυτελείας

O Hans Magnus Enzensberger ισχυρίζεται ότι, όταν κάποιος ξοδεύει αφειδώς, έχει πάντοτε ανάγκη τους θεατές… Και στη συνέχεια παραθέτει τα στοιχεία που αποτελούν μορφές της πολυτέλειας: είναι ο χρόνος, η προσοχή, ο χώρος, η ησυχία, το περιβάλλον, η ασφάλεια («Πολιτική και πολιτισμός», δοκίμιο για την πολυτέλεια).

Ο πολυτελής τουρισμός δείχνει την υπόθεση του χρόνου, πόσο πολύτιμη είναι η περίσσειά του, την υπόθεση της προσοχής, πόσο σημαντικό είναι να κρίνει κάποιος ποια στοιχεία είναι ενδιαφέροντα και ποια όχι, την υπόθεση του χώρου (όπου ένα άδειο δωμάτιο δίνει την αίσθηση της πολυτέλειας), και λοιπά και λοιπά. Είναι αμφίβολο όμως το αν θα μπορούσε να επιτύχει μια ενότητα αυτών των παραγόντων, δηλαδή την περίπτωση Fouquet’s: Δηλαδή την πιο προχωρημένη αντίδραση του συστήματος στις απαιτήσεις μιας κανονικής τουριστικής εμπειρίας.

Το Fouquet είναι το όνομα ενός υπερπολυτελούς εστιατορίου εις Παρισίους, που δείχνει τον δρόμο για κάπου. Παρά τοις Έλλησιν, το κάπου απαντάται στη Μύκονο: Όντας «ένας χώρος όπου η αρχιτεκτονική και η γαστρονομία, η ευεξία και η αναψυχή, η κοινωνικότητα και ο κοσμοπολιτισμός, γίνονται οι πρώτες ύλες μιας ενιαίας, συνεκτικής και καθηλωτικής αφήγησης» – κατά πώς γράφει ο Κώστας Μπουρούσης στο «Βήμα» (12.7.2026). Έχοντας τρεις ιδιωτικές βίλες και 61 σουίτες, το Fouquet λανσάρει ένα σύνολο από συγκλίνουσες δραστηριότητες.

«Η σύγχρονη πολυτέλεια δεν οφείλει να είναι σοβαροφανής ή άκαμπτη, αλλά να εμπεριέχει το στοιχείο του παιχνιδιού, της έκπληξης ή ακόμα και της ανατροπής» γράφει ο συγγραφέας. Και συνεχίζει:

«Ο χώρος μοιάζει με προηγμένο εργαστήριο biohacking, το οποίο έχει σχεδιαστεί για την ολιστική φυσική αποκατάσταση και την πνευματική διαύγεια. Ανταποκρινόμενη στη ραγδαία αύξηση της ζήτησης για ανάλογες συνεδρίες, η εγκατάσταση διαθέτει θάλαμο υπερβαρικού οξυγόνου αλλά και δωμάτιο μοριακού υδρογόνου. Το οπλοστάσιο της μακροβιότητας συμπληρώνεται από PBM Therapy, δεξαμενές επίπλευσης (Flotation tanks) με ζεστό και παγωμένο νερό, καθώς και icy baths, ακολουθώντας τα αυστηρότερα πρωτόκολλα της σύγχρονης αθλητικής ιατρικής».

Μάλιστα, το Fouquet’s διαθέτει την Dr. Barbara Sturm, που «έχει χτίσει μια παγκόσμια αυτοκρατορία βασισμένη στην αυστηρά επιστημονική, αντιφλεγμονώδη προσέγγιση της περιποίησης του δέρματος, εστιάζοντας στην κυτταρική αναγέννηση και την αποκατάσταση της φυσικής λάμψης της επιδερμίδας, μακριά από επιφανειακές καλλυντικές παρεμβάσεις» (Μπουρούσης). Όλα αυτά βέβαια γράφονταν τον Ιούλιο αυτής της χρονιάς, πριν ο Μαζωνάκης εκπνεύσει από διάφορες επεμβάσεις, αλλά δημιουργούν την υποψία ότι εμπεριέχουν κάποια στοιχεία ή συνταγές που δεν είναι άγνωστες στο κοινό των ενδιαφερομένων «για το οπλοστάσιο της μακροβιότητας».

Ο τουρισμός πολυτελείας εκδιώκει τον απλό και φθηνό, τον «σκηνίτη» τουρισμό, ολοκληρώνοντας την αντεπανάσταση του νόμου 392 του 1976 ή του πιο πρόσφατου Ν.5170/25, με τον τρόπο που το «κακό χρήμα διώχνει το καλό», κατά πώς έλεγε ο Άγγλος χρηματιστής Thomas Gresham σε προηγούμενους αιώνες. Υψώνει γενικά τις τιμές κάνοντας απαγορευτική τη διαβίωση πολιτών στον ίδιο χώρο. Ιδιαίτερα κάνει τα νοίκια απαγορευτικά, υποχρεώνοντας δάσκαλους να ζουν σε σκηνές μαζί με την οικογένειά τους.

Το αποτέλεσμα: Σε πολλές χώρες ένα μεγάλο κύμα διαμαρτυρίας ορθώνεται ενάντια σε αυτές τις άτυπες θεσμίσεις, κάνοντας έντονη την παρουσία του στη δημόσια ζωή. Ιδιαίτερα στην Ισπανία, σε μεγάλες πόλεις, το «αντι-τουριστικό» κίνημα συσπειρώνει τους πολίτες. Οι διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες είναι αλλεπάλληλες.

Ο άλλος τουρισμός

Η πορεία του τουρισμού από την απλή χωρική μετακίνηση ώς την κατάσταση του «υπερτουρισμού» υπαγορεύει όμως και μια άλλη αλλαγή: διάφορες χώρες εκτός των συνηθισμένων προορισμών δείχνουν ενδιαφέρον για τους ανθρώπους και το συνάλλαγμα που αυτοί κομίζουν. Ενώ οι μεν διάγουν σε κατάσταση διαμαρτυρίας, καταγγέλλοντας τις διακρίσεις που επιβάλλει το σύστημα, οι δε προσβλέπουν στον τουρισμό και στις ωφέλειές του. Στην Αφρική και στην Ασία, στη Λατινική Αμερική, στις νησιωτικές περιοχές του πλανήτη, στα περίχωρα του Βορείου Πόλου (!), υπάρχουν πολλές θέσεις για επισκέπτες.

Όπως και να το κάνουμε, ο πλανήτης είναι ακόμη μικρός… Εκτός δε αυτού υπάρχει και το Διάστημα – ένας κατ’ εξοχήν χώρος για να φιλοξενήσει τις πλέον έκκεντρες ιδέες για αναψυχή… Το 2022 εκτοξεύθηκαν οι «πρώτοι τουρίστες» και έμειναν μόνοι τους για τρεις ημέρες στο διάστημα. Οι τουρίστες του διαστήματος έζησαν το δέος του ύψους, συνάντησαν το γήινο φως σε μια απαράμιλλη συχνότητα μετά το σκοτάδι, βίωσαν την έλλειψη της βαρύτητας, βίωσαν τις αντιδράσεις του σώματός τους σ’ αυτήν την έλλειψη. Βίωσαν το άγχος της επανόδου στο γήινο περιβάλλον, τη μικρή αλλά υπαρκτή αμφιβολία για το εάν θα καταφέρουν να αντισταθούν στην αύξηση της θερμοκρασίας, όταν αυτή ανέρχεται σε 1.200 βαθμούς περίπου στην επιφάνεια του διαστημοπλοίου…

Αυτή η εξερεύνηση, αυτός ο περιηγητικός ή πολυτελής ή όπως αλλιώς θέλουμε το όνομά του – αλλά τουρισμός – δεν φαίνεται να έχει τέλος…

* Ο Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας

"Από τον περιηγητικό τουρισμό στον υπερτουρισμό" – Μέρος πρώτο" έγραψε ο Γιάννης Σχίζας (https://www.topontiki.gr, 9.10. 2026)

 ...............................................................

Από τον περιηγητικό τουρισμό στον υπερτουρισμό – Μέρος πρώτο

έγραψε ο Γιάννης Σχίζας (https://www.topontiki.gr, 9.10. 2026)

Ο Lionel Casson αναφέρεται στο ταξίδι εκθέτοντας μια τοιχογραφία στην Τίρυνθα, που απεικονίζει ένα κομψό άρμα με βαθυκόκκινο αμάξωμα, με λευκά στολίδια, κίτρινους τροχούς, με μαύρα λουριά και κόκκινα γκέμια και πάνω του δυο κυρίες που έχουν βγει περίπατο.

Το ταξίδι ξεπροβάλλει τη δεύτερη χιλιετία προ Χριστού, μάλλον επί Μυκηναίων, για να περάσει αργότερα σε μια φάση περιηγητική και γνωσιοθηρική: Ο Σόλων, διάσημος ταξιδευτής των μετέπειτα αιώνων, απαντά στον σατράπη Κροίσο ότι ταξιδεύει «θεωρίης είνεκεν» – δηλαδή για να σχηματίσει μια θεώρηση για τον κόσμο. Θα τον ακολουθήσουν πολλοί Έλληνες φιλόσοφοι, όπως ο Θαλής, ο Πυθαγόρας και ο Πλάτων, όπως ο Αριστοτέλης και ο πολυταξιδεμένος Ηρόδοτος – που φτάνει στον Εύξεινο Πόντο, στην Κολχίδα, στην Κύπρο, στη Φοινίκη και στη Βαβυλωνία.

Η Ρωμαιοκρατία δεν θα αργήσει να κάνει το ταξίδι γνώριμο στους ευγενείς ή στους κάποιου εισοδήματος Ρωμαίους, συνδέοντάς τους με όλες τις χώρες της μεσογειακής λεκάνης – τη λεγόμενη Mare Nostrum. Μετά επακολουθεί ο θρησκευτικός τουρισμός, σε δυο μάλιστα φάσεις, αφήνοντας πίσω του αφηγήσεις για τρομακτικούς ωκεανούς και για την επικινδυνότητα του θαλάσσιου ταξιδιού, με τον Ιταλό ιππότη Giovani Zuallardo να προειδοποιεί τους μέλλοντες ταξιδιώτες για αφάνταστες ταλαιπωρίες.

Εν τω μεταξύ στους αιώνες που ακολουθούν ανθεί το «μεσαίο ταξίδι», το ταξίδι των μεμονωμένων ατόμων, των κάθε λογής Μάντεβιλ με τις φανταστικές περιηγήσεις για τους ιπποκένταυρους και άλλα νησιά του ωκεανού, καθώς και την απολύτως ρεαλιστική αφήγηση του Μάρκο Πόλο: που έμεινε επί 17 ολόκληρα χρόνια κοντά στον Μεγάλο Χαν ικετεύοντας την επιστροφή του κάθε φορά, αλλά αναλαμβάνοντας κάθε φορά μια πιο μακρινή αποστολή.

Ο αδέξιος αυτός «περιηγητισμός» θα συνεχισθεί στον 16ο έως τον 19ο αιώνα, οπότε οι γόνοι των καλών οικογενειών, συνοδευόμενοι από τους υπηρέτες τους, συμπληρώνουν την εγκύκλια μόρφωση με την επιτόπια εκπαίδευση επί ανθρώπων, συνηθειών, ηθών και εθίμων, τοπίων, γεωγραφίας. Ένας από αυτούς, ο Πάτρικ Λη Φέρμορ, θα ξεκινήσει μόνος το ταξίδι του στις αρχές του 20ού αιώνα σε μια ληστοκρατούμενη εποχή και θα γίνει εκ των υστέρων διάσημος στην Ελλάδα εξαιτίας της συμβολής του στην απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Φον Κράιπε.

Όμως η περιοδολόγηση του τουριστικού φαινομένου δεν σταματά εκεί. Ο πρώιμος, μικρής κλίμακας τουρισμός, με στοιχεία περιηγητισμού, θα μετεξελιχθεί από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα στον μαζικό τουρισμό. Στην «τελευταία» αυτή περίοδο θα αναπτυχθούν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, με σημαντικές αποκλίσεις από την αρχική «γενετική φυσιογνωμία» του φαινομένου: πριν απ’ όλα οι χώροι υποδοχής των επισκεπτών υποβάλλονται σε υπέρμετρους εξωραϊσμούς και γενικώς «σκηνοθετούνται», χάνοντας συχνά την αυθεντικότητα και την «παρθενικότητά» τους: Ο τουρισμός γίνεται «μεταπαρθένος».

Η εξειδίκευση των υπηρεσιών και η λογική της ανταγωνιστικότητας ευνοούν τη διαμόρφωση περιοχών «τουριστικής μονοκαλλιέργειας», πράγμα το οποίο κάνει ευάλωτη την εγχώρια οικονομία στις διακυμάνσεις της συγκυρίας, αλλά ταυτόχρονα υποβαθμίζει το τουριστικό προϊόν.

Συνωστισμοί επισκεπτών

Ο μαζικός τουρισμός προκαλεί «συνωστισμούς» επισκεπτών σε ξενοδοχειακά συγκροτήματα και περιοχές με υποδομή αναψυχής, πράγμα που οδηγεί στην υπέρβαση της «φέρουσας ικανότητας» της αντίστοιχης περιοχής και του αντίστοιχου «συστήματος» – περιβαλλοντικού ή πολιτιστικού.

Εξάλλου ο ανταγωνισμός των επιχειρήσεων και η διαρκής παροχή «πλούσιων πακέτων γνωριμίας» υπαγορεύουν στον καταναλωτή μια βουλιμική αναζήτηση προορισμών και οδηγούν σε μιαν άλλη «υπέρβαση φέρουσας ικανότητας»: αυτή τη φορά είναι η γνωσιολογική ικανότητα του τουρίστα – καταναλωτή, η διάθεση και επάρκειά του να γνωρίσει σε βάθος μια περιοχή…

Ο τουρισμός επιχειρεί να παρουσιάσει ένα προϊόν ποιοτικό, ακέραιο, ατόφιο, μοναδικής αξίας, γι’ αυτό και είναι διατεθειμένος να «κρύψει κάτω από το χαλί» κάθε τι που αντιστρατεύεται αυτή την εικόνα. Ο Τόμας Μαν στο μυθιστόρημά του «Θάνατος στη Βενετία» αναφέρεται στις ιταλικές αρχές που αποσιωπούν μια επιδημία χολέρας για να αποφύγουν την απομάκρυνση των τουριστών…

Σήμερα η κριτική του οικολογικού κινήματος για τις όποιες δυσπλασίες και δυσμορφίες της τουριστικής βιομηχανίας παραγκωνίζεται ή καταγγέλλεται ως ύποπτη, ενώ από την άλλη πλευρά πριμοδοτούνται όλες οι «εξωραϊστικές» και τουριστο-κρακτικές φωνές που βεβαιώνουν ότι ζούμε σε έναν επί Γης παράδεισο.

Η κριτική του τουριστικού προϊόντος είναι μέρος της δημοκρατίας, του αγώνα για διαφάνεια της αγοράς, όσο κι αν φαίνεται δυσάρεστη για τα βραχυπρόθεσμα κέρδη μιας χώρας ή περιοχής ή ξενοδοχειακής μονάδας…

Ακόμη όμως η κριτική του τουριστικού προϊόντος επιτρέπει μια καλύτερη διευθέτηση των σχέσεων τουρίστα και «υποδοχέα». Η σχέση αυτή εμπεριέχει συγκρουσιακά στοιχεία ως εκ της λογικής του εμπορεύματος, όμως αυτά τα στοιχεία μπορούν να αμβλύνονται όταν αντιμετωπίζεται η αισχροκέρδεια, όταν ο τουρίστας πειθαρχεί σε κώδικες συμπεριφοράς, όταν είναι διαυγείς και σαφείς οι προσφερόμενες υπηρεσίες.

Η εξημέρωση…

Ο μαζικός τουρισμός προσδίδει μια ισχυρή ώθηση στην οικονομία, στην απασχόληση, στην ανάδειξη εγχώριων πολιτιστικών στοιχείων, στην ανάπτυξη των σχέσεων των λαών, όμως σε αυτή τη διαδικασία αλλοιώνει χώρους, ήθη, έθιμα, συμπεριφορές, ενώ επίσης οδηγεί σε μορφές συγκεντροποίησης του τουριστικού κεφαλαίου, ιδιαίτερα από τους «Τουρ Οπερέιτορς».

Ο «μαζικός τουρίστας» είναι ελάχιστα έως καθόλου ριψοκίνδυνος, είναι απρόθυμος να εκτεθεί στο τυχαίο, αδιάφορος για την ουσιαστική γνώση, «υπνοβάτης» μάλλον παρά συνειδητός επισκέπτης – σύμφωνα με ένα ακραίο, αλλά εκφραστικό σχόλιο του Εντγκάρ Μορέν.

Όμως αυτή η πλειοψηφική κατάσταση πραγμάτων δεν παύει να εγείρει αντιδράσεις και αντιστάσεις από τις τοπικές κοινωνίες, αλλά και από την «κοινωνία των πολιτών» – δηλαδή το κοινωνικό σώμα που δεν περιορίζεται στον «συνήθη» ρόλο του καταναλωτή. Όπως και σε τόσα άλλα πεδία, έτσι και εδώ δεν έχουμε μια πολιτιστική μαύρη τρύπα που καταβροχθίζει τα πάντα ούτε ένα «τέλος ιστορίας», υπό την έννοια της κατάληξης του τουρισμού σε μια παγιωμένη μορφή.

Ο τουρισμός στην τρέχουσα κατάστασή του γίνεται πεδίο πάλης ανάμεσα στις συμβατικές δυνάμεις και στις δυνάμεις που επιδιώκουν την ειρηνική συνύπαρξή του με τις τοπικές κοινωνίες, το περιβάλλον και τον πολιτισμό:

● Οι πρώτες στοχεύουν κυρίως στο άμεσο και άνευ όρων κέρδος, έχοντας σαν τακτικό στόχο τον εντυπωσιασμό και τη διαμόρφωση πολυτελών συνθηκών για τον καταναλωτή.

● Οι δεύτερες επιδιώκουν τη συνολική αναβάθμιση της τουριστικής εμπειρίας, την επανασύνδεσή της με τη γνώση και τον εγχώριο πολιτισμό, την ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

● Οι πρώτες βλέπουν το τουριστικό προϊόν «σημειακά», περιορισμένο σε κάποιες περιοχές αναψυχής, κατά το δυνατό ελεγχόμενες.

● Οι δεύτερες βλέπουν ως τουριστικό προϊόν την ολότητα των σχέσεων και καταστάσεων μιας χώρας, τα επίπεδα φιλοξενίας και φιλικής σχέσης με το ξένο στοιχείο.

Μια σοβαρή περιγραφή του τουριστικού φαινομένου είναι κατ’ ανάγκη διαλεκτική και εστιάζεται σε αυτή τη σύγκρουση, περιγράφοντας τη διαδρομή της στον χρόνο και στον χώρο…

Όχι ενιαίο, αλλά αντιφατικό φαινόμενο…

Σημείο λοιπόν πρώτο και σπουδαιότερο, το ότι η μηχανιστική και ποσοτική αναφορά στο τουριστικό φαινόμενο, στη διαδρομή του από το μικρότερο στο μεγαλύτερο μέγεθος, κι ακόμη η προέκταση κάποιων τάσεων προς το μέλλον, αδυνατεί να φωτίσει την αντιφατική φυσιογνωμία του και να υποδείξει τους πόλους των αντιτιθέμενων τάσεων.

Το δεύτερο και άξιο υπογράμμισης στοιχείο αναφέρεται στην εξέλιξη του συμβατικού τουρισμού σε νέες μορφές, που επίσης παρουσιάζουν εντυπωσιακές αντιθέσεις.

Ο συμβατικός τουρισμός οδηγεί στον ενσταβλισμένο τουρισμό, κι αυτό είναι ένα πρώτο διαζύγιο με τον χώρο και τις τοπικές κοινωνίες. Στη συνέχεια τείνει να γίνει «συνθετικός», ανεξάρτητος από τα υπαρκτά φυσικά πλαίσια, άσχετος με τα παραδοσιακά περιβάλλοντα, πρόθυμος να καταναλώσει σκηνικές νεοπλασίες κάθε είδους.

Όταν ένας Μαλαισιανός επενδυτής διαμορφώνει κάτω από τεχνητό θόλο ένα τροπικό περιβάλλον αναψυχής κοντά στη γερμανική πρωτεύουσα, όταν το Ντουμπάι διαφημίζει πίστες πάγου ή γήπεδα γκολφ στην αραβική έρημο, όταν η τουριστική βιομηχανία προσφέρει τεχνητά «γερμανικά χωριά» στην Ισπανία, έχουμε προφανώς να κάνουμε με αλλαγή «στρατηγικού προσανατολισμού»: εδώ το «τουριστικό προϊόν» παύει να αναφέρεται στον χώρο, στην τοπική κοινωνία, στην αυθεντικότητα, στην ιστορία και στον πολιτισμό, ενώ ακόμη και το πιο light γνωσιοθηρικό πνεύμα εκλείπει και η τουριστική βιομηχανία απλώς πουλάει σκηνικά και προτάσεις «αναψυχής».

Και επειδή το κακό γενικώς τείνει να οδηγήσει προς το χειρότερο, ο εν λόγω «συνθετικός τουρισμός» ανοίγει τον δρόμο σε ένα νέο είδος, όπως είναι ο «εικονικός τουρισμός»: αυτός ο τελευταίος καταλύει ένα ακόμη από τα γενετικά χαρακτηριστικά του τουρισμού, που ήταν η χωρική μετακίνηση, και οδηγεί τον «καταναλωτή» στην πρόσληψη εντυπωσιακών παραστάσεων μέσα σε ελεγχόμενες φαντασμαγορικές συνθήκες, που μπορεί να είναι μια «Ντίσνεϋλαντ» αναψυχής ή ένας οποιοσδήποτε οργανωμένος «διασκεδασοχώρος» στην καρδιά των μεγαπόλεων.

Ο τουρισμός εδώ γίνεται «καθιστικός», δηλαδή μια απλή κατάσταση παθητικής περιήγησης στον χώρο των εικόνων – στα μέτρα των καρεκλοκένταυρων της νέας εποχής…

* Ο Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας

"Αχ Ευρώπη - Η ακροδεξιά ρητορική είναι πλέον η νέα lingua franca της Δύσης." γράφει ο Δημήτρης Πολιτάκης (www.lifo.gr, 19.10.2026)

 ..............................................................

Αχ Ευρώπη

Η ακροδεξιά ρητορική είναι πλέον η νέα lingua franca της Δύσης.

         γράφει ο Δημήτρης Πολιτάκης (www.lifo.gr, 19.10.2026)

ΘΑ ΕΛΕΓΑ ΟΤΙ σε λίγο δεν θα ξέρουμε τι μας γίνεται (ή από πού μας ήρθε), μάλλον όμως κάτι τέτοιο έχει ήδη συμβεί. Η ακροδεξιά ρητορική μοιάζει να είναι πλέον η νέα lingua franca της επίσημης Δύσης. «Η μετανάστευση ανθρώπων από έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο, ανθρώπων με μίσος στην καρδιά τους, έχει καταστρέψει αυτή τη χώρα που κάποτε ήταν μεγάλη», έκραξε χθες ο Τραμπ, σχολιάζοντας τα γεγονότα στη Γαλλία. «Κλείστε τα σύνορά σας και πάρτε τον έλεγχο, πριν να είναι πολύ αργά!». Μπορούμε άνετα να φανταστούμε πλήθη Ευρωπαίων, και Ελλήνων, να βάζουν «καρδούλα» στις δηλώσεις του.

Από το δικό του μετερίζι, ο «Τραμπ του φτωχού» Άδωνις Γεωργιάδης δήλωνε χθες, με σπαραγμό ψυχής και επιμνημόσυνο τόνο, ότι «η υπέροχη Χώρα που λέγεται Γαλλία δεν υπάρχει πλέον όπως την ξέραμε. Μία σύμμειξη μεταναστών διαφόρων γενεών, με τους ακροαριστερούς τους συμμάχους έχουν εξεγερθεί εδώ και μέρες, καταστρέφοντας την και εξευτελίζοντας την». Ο ίδιος ο άμεσα ενδιαφερόμενος, ο Πρόεδρος Μακρόν, δήλωσε στο χθεσινό έκτακτο διάγγελμά του ότι νιώθει «θυμό και ντροπή» για την «άνευ προηγουμένου βία» και για ομάδες «ακροαριστερών ταραχοποιών», στις οποίες έχουν προσχωρήσει πολλοί «παραβατικοί».

Και στο βάθος ο μπαμπούλας της Λεπέν. Που αν βγει στις επερχόμενες εκλογές, δεν θα φταίει η κατάντια των θεσμών, δεν θα φταίει η νεοφιλελεύθερη διαχείριση, δεν θα φταίει η μισαλλοδοξία που εξαπλώνεται σαν τη γάγγραινα με τις ευλογίες των κρατούντων, θα φταίνε τα «μπάχαλα», η «ανομία», οι «ισλαμιστές».

Ο Μακρόν δεν επιτρεπόταν να το θέσει έτσι, πολλοί άλλοι «κεντρώοι» το λένε ευθαρσώς από την πρώτη μέρα που ξεκίνησαν οι μεγάλες κινητοποιήσεις στη Γαλλία (αλλά και αλλού): Τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Πρόκειται ακριβώς για μια ανόσια «σύμμειξη» (όπως είπε και ο Έλληνας υπουργός Υγείας) αριστεριστών, ισλαμιστών, «παραβατικών» και μεταναστών (δηλαδή σκουρόχρωμων «ξένων», ασχέτως αν πρόκειται για Γάλλους τρίτης και τέταρτης γενιάς), που δεν μπορούν να «αφομοιωθούν» και μέσα στην αναμπουμπούλα βρήκαν την ευκαιρία να απελευθερώσουν τα πρωτόγονα ένστικτά τους.

Θα μπορούσε πάντως να πει κανείς ότι το να είσαι φοβερό «μπάχαλο» σε μια χώρα με τέτοια μακρά και παράδοση στα οδοφράγματα και στις εξεγέρσεις (και στα «μπάχαλα»), αποτελεί ένα είδος υποδειγματικής «αφομοίωσης» της κουλτούρας της.

Και στο βάθος – στο φουαγιέ – ο μπαμπούλας της Λεπέν. Που αν βγει στις επερχόμενες εκλογές (το 2027 προβλέπεται βαριά δυστοπικό), δεν θα φταίει η κατάντια των θεσμών, δεν θα φταίει η νεοφιλελεύθερη διαχείριση, δεν θα φταίει η μισαλλοδοξία που εξαπλώνεται σαν τη γάγγραινα με τις ευλογίες των κρατούντων, θα φταίνε τα «μπάχαλα», η «ανομία», οι «ισλαμιστές». Θα φταίνε οι καρναβαλικές, «καταστασιακές», εκστατικές, ενίοτε βίαιες εξάρσεις των νεαρών διαδηλωτών, που δεν φτάνει που αντικρύζουν καθημερινά τη ματαίωση κάθε προοπτικής στην εποχή των πολυκρίσεων, διαισθάνονται επίσης ότι στο τέλος θα τους βάλουν να πολεμήσουν κι από πάνω. Δεν είναι τα επεισόδια το πρόβλημα, είναι όλα τα υπόλοιπα.

«Υπνοβατούμε προς τον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;» Αυτό το ερώτημα, που όταν φτάσει κανείς στο τέλος του κειμένου μοιάζει πλέον ρητορικό, είναι ο τίτλος ενός άρθρου που δημοσιεύτηκε προχθές στους Financial Times με την υπογραφή του Γκίντεον Ράχμαν, επικεφαλής σχολιαστή διεθνών θεμάτων της εφημερίδας. Το συμπέρασμα είναι ότι οι όλο και πιο εμφατικές προειδοποιήσεις για μια νέα παγκόσμια σύρραξη (που πιθανόν να έχει ήδη ξεκινήσει) γίνονται όλο και πιο έντονες. Άλλωστε, κάποια στιγμή όλοι αυτοί οι εξοπλισμοί πρέπει να δικαιολογηθούν, δεν μπορούν να περιφέρονται απλώς ως αστρονομικά ποσά και ως cosplay στρατιωτικής ισχύος. Η ειρήνη έχει πάψει να είναι κάτι το δεδομένο στην Ευρώπη, και δεν είναι το μόνο. Σε κάποιο σημείο του κειμένου, ο Βρετανός αρθρογράφος μνημονεύει και ένα ρητό που αποδίδεται ευρέως στον Τρότσκι: «Εσένα Μπορεί να μην σε ενδιαφέρει ο πόλεμος, ο πόλεμος όμως πάντα ενδιαφέρεται για σένα».