"Ο Τζιμ Κάρεϊ, ο Οδυσσέας και... η Ανάληψη του Χριστού" Από τον δημοσιογράφο και φίλο στο fb Yannis Andtoulidakis (facebook, 20.4.2025)

 ...............................................................

Ο Τζιμ Κάρεϊ, ο Οδυσσέας και... η Ανάληψη του Χριστού

Από τον δημοσιογράφο και φίλο στο fb Yannis Andtoulidakis (facebook, 20.4.2025)

Υπάρχει ένα κομμάτι στην ιστορία της ανάστασης του Ιησού που πιστεύω ότι είναι παραγνωρισμένο και το οποίο με απασχολεί τα τελευταία χρόνια.

Οι γραφές μάς δίνουν αρκετές πληροφορίες για τη ζωή του Ιησού μέχρι την είσοδό του στα Ιεροσόλυμα και μας περιγράφουν επίσης και τα πάθη του τη Μεγάλη Εβδομάδα. Μετά την ανάστασή του όμως, μαθαίνουμε πολύ λίγα πράγματα για αυτόν. Κι όμως μεσολαβούν 40 μέρες από την ανάσταση μέχρι την ανάληψή του στον ουρανό. Για αυτό το διάστημα οι γραφές αναφέρουν ελάχιστα πράγματα: συνάντησε πρώτη τη Μαγδαληνή, συνάντησε τους μαθητές του και έδειξε στον Πέτρο τις πληγές του, αναφέρονται 3-4 συναντήσεις ακόμα, αλλά ως εκεί.

Σαράντα ημέρες μετά την ανάσταση είναι ένα πολύ μεγάλο διάστημα. Έχοντας πλέον αναστηθεί και επιβεβαιώσει τη θεϊκή του υπόσταση, θα μπορούσε να είχε κάνει πολλά πράγματα. Για παράδειγμα να πολλαπλασιάσει τους πιστούς του, ώστε να έχουν περισσότεροι άνθρωποι την ευκαιρία να διδάξουν τον λόγο του σε όσους δεν τον είδαν ούτε άκουσαν για αυτόν. Ή ακόμα να κάνει θαύματα, να διδάξει, να κυνηγήσει τους Φαρισαίους και τους εμπόρους, οι οποίοι αναμφίβολα θα είχαν τρομάξει από το νέο της ανάστασής του. Φυσικά, θα μπορούσε, αφού είχε λυτρώσει τους ανθρώπους από τις αμαρτίες τους, να δημιουργήσει μια άλλη ζωή, χωρίς την ενοχή και τα βάσανα της προηγούμενης -αλλά αυτό αποτελεί θεολογικό ερώτημα.

Εμένα με απασχολεί προφανώς αυτή η στάση από την σκοπιά της ανθρώπινης υπόστασης του Ιησού και των μαθητών που περιγράφουν τον βίο του.

Συναντάμε εδώ μια επαναλαμβανόμενη συνθήκη στους ανθρώπους. Είναι συχνά δραστήριοι μέχρι να καταφέρουν αυτό για το οποίο παλεύουν ή να αποκαταστήσουν μια αδικία, να δικαιωθούν οι ίδιοι ή μια υπόθεση. Σπάνια ωστόσο βλέπουμε η δικαίωση να λειτουργεί ως έναυσμα για κάτι άλλο, σπάνια η δικαίωση αφορά κάτι άλλο εκτός από τον εαυτό της. Με έναν τρόπο, η σημασία του ανθρώπινου βίου είναι συσσωρευμένη εξ ολοκλήρου στην πορεία για κάτι. Ο στόχος παρουσιάζεται ως μια πύλη που οδηγεί κάπου, ωστόσο αυτό είναι μια ανεκπλήρωτη υπόσχεση: η πύλη δεν οδηγεί πουθενά.

Δεν γνωρίζουμε τι κάνει ο Ιησούς μετά την ανάστασή του, όπως δεν γνωρίζουμε τι κάνει ο Τζιμ Κάρεϊ αφότου βγαίνει από το σκηνικό στο Truman Show, όπως δεν ασχολούμαστε πολύ με το τι έκανε ο Οδυσσέας αφού επέστρεψε στην Ιθάκη. Με έναν τρόπο βαθιά ανθρώπινο, η ματαιότητα της ύπαρξης επιστρέφει ακόμα πιο ακλόνητη όταν ένας σκοπός της πραγματοποιηθεί.

Έτσι ώστε, ίσως, η ύπαρξη να αποκτά ένας είδος αιωνιότητας μόνο τότε που δεν κατακτά τον στόχο της, όταν η διεκδίκηση παραμένει πάντα τέτοια και δεν σπάει το κουκούλι της για να μεταμορφωθεί σε πεταλούδα.

Οι πεταλούδες είναι ανεκπλήρωτες υποσχέσεις και ζουν μόνο μια μέρα.

"Η Παναγία ως Υπέρμαχος, η Αθηνά και η Άρτεμη..." από τον πανεπιστημιακό καθηγητή της ιστορίας και φίλο στο fb Δημήτρη Σταματόπουλο (facebook, 14.8.2023)

 .............................................................

Η Παναγία ως Υπέρμαχος, η Αθηνά και η Άρτεμη...

από τον πανεπιστημιακό καθηγητή της ιστορίας και φίλο στο fb Δημήτρη Σταματόπουλο (facebook, 14.8.2023)

Η Παναγία ως Παρθένος έπρεπε να εκτοπίσει δύο Παρθένους θεές του παλαιού δωδεκάθεου: την Αθηνά και την Άρτεμη. Η Αθηνά θεά της "σοφίας", η Άρτεμη θεά της "φύσης", η πρώτη κυριαρχεί στον νοητό κόσμο, η δεύτερη στον φυσικό. Ποιο όμως είναι το κοινό τους στοιχείο; Μα ο πόλεμος. Η "σοφία" της Αθηνάς προέρχεται ως αποτέλεσμα της στρατηγικής που αναπτύσσει για κυριαρχία, και η Άρτεμη με τη σειρά της κυριαρχεί πάνω στη φύση ως "κυνηγός". Η μία με το δόρυ, η άλλη με το τόξο. Η Παναγία μπόρεσε να καταπιεί τις δύο θεές όχι μέσω της επίκλησης της παρθενίας της, αλλά γιατί υιοθέτησε τον πολεμικό χαρακτήρα που της αντιστοιχεί. Όσα επίθετα και να πήρε η Παναγία, περισσότερα και από τις δύο αρχαίες θεές μαζί, εάν δεν την επικαλούνταν ως την Υπέρμαχο στρατηγό θα έχανε τη μεγάλη μάχη που έδινε ο χριστιανισμός με την αρχαιότητα. Η παρθενία πριν και πάνω από όλα σημαίνει πόλεμος.

Εδώ η Άρτεμη αγκαλιάζει την Αθηνά, όπως αποκαλύφθηκαν σε ανασκαφή στον Πειραιά το 1959

"Ο Ρίτσος, ο πλατωνικός «Φαίδρος» και το Άγιον Ορος" έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή", 04.06.2023)

 .............................................................

Ο Ρίτσος, ο πλατωνικός «Φαίδρος» και το Άγιον Ορος

έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας  ("Καθημερινή", 04.06.2023) 

Το δόγμα «ο αθλητισμός δεν έχει σχέση με την πολιτική» είναι εξίσου παλιό, αλλά και εξίσου κενό νοήματος, με το δόγμα «η Εκκλησία δεν εμπλέκεται στην πολιτική». Τη δική μας Εκκλησία εννοώ, την Ορθόδοξη, όχι την Καθολική, που τουλάχιστον δεν υποκρίνεται την ουδέτερη. Ιεράρχες και Ομαδάρχες (το ιερατείο της στρογγυλής θεάς) πολιτεύονται, διαπλέκονται, επηρεάζουν πολιτικούς και συχνά τους ανταμείβουν. Ο αυτοπροβαλλόμενος ιδεαλισμός («για τη φανέλα, για τίποτ’ άλλο») και η αυτολιβανιζόμενη «πνευματικότητα» («δεν μας απασχολούν τα γήινα και τα κοσμικά, το δικό μας κεφάλαιο είναι μεταφυσικό») διασταυρώνονται στο φαίνεσθαι και απογυμνώνονται. Κι αν ο χωρισμός Εκκλησίας και κράτους δεν εμπεριέχεται σε καμία ατζέντα, «μεταρρυθμιστική» ή «ριζοσπαστική», ο χωρισμός του κράτους από τα «ιστορικά σωματεία», η απελευθέρωσή του από την τεράστια ισχύ των Ομαδαρχών-Μιντιοκρατών, ανήκει στα «ου φωνητά». Οσο κι αν ψάχναμε, πάντως, στις «πίσω μας σελίδες», θα δυσκολευόμασταν να βρούμε αθλητική εφημερίδα που να έχει δώσει ανενδοίαστα κομματική γραμμή στους αναγνώστες της. Να τους είπε, δηλαδή, ποιο κόμμα να ψηφίσουν.

Προπαγάνδα

Την περασμένη Δευτέρα όμως, 29 του Μάη, ημέρα μνήμης της Αλωσης της Πόλης, μια αθηναϊκή αθλητική εφημερίδα, η «Sportime», έγινε απροκάλυπτος προπαγανδιστής της Νίκης. Αναμενόμενο, αν θυμηθούμε το πρωτοσέλιδό της στις 28.12.2019, όταν «τίμησε την Ημέρα του Αγέννητου Παιδιού» μ’ ένα έμβρυο να παρακαλεί: «Αφήστε με να ζήσω». Τη Δευτέρα, λοιπόν, το φύλλο κυκλοφόρησε με την Αγια-Σοφιά στο πρωτοσέλιδό του, τη χρονολογία 29 Μαΐου 1453 και τους στίχους του τελευταίου από τα «Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας» του ανυπεράσπιστου Γιάννη Ρίτσου. Εικάζω βασίμως ότι τον ποιητή δεν θα τον έβρισκε καθόλου σύμφωνο η χρήση του ποιήματός του στο συγκεκριμένο πλαίσιο που του φόρεσε σαν στενό κορσέ η εν λόγω εφημερίδα: σαν ντουντούκα προπαγάνδισης των ιδεών της Νίκης. Του κόμματος που έχει έναν άγιο μαζί του, τον όσιο Παΐσιο, αλλά και πέντ’-έξι αγιορείτικες μονές. Εξ ου και η ανάγκη που ένιωσε ξαφνικά ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης να μεταβεί για προσκύνημα στον Αθω, ώστε παρεμπιπτόντως να αποδείξει ότι «η θρησκεία δεν μπλέκεται στα πολιτικά».

Επίσης βασίμως εικάζω ότι οι κατασκευαστές του πρωτοσέλιδου «αφηγήματος» δεν μπήκαν στον κόπο να αναζητήσουν το παλιό βιβλιαράκι με τα «Λιανοτράγουδα», ώστε να βεβαιωθούν ότι θα τυπώσουν και θα προβάλουν, σε τέτοια βιτρίνα μάλιστα, το αυθεντικό πρωτότυπο, το γραμματικά και τυπογραφικά αληθές. Νωχελικά, άντλησαν τους στίχους του τραγουδιού από το Διαδίκτυο, όπου κυκλοφορούν σε διάφορες «τυπογραφικές» εκδοχές. Αναπαρήγαγαν, λοιπόν, τους τέσσερις δεκαπεντασύλλαβους κομμένους στη μέση. Ως προς αυτό, θα μπορούσαν να επικαλεστούν το «πρόβλημα χώρου». Να πουν δηλαδή και αυτοί, όπως πολλοί τιτλοδότες, ότι αναγκάστηκαν να κόψουν κάθε στίχο σε δύο ημιστίχια, επειδή δεν χωρούσαν ακέραιοι. Με διαφορετική διαμόρφωση της σελίδας, χωρούσαν και παραχωρούσαν. Δεν τους έφταιξε αυτό. Απλώς έτσι βρήκαν τους στίχους στις συντριπτικά περισσότερες ιντερνετικές αναπαραγωγές τους, έτσι τους αντέγραψαν. Δεν τσεκάρισαν τίποτε.

Ενα εμβληματικό τετράστιχο, ταυτισμένο, χάρη και στη μελοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη, με τους υπέρ ελευθε- ρίας αγώνες, υποτάσ- σεται στους σκοπούς ενός κόμματος.

Ο Ρίτσος όμως έγραψε λιανοτράγουδα, έχοντας φυσικά υπόψη του, ως γνώστης και ακόλουθος της ποιητικής μας παράδοσης, ότι λιανοτράγουδα (ή μαντινάδες ή στιχοπλόκια ή…) αποκαλούνται τα δίστιχα που συνθέτουν το νόημά τους και σχηματίζουν την εικόνα τους σε δεκαπεντασύλλαβο. Αλλος μάρτυρας της ράθυμης αντιγραφής από το Διαδίκτυο, εγγενές πρόβλημα του οποίου είναι η ανέλεγκτη αναπαραγωγή κειμένων; Η στίξη του τραγουδιού στο πρωτοσέλιδο δεν έχει καμιά σχέση με τη στίξη που έβαλε ο Ρίτσος στο χαρτί κι από εκεί πέρασε προσεκτικά στην έκδοση του Κέδρου. Τέσσερα κόμματα και μία παύλα βλέπουμε στο ιδιόγραφο ποίημα, τίποτε δεν σώθηκε στην εφημερίδα. «Αποξαρχής» γράφει φυσικά ο Ρίτσος, «αποξαρχής» τυπώνει ο Κέδρος, «απο ξαρχής» δημοσιεύει η εφημερίδα: με το «απο» άτονο και με το «ξαρχής» σαν μια καινούρια λέξη δικής τους παραγωγής, δίχως την απόστροφο που του κοτσάρουν πολλοί στο Διαδίκτυο, οπαδοί της «σχιζολεξίας» φαίνεται, υπονοώντας αφαίρεση στο «εξαρχής». Με κεφαλαίο Ρ γράφει τη Ρωμιοσύνη ο ποιητής, κι έχει τους λόγους του, με πεζό το αναπαράγουν στην εφημερίδα.

Ολα αυτά, όμως, είναι απλώς επιπόλαια γδαρσίματα σε σύγκριση με το βαρύτατο τραύμα που προκαλεί το πρωτοσέλιδο στο ποίημα και στον ποιητή με την καταχρηστική, παραμορφωτική και παραπλανητική αξιοποίηση που του επιφυλάσσει αυθαιρέτως. Το πέμπτο ημιστίχιο, «πετιέται αποξαρχής», το στριμώχνει βίαια προς τα μέσα η λέξη Νίκη. Πρόκειται για τον τίτλο του αντιδραστικού, υπερεθνικιστικού, θρησκόληπτου κόμματος του δασκάλου – θεολόγου – τηλεϊεροκήρυκα κ. Δημητρίου Νατσιού, που τυπώνεται ζευγαρωμένος με το σύμβολο του κόμματος αυτού. Με λίγα λόγια, ένα εμβληματικό τετράστιχο του Ρίτσου, ταυτισμένο, χάρη και στη μελοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη, με τους υπέρ ελευθερίας αγώνες, παραχαράσσεται και υποτάσσεται στους σκοπούς ενός κόμματος με το οποίο ο Ρίτσος, τίποτε πιο βέβαιο, δεν θα συμφωνούσε ούτε σε μισό συμπλεκτικό σύνδεσμο.

Ξέρουμε από τη «Σημείωση» του ίδιου του ποιητή ότι «τα 16 απ’ τα “Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας” γράφτηκαν μέσα σε μία μέρα –στις 16 του Σεπτέμβρη του 1968– στο Παρθένι της Λέρου, ύστερα από κρυφό μήνυμα του Μίκη Θεοδωράκη με την παράκληση να μελοποιήσει κάτι δικό μου ανέκδοτο». Εξόριστος ήταν δηλαδή ο ποιητής, εκτοπισμένος για μία φορά ακόμα σε νησί του Αιγαίου, και σίγουρα με τη γεύση του στυφή από τη μνήμη των πικρών στίχων που είχε γράψει (και μάλιστα τρεις φορές) εννιά χρόνια νωρίτερα, στη Μακρόνησο τότε: «Α ναι, μιλούσαμε κάποτε για μια ποίηση αιγαιοπελαγίτικη». Στα «Λιανοτράγουδα», είχε στο μυαλό του την ελευθερία από την τυραννία των «Ελληνοχριστιανών» συνταγματαρχών. Οχι τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Ξέρουμε, όμως, και κάτι άλλο, από τον πλατωνικό «Φαίδρο» αυτό. Πως «ο λόγος τού πατρός αεί δείται βοηθού». Ο λόγος έχει πάντα την ανάγκη του πατέρα του. Γιατί όταν γραφτεί, «κυλινδείται πανταχού», κυλιέται παντού, όμοια σε επαΐοντες και σε αδαείς. Και είναι ευάλωτος στη λοιδορία, στην κατάχρηση, στον σφετερισμό, στην καπηλεία.

"...Όλα είναι ζήτημα Πίστης ωστόσο..." από τον συγγραφέα και φίλο fb στο Κώστα Κουτσουρέλη (facebook, 21.2.2023)

 ..............................................................

"...Όλα είναι ζήτημα Πίστης ωστόσο..."

Από τον συγγραφέα και φίλο στο fb Κώστα Κουτσουρέλη  (facebook, 21.2.2023)

(πάνω αριστερά, ο Ευκλείδης & κάτω αριστερά ο Αρίσταρχος)

Ο Μαρκ Μπλοκ, ο σπουδαίος Γάλλος ιστορικός, έλεγε ότι τον 17ο αιώνα δεν υπήρχαν άθεοι. Η εποχή δεν το επέτρεπε. Σήμερα συμβαίνει το αντίθετο, σε ορισμένους κύκλους ο αθεϊσμός είναι η μόνη επιτρεπτή στάση. Όλα είναι ζήτημα Πίστης ωστόσο. Δηλαδή οφέλους εντέλει. Η πίστη στην Επιστήμη (τον Ορθό Λόγο, τα Φώτα, την Αυτορρυθμιζόμενη Αγορά κ.ο.κ.) σε κάποιους παρέχει υπαρξιακή ταυτότητα, επαγγελματική αναγνώριση, διανοητική γαλήνη, κοινωνική ένταξη. Σε άλλους αυτά τα εξασφαλίζει η πίστη στην Άμωμο Σύλληψη, τα Ουρί του Παραδείσου, την Αταξική Κοινωνία, το Χιλιόχρονο Ράιχ, τον Μεγάλο Ενιαυτό ή το Spiritus Mundi.

Εννοείται ότι κάθε ομάδα βαφτίζει την πίστη της "αλήθεια", αποκλειστική και μόνη ισχύουσα μάλιστα. Κάθε τέτοια "αλήθεια" ωστόσο δεν είναι πρωτευόντως παρά έννοια πρακτική/πολεμική, δευτερευόντως μόνο θεωρητική. Εξυπηρετεί τις αξιώσεις ισχύος που η εκάστοτε ομάδα εγείρει. «Μια καθαρά θεωρητική απόφανση για την αλήθεια, δίχως καμιάν αναφορά σ' έναν συγκεκριμένο υπαρξιακό φορέα, είναι όχι μόνο αδιανόητη, αλλά και πρακτικά αδιάφορη». (Π. Κονδύλης, Ισχύς και Απόφαση, σ. 155).

Οι επιστημονικές αλήθειες δεν διαφέρουν στη δομή τους από τις αλήθειες των θρησκευτικών ή πολιτικών συστημάτων. Και οι μεν και οι δε εδράζονται σε τελική ανάλυση σε μη αποδείξιμα δόγματα ή αρχές. Με τη διαφορά ότι στις φυσικομαθηματικές επιστήμες αυτά ονομάζονται αξιώματα. Το αξίωμα λ.χ. «Από σημείου εκτός ευθείας φέρεται μία και μόνον παράλληλος» είναι στην ουσία δόγμα, που στις μη ευκλείδειες γεωμετρίες δεν γίνεται παραδεκτό. Ο Ράσελ και ο Ουάιτχεντ ναυάγησαν πλήρως αγωνιζόμενοι να θεμελιώσουν τα μαθηματικά.

Ομοίως, η δήλωση «Πιστεύω εις έναν Θεόν» είναι το ευκλείδειο αξίωμα της θεολογίας. Η αρχή "Pacta sunt servanda" είναι το ανάλογο της νομικής. Παρά τις προσπάθειες στρατών θεολόγων, φιλοσόφων και νομικών, κανείς δεν μπόρεσε ούτε θα μπορέσει ποτέ να τα αποδείξει. Όμως η πρακτική τους απήχηση, η χρηστικότητά τους στο πλαίσιο της κοινωνικής ζωής, ήταν και παραμένει κολοσσιαία, κυριολεκτικά κοσμοϊστορική.

Με βάση τη χρηστικότητά τους κρίνονται εντέλει και οι φυσικομαθηματικές θεωρίες. Το πτολεμαϊκό κοσμοείδωλο εξυπηρέτησε επαρκώς τις ναυσιπλοϊκές και ταξιδιωτικές ανάγκες του μεσογειακού κόσμου για δύο σχεδόν χιλιετίες. Κατέπεσε όχι επειδή μια νέα ορθότερη θεωρία ήρθε στο φως (η αριστάρχεια θεωρία δεν είχε απήχηση στον καιρό της), αλλά επειδή οι ανάγκες αυτές μεταβλήθηκαν, εν προκειμένω διευρύνθηκαν και το παλαιό κοσμοείδωλο έπαψε να τις εξυπηρετεί.

«Οι άνθρωποι θα αμφισβητούσαν και το πυθαγόρειο θεώρημα αν αυτό ήταν προς το συμφέρον τους», είχε πει ο Χομπς. Πράγματι, σήμερα βλέπουμε θεμελιώδη πορίσματα της βιολογίας να αμφισβητούνται από δεξιούς ή αριστερούς ιδεολόγους. Οι πρώτοι αμφισβητούν τη δαρβίνεια έννοια της εξέλιξης, οι δεύτεροι την ύπαρξη δύο μόνον και χρωμοσωματικά καθοριζόμενων φύλων ή την έναρξη της ανθρώπινης ζωής με τη σύλληψη.

Αν επικρατήσουν, η σημερινή βιολογία σε μεγάλο βαθμό θα απαξιωθεί, όπως απαξιώθηκε λ.χ. ο Αρίσταρχος ή ο Αρχιμήδης. Όχι επειδή θα καταπέσει θεωρητικά, αυτό όπως είπαμε δεν έχει κοινωνική σημασία αξιόλογη. Αλλά επειδή δεν θα καλύπτει πρακτικά πλέον τις νέες ανάγκες, εν προκειμένω τις επιταγές της νέας κυρίαρχης ιδεολογίας.

«Όταν τα βάραθρα ανοίγει η γη…» έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή", 19.02.2023)

 ...............................................................

«Όταν τα βάραθρα ανοίγει η γη…»









έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή", 19.02.2023)

«Όταν σώνεται ο άνθρωπος, τον έσωσε ο Θεός. Κι όταν πεθαίν’ ο άνθρωπος, τον πέθανε ο γιατρός». Παλιά είναι βέβαια η παροιμία. Μαρτυρεί πάντως μια νοοτροπία ανθεκτική στον χρόνο και αδιάφορη ως προς τον χώρο. Τα σύνορα δεν περιορίζουν την ισχύ της. Είναι λοιπόν διαχρονική, διαφυλετική και διαθρησκευτική. Αλλωστε, αν δεν συνέβαινε αυτό, η θεϊκή αυθεντία θα ήταν ήδη έκπτωτη.

Οι άνθρωποι πασχίζουν πάντα να σώσουν τις θεότητες που λατρεύουν. Ακόμη κι όταν εξαναγκάζονται, με την απειλή του θανάτου, να αλλαξοπιστήσουν, διακινδυνεύουν τιμώντας κρυφά τον Θεό τους. Αν υπήρξαν κρυπτοχριστιανοί επί Τουρκοκρατίας, βιαίως εξισλαμισθέντες που διατήρησαν έστω κάποια λείψανα τελετουργιών, υπήρξαν και κρυπτοπαγανιστές, όταν άρχισε να θριαμβεύει ο χριστιανισμός, που θεμελίωσε τον θρίαμβό του και στη βία, όχι μόνο στην αίγλη του καινού αγγέλματός του. Τα ποιήματα του Παλλαδά του Αλεξανδρέως, γύρω στο 400 μ.Χ., είναι μάρτυρας αδιάψευστος. Μεταφράζω δειγματοληπτικά δύο στίχους του, αφιερωμένους στον λατρευόμενο ως θεό Ηρακλή, το υπαίθριο άγαλμα του οποίου γκρεμίστηκε, μαζί με όλα τα υπόλοιπα είδωλα: «Είδα και έφριξα: στο τρίστρατο ο γιος τού Δία, χάλκινος. / Δέος ώς λίγο πριν κινούσε, και τώρα παραπεταμένος». Ο Παλλαδάς βρήκε μια κάποια παρηγοριά, αιώνες αργότερα, από έναν άλλον Αλεξανδρινό ποιητή, τον Κ.Π. Καβάφη και το ποίημά του «Ιωνικόν»: «Γιατί τα σπάσαμε τ’ αγάλματά των, / γιατί τους διώξαμεν απ’ τους ναούς των, / διόλου δεν πέθαναν γι’ αυτό οι θεοί». Πόσο μακρινό μοιάζει τώρα το 2009. Τότε ένα φιλμάκι του Κώστα Γαβρά για τον Παρθενώνα είχε λογοκριθεί, για να μη θιγεί ο κυρίαρχος χριστιανισμός και το ιερατείο. Είχαν κοπεί δηλαδή οι σκηνές όπου χριστιανοί καλόγεροι γκρέμιζαν αγάλματα του ναού. Και ξαναγράφτηκε η ιστορία διά της διαγραφής.

Πολύ πιο εύκολα γκρεμίζονται τα αγάλματα βεβαίως και κομματιάζονται οι εικόνες παρά η πίστη στην ψυχή του καθενός. Εκεί, ο φόβος και η προσδοκία κρατούν άθικτη την εμπιστοσύνη των συντριπτικά περισσότερων στον Θεό που λατρεύουν, ακόμη κι όταν βλέπουν το κακό να λυσσομανάει ανεμπόδιστο. Να σπέρνει τον πόνο και τον θάνατο με πολέμους, πανδημίες, γενοκτονίες, και με τους πιστούς εντελώς απροστάτευτους. Η οδυνηρά βιωμένη εγκατάλειψη εξηγείται σαν δίκαιη θεϊκή τιμωρία. Επιπλέον, μια τόση δα αχτίδα καλοσύνης και χαράς, η διάσωση μιας ζωής λόγου χάρη, ερμηνεύεται σαν θαύμα ικανό να αντιρροπήσει τον θάνατο χιλιάδων. «Ο Αλλάχ είναι μεγάλος», φώναζαν σεβαστικά τούτες τις μέρες οι μουσουλμάνοι, στην Τουρκία και τη Συρία, όποτε τα συνεργεία διάσωσης κατόρθωναν να ανασύρουν ζωντανό από τα χαλάσματα έναν παγιδευμένο άνθρωπο. Αν χαρακτηρίσουμε εθελότυφλα φανατική τη στάση αυτή, πρέπει να τη χρεώσουμε στο ακέραιο και στους χριστιανούς, στους ιουδαϊστές, στους βουδιστές κ.ο.κ. Μήπως εμείς εδώ δεν λέμε, πάππου προς πάππου, «τους έσωσε η Παναγία» για όσους βγαίνουν σώοι από κάποιο δυστύχημα, στο οποίο έχασαν τη ζωή τους δεκάδες άλλοι ανάξιοι σωτηρίας;

Περνάνε σαν νερό οι αιώνες και δυστυχώς η δεισιδαιμονία καλά κρατεί.

Ο σεισμός στην Τουρκία και τη Συρία δεν ήταν ούτε θεϊκή εκδίκηση (το άλλο όνομα του «κισμέτ» που επιστράτευσε ο ένοχος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν) ούτε μήνυμα Θεού, και μάλιστα του Θεού των χριστιανών, όπως έσπευσαν να γράψουν κάποιοι εδώ, βέβαιοι ότι τα καταστροφικά ρίχτερ επικυρώνουν τις πλέον εθνικιστικές και τουρκοφαγικές προφητείες του Κοσμά του Αιτωλού και του οσίου Παΐσιου. Περνάνε σαν νερό οι αιώνες και δυστυχώς η δεισιδαιμονία καλά κρατεί. Ας θυμηθούμε ότι παραμονές του 1821 ένας δυνατός σεισμός είχε θεωρηθεί εξαιρετικός οιωνός και προανάκρουσμα της ελευθερίας. Αφηγείται ο Γερμανός ιστορικός Κάρολος Μένδελσων-Βαρθόλδη (ο Καρλ Μέντελσον-Μπαρτόλντι της τωρινής γραφής, γιος του μεγάλου μουσουργού), στο βιβλίο «Ιστορία της Ελλάδος από της εν έτει 1453 αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Τούρκων μέχρι των καθ’ ημάς χρόνων» (μετάφραση Αγγελος Βλάχος, Αθήνα 1873): «Η αφελής ιστοριογραφία παρατηρεί πάντοτε, ότι η προσέγγισις ασυνήθων και ταραχωδών καιρών προμηνύεται διά θαυμασίων φυσικών γεγονότων. Τον Δεκέμβριον του 1820 φοβερός σεισμός εκλόνησε άπασαν την Πελοπόννησον· πηγαί ζέοντος ύδατος ανέβρυσαν αίφνης από του εδάφους, βράχοι και λίμναι εξηφανίσθησαν, κατά δε τον Αλκυόνειον κόλπον απέλιπεν η θάλασσα την ακτήν αυτής, και μετ’ ολίγον πάλιν επανήλθον τα ύδατα, και φοβερός σίφων ηπείλει διά πλημμύρας την Αχαΐαν. Οσον δε και αν αρνήται ο πεπαιδευμένος την μεταξύ τοιούτων φυσικών ανατροπών και των κλονισμών του πολιτικού βίου αναγκαίαν σχέσιν, ο απαίδευτος όμως και πρωτόγονος άνθρωπος παραδέχεται αυτήν και μεγάλην τη αποδίδει σημασίαν. Ούτω δε το συναίσθημα, ότι μεγάλη επίκειται κοινωνική και πολιτική ανατροπή, κατέλαβε σύμπαντα τον τε χριστιανικόν και τον τουρκικόν πληθυσμόν της Πελοποννήσου, και ευχερές είχον έργον οι απόστολοι της [Φιλικής] Εταιρίας, καταδεικνύοντες το θέλημα του Θεού, όπερ δι’ εκτάκτων φυσικών φαινομένων και θαυμάτων παρήνει τους Ελληνας να εξεγερθώσιν κατά των απίστων, και να ωφεληθώσι προς τον αγώνα αυτών εκ της ευνοίας των περιστάσεων. […] Περί τα τέλη του 1820 επεφάνη ως απόστολος του Υψηλάντου ο δραστηριώτατος εκείνος της Εταιρίας απόστολος, ο τολμηρότατος και ατρομητότατος των συνωμοτών αρχιμανδρίτης Δικαίος, συνήθως Παπά Φλέσας καλούμενος. […] Ελθών δε εκ Κωνσταντινουπόλεως και Κυδωνιών εις Υδραν και Πελοπόννησον, έφερε μεθ’ εαυτού πυρίτιδα, πολεμοφόδια και άγριον πολέμου πόθον, ησχολήθη δε ιδία εις το να ερεθίση διά εξάλλου μυθολογίας την φαντασίαν των χωρικών, και κεντρίση ούτω την ανυπομονησίαν αυτών». Ο φυσικός σεισμός στη διακονία του επαναστατικού.

Ενας άλλος σεισμός, εκείνος που κατέστρεψε τη Λισαβόνα τον Νοέμβριο του 1775, είχε συνταράξει τους κορυφαίους Ευρωπαίους λογίους, όπως θύμισαν τη Δευτέρα, 13.2.2023, στα «Νέα» ο Μιχάλης Μητσός και στην «Εφημερίδα των Συντακτών» ο Μανώλης Πιμπλής. Το ερώτημα που είχε απασχολήσει τον Βολταίρο, τον Ρουσσώ, τον Καντ κ.ά., το συνόψιζα εδώ, στις 10.5.2020, όταν, με αφορμή την πανδημία, μνημόνευα το φιλοσοφικό «Ποίημα για την καταστροφή της Λισαβόνας» του Βολταίρου (μετάφραση Μίλτος Φραγκόπουλος, Πόλις, 2018) και την αντιπαράθεση που είχε προκαλέσει: Αν το Κακό θριαμβεύει, με πολέμους, πανδημίες ή σεισμούς, πού και ποια η Θεία Πρόνοια; Είναι πάντα καλός και σωτήρας ο (όποιος) Θεός, ανεύθυνος για τα βάσανα των ανθρώπων και αδιάφορος θεατής τους;

Ο Βολταίρος είναι ξεκάθαρος: «Πιστέψτε με, όταν τα βάραθρα ανοίγει η γη, / το παράπονο είν’ αθώο και λογική η κραυγή». Ξεκάθαρο και το ερώτημά του: «Πώς να συλλάβω έναν Θεό, η ίδια η καλοσύνη, / που ενώ στ’ ακριβά του παιδιά δώρα δίνει, / τα κατακλύζει αδιάκοπα μ’ απαίσια μαρτύρια; / Ποιος να εξιχνιάσει αυτά τα ερεβώδη μυστήρια;». Είναι μοιραίο να τίθεται πάντα η ερώτηση αυτή και να μένει πάντα αναπάντητη. Ή τουλάχιστον όσο οι άνθρωποι θα σώζουν τους θεούς σκεπτόμενοι όπως λέει η εισαγωγική παροιμία.

"Τελώνου και Φαρισαίου" έγραψε ο Πέτρος Μανταίος ("Εφημερίδα των Συντακτών", 5.2.2023)

 ............................................................

                Τελώνου και Φαρισαίου

έγραψε ο Πέτρος Μανταίος ("Εφημερίδα των Συντακτών", 5.2.2023)

"Εἶπεν ὁ Κύριος την παραβολήν ταύτην· ἄνθρωποι δύο ἀνέβησαν εἰς το ἱερόν προσεύξασθαι, ὁ εἷς Φαρισαῖος και ὁ ἕτερος τελώνης. Ὁ Φαρισαῖος σταθείς προς ἑαυτόν ταῦτα προσηύχετο· ὁ Θεός, εὐχαριστῶ σοι ὅτι οὐκ εἰμί ὥσπερ οἱ λοιποί τῶν ἀνθρώπων, ἅρπαγες, ἄδικοι, μοιχοί, ἢ και ὡς οὗτος ὁ τελώνης· νηστεύω δις τοῦ σαββάτου, ἀποδεκατῶ (δίνω στον ναό το ένα δέκατο) πάντα ὅσα κτῶμαι. Και ὁ τελώνης μακρόθεν ἑστώς οὐκ ἤθελεν οὐδέ τοὺς ὀφθαλμούς εἰς τον οὐρανόν ἐπᾶραι, ἀλλ’ ἔτυπτεν εἰς το στῆθος αὐτοῦ λέγων· ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι (σπλαχνίσου με) τῷ ἁμαρτωλῷ. Λέγω ὑμῖν, κατέβη οὗτος δεδικαιωμένος εἰς τον οἶκον αὐτοῦ ἢ ἐκεῖνος· ὅτι πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτόν ταπεινωθήσεται, ὁ δε ταπεινῶν ἑαυτόν ὑψωθήσεται." (Λουκάς κεφ. ιη’, 10-14).

Αυτό το εδάφιο της Καινής Διαθήκης θα διαβαστεί αύριο στις εκκλησίες, Κυριακή, η εξ αυτού επονομαζόμενη του Τελώνου και του Φαρισαίου, αρχή του Τριωδίου. Αμαρτωλοί και οι δύο, ο ένας, ο τελώνης, εξ επαγγέλματος, ο άλλος, ο φαρισαίος, εξ ιδιότητος (μέλος του ιερατείου, άρα… τω καιρώ εκείνω, παράγων θρησκευτικής και κοσμικής εξουσίας), απ’ αυτούς που εκδίωξε ο Ιησούς με μαστίγιο από τον Ναό του Πατρός του και είπε το περίφημο: «Ουαί υμίν Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί…», «γεννήματα εχιδνών…» και άλλα τέτοια… επαινετικά!

Ο μεν φαρισαίος λοιπόν κοκορευόταν προσευχόμενος ότι κάνει όλα τα καλά, τίποτα το επιλήψιμο, βαδίζει στον δρόμο της… κανονικότητας, δεν είναι σκάρτος όπως π.χ. ο τελώνης. Ο οποίος τελώνης όμως, παράμερα και μεταμελημένος, με το βλέμμα χαμηλωμένο, χτυπούσε τα στήθη του ζητώντας από τον Θεό να τον σπλαχνιστεί για τις αμαρτίες του.

«Την εποχή του Χριστού», εξηγούν μεταγενέστερα θρησκευτικά κείμενα, «ο τελώνης ήταν αυτός που αγόραζε φόρους από τη ρωμαϊκή αρχή (σημ. όπως σήμερα κάποιοι εξ «ημετέρων» αγοράζουν από τράπεζες, κοψοχρονιά και με δανεικά από το Δημόσιο, κόκκινα δάνεια), τους εισέπραττε από τους πολίτες, τους οποίους συχνά εκμεταλλευόταν ή εκβίαζε. Γι’ αυτό οι τελώνες αναφέρονται στην Καινή Διαθήκη ως αμαρτωλοί, άδικοι και εκβιαστές. [Ενώ] Οι Φαρισαίοι εκπροσωπούσαν μερίδα της ιουδαϊκής θεοκρατίας με μεγάλη επιρροή στον ιουδαϊκό λαό. Ηταν ζηλωτές του Μωσαϊκού Νόμου και φανατικοί εθνικιστές. Ο Ιησούς τους έλεγχε με σφοδρότητα γιατί εκπροσωπούσαν την υποκριτική θεοσέβεια («τα πάντα ποιούντες προς το θεαθήναι τοις ανθρώποις»). Στην Καινή Διαθήκη αναφέρονται, επίσης, ως φιλάργυροι, φθονεροί, εκμεταλλευτές και άδικοι.

Εχουν αυτή τη «μαγεία» της πειθούς οι μύθοι και οι παραβολές, να είναι κατασταλάγματα, αποστάγματα ώριμης σκέψης από σοφούς ανθρώπους αιώνων, γι’ αυτό και είναι παντός καιρού –τα ανακαλείς δηλαδή, τα παραβάλλεις με τα συγκαιρινά και τα χρησιμοποιείς αναλόγως– όπως λέμε: προς γνώση και συμμόρφωση…

Ως προς τη νηστεία τώρα –μιας και αναφερόμαστε στις Απόκριες– την εβδομάδα Τελώνου και Φαρισαίου δεν υπάρχει νηστεία. Γίνεται, κατά την Εκκλησία, «κατάλυση στα πάντα», δηλαδή τρώγεται ελεύθερα κάθε φαγητό. Για τον λόγο αυτό, η εβδομάδα ονομάζεται «ελεύθερη» ή «απολυτή». Θέλει, εντούτοις, προσοχή, καθώς η επόμενη εβδομάδα είναι του… Ασώτου! Οσο για το γενικότερο θέμα των νηστειών, που χωρίζονται σε προαιρετικές (βρίσκεις, αλλά δεν τρως) και υποχρεωτικές (δεν τρως επειδή δεν βρίσκεις), «καλάθι με νηστίσιμα» δεν είδαμε ακόμα, «καλάθι του νοικοκυριού», άλλοι βλέπουνε, άλλοι δεν βλέπουμε, αλλά το (κλασικό) «καλάθι της νοικοκυράς» δεν γεμίζει με τίποτα! Καλές Αποκριές· όσο γίνεται… (η φωτογραφία, δικής μου εμπνεύσεως, τιτλοφορείται: χρόνου μασκάρεμα).

"Περί του ιού της ανοησίας" έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή, 23.5.2020)

..............................................................


Περί του ιού της ανοησίας

έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή, 23.5.2020)

Οι «αγνωστικιστές», οι «άθεοι», οι «θρησκειομάχοι» κι όσοι δεν μετατρέπουν την ευσέβειά τους σε τηλεγεγονός και δεν «νιώθουν την ανάγκη» ν’ ανάψουν ένα κεράκι όταν τους ακολουθούν φωτογράφοι, χαίρονται ιδιαίτερα όταν διαβάζουν τις σκέψεις τους διατυπωμένες από ιερωμένους. Τέτοιες απόψεις, αντίπαλες του «κανόνα», δεν γίνονται πρωτοσέλιδες. Πρωτοσέλιδα γίνονται τα αναθέματα, τα «θαύματα» και οι «προφητείες».

«Το κύριο επιχείρημα ημών των πιστών», γράφει ο Κρητικός ιερέας Χαράλαμπος Κοπανάκης, «ότι δηλαδή μέσω της θείας κοινωνίας δεν μεταδίδονται ασθένειες που κολλάνε με το σάλιο, μάλλον είναι και υβριστικό. Κανείς δεν διανοείται να υποστηρίξει ότι ένα ζευγάρι που έκανε εκκλησιαστικό γάμο, και συνεπώς δέχθηκε τη Θεία Χάρη, είναι αδύνατον ποτέ να χωρίσει. [...] Οι άνθρωποι δε που κάποια στιγμή δεχόμαστε χειροτονία και καθιστάμεθα κληρικοί, δεν χάνουμε μαγικά τις αδυναμίες μας».

Οταν τελειώνει η λειτουργία, ακούμε συχνά, οι ιερείς καταναλώνουν όσο κρασί-θείο αίμα έχει απομείνει και δεν παθαίνουν τίποτε. Εχουμε όμως και πάμπολλες περιπτώσεις ιερωμένων κάποιας ηλικίας που ενώ έχουν καταναλώσει κιλά θείας κοινωνίας, «δεν έπαθαν τίποτε» το ενάρετο. Αντί η ψυχή τους να συγκλονιστεί έως τη ρίζα της από το προνόμιο που γεύονται και να νικάει κάθε πειρασμό, αποκαλύπτεται ενδοτική και σε βαριά αμαρτήματα, λ.χ. στη λαγνεία. Αν η θεία κοινωνία δεν είναι πνευματικός θώρακας, δεν είναι ύβρις να τη θεωρούμε βιολογική ασπίδα;

«Εζησα και το χειρότερο» γράφει ο μητροπολίτης Αργολίδος Νεκτάριος σε εκτενές κείμενό του: «Τηλεφώνησε κάποιος και ουρλιάζοντας άρχισε να με βρίζει με λεξιλόγιο του υποκόσμου. Με διαολόστειλε τρεις φορές κιόλας. Γιατί; Του στερώ τον Χριστό και δεν τον αφήνω να κοινωνήσει! Αυτός ο μαινόμενος άνθρωπος, και πόσοι παρόμοιοι, αισθανόταν ότι ήταν έτοιμος να κοινωνήσει!».

«Αυτό που με θυμώνει», ομολογεί ο μητροπολίτης, «είναι οι εκουσίως ανοηταίνοντες. Πολλοί δυστυχώς πιστεύουν ότι η αρρώστια αυτή δεν είναι τίποτα, “ένα κρυολόγημα, όλα είναι ψέμα”. Ολα είναι ψέματα; Μέχρι να κατανοήσει ο Τραμπ ότι ο ιός δεν είναι προεκλογική απάτη των Δημοκρατικών ή εργαστηριακό κατασκεύασμα των Κινέζων, ο κορωνοϊός εξαπλώθηκε φρικτά στις ΗΠΑ και κανείς δεν ξέρει πότε θα σταματήσει». Τραυματίζω το πλούσιο κείμενο μεταφέροντας εδώ περικοπές του. Το συμπέρασμα πάντως παρατίθεται ακέραιο: «Δυστυχώς ο ιός της ανοησίας διαχέεται ακαριαία και μολύνει αναρίθμητους εγκεφάλους».

"Το θαύμα σαν ανάγκη και προσδοκία" έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή", 19.4.2020)

..............................................................

 Το θαύμα σαν ανάγκη και προσδοκία

Μιχαήλ Δαμασκηνού (π. 1530-π. 1592), Εις Αδου Κάθοδος, β΄ μισό του δεκάτου έκτου αιώνα. Μουσείο Μπενάκη.

               έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή", 19.4.2020)

Με τον πλανήτη στη βαριά σκιά του πρώτου δραματικού γεγονότος που βιώνεται ως οικουμενικό, η Μεγάλη Εβδομάδα τόσο των Καθολικών όσο και των Ορθοδόξων κύλησε εξαιρετικά στενάχωρα, σχεδόν πνιγηρά. Με διασταυρωμένα τα θεϊκά και τα ανθρώπινα πάθη, αλλά χωρίς το τελετουργικό, διαφορετικό σε κάθε χώρα, που υπηρετεί τη συγκίνηση και προετοιμάζει για την πασχαλινή ευφροσύνη, που τη χαίρονται νηστεύσαντες και μη. Δυστυχώς, Πάσχα, με την έννοια της διάβασης που έχει η μητρική εβραϊκή λέξη Πεσάχ, δεν ήταν δυνατόν να υπάρξει υπό τους όρους του αποκλεισμού, χωριστά από συγγενείς και φίλους και με το φιλί της αγάπης άσαρκα μεταφερόμενο διά του σκάιπ. Επειτα από μια μικρή ανάσα, η Δευτέρα του Πάσχα θα μας βρει όλους, πιστεύοντες και μη πιστεύοντες, εκεί που μας παρέδωσε το Μέγα Σάββατο: στην αγωνία, τον φόβο και τη λύπη. 

Οι κορυφαίες εορταστικές ημέρες, τοπικές (προς τιμήν του πολιούχου αγίου), εθνικές ή διεθνείς, καλλιεργούν μαζικότερα την προσδοκία του θαύματος, είτε θέλουμε να βοηθήσει ένα δικό μας πρόσωπο είτε να λύσει κάποιο πρόβλημα που βασανίζει την κοινότητα. Συχνά η προσδοκία αυτή μετατρέπεται σε απαίτηση, που τίθεται μάλιστα –σιωπηρώς ή φωναχτά, δειλά ή και ωμά– με τη μορφή ενός διλήμματος στο βάθος του οποίου αναγνωρίζεται η σκιά του ευαγγελικού Θωμά: «Να δω και θα πιστέψω. Αν δεν δω...». 

Οσοι όμως αξιώνουν από τον Θεό και τους αγίους της όποιας πίστης τους να θαυματουργήσουν, ειδάλλως θα αποσύρουν την εμπιστοσύνη τους και είτε θα αλλαξοπιστήσουν είτε θα στραφούν στην αρνησιθεΐα, στην πραγματικότητα, και με ανόθευτους θεολογικούς όρους, πιστεύουν λιγότερο ακόμα και από τους σεσημασμένους άπιστους· ωφελιμιστική η πίστη τους, κερδοθηρική, εκφυλίζεται σε στυγνή δοσοληψία. Και το ίδιο ακριβώς ισχύει για όσους σπεύδουν να «αποδείξουν» την ανωτερότητα του δικού τους Θεού απέναντι στους Θεούς των άλλων θρησκειών απαριθμώντας θαύματα.

Οπου γης πάντως, και όποια θρησκεία κι αν κυριαρχεί, η λαϊκή πίστη στη θεϊκή θαυματοποιία αποτελεί συστατικό της παράδοσης κάθε τόπου, τη συναντάμε δε ενθουσιωδώς αποτυπωμένη σε πάμπολλες αφηγήσεις, μισό ρεαλιστικές - μισό φανταστικές. Ιστορία και θρύλοι σε μορφή κράματος. Κατά τη θρησκευτική παράδοση, λόγου χάρη, το 1522, όταν η πανούκλα έπληξε τη Ρώμη, οι πιστοί μετέφεραν εν πομπή στη βασιλική του Αγίου Πέτρου ένα ταπεινό σταυρό που βρισκόταν στον ναό του Αγίου Μάρκελλου. Ωσπου να ολοκληρωθεί η λιτανεία, η αρρώστια είχε ξεριζωθεί. Γι’ αυτό και φέτος, τη Μεγάλη Παρασκευή, ο Πάπας προσκύνησε ειδικά τον σταυρό του Αγίου Μάρκελλου, που μεταφέρθηκε επί τούτου στο Βατικανό: όχι τόσο εις μνήμην του θαύματος όσο με την ελπίδα της επανάληψής του. Περίπου έναν αιώνα αργότερα, το 1630, η πανώλη χτύπησε την Κέρκυρα. Κατά την παράδοση, το νησί σώθηκε χάρη στον πολιούχο του, τον Αγιο Σπυρίδωνα. Με την ανάμνηση του θαύματος και την προσδοκία της επανάληψής του, την Κυριακή των Βαΐων ο μητροπολίτης της Κέρκυρας Νεκτάριος λιτάνευσε το λείψανο του αγίου μέσα στον ναό, ενώ μέχρι τώρα, η λιτανεία γινόταν κάθε τέτοια μέρα στην πόλη. Πόσο πιθανό είναι άραγε να εισακουστούν οι δεήσεις ενός δεσπότη που παρότρυνε τους πιστούς να ψεύδονται ώστε να μπορούν να εκκλησιάζονται, κοροϊδεύοντας την πολιτεία και τους συνανθρώπους τους και θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία τους;

Οταν η προσδοκώμενη θαυματοποιία αφορά μια ανθρώπινη κοινότητα, ένα εθνικό σύνολο, τότε τα γνωρίσματά της προσδιορίζονται υποχρεωτικά από φυλετική μεροληψία. Πολλοί λαοί, άλλωστε, εμφανίζονται βέβαιοι στις αφηγήσεις τους αλλά και στον ίδιο τον εθνικό τους ύμνο ότι τυγχάνουν περιούσιοι και ευλογημένοι, ότι διαθέτουν εκ Θεού ακατάβλητα γονίδια. Επιπλέον, αναρίθμητοι εκκλησιαστικοί ηγέτες έχουν φερθεί σαν προνομιούχοι συνομιλητές του Θεού, και επίσης αναρίθμητοι πολιτικοί ηγεμόνες έχουν πολιτευτεί σαν τοποτηρητές των ουρανίων δυνάμεων στον ταπεινό πλανήτη μας, στρατεύοντας τη θεότητα της επιλογής τους υπό τα εθνικά τους λάβαρα.

Πιθανότατα ο πρώτος λαός που συγκρότησε τη μνήμη και την ιστορία του μέσα από το σχήμα ενός Θεού αποκλειστικά δικού του, εθνικά χρωματισμένου, είναι ο εβραϊκός, όταν σε γειτονικούς του λαούς σαν θεοί λατρεύονταν οι βασιλιάδες. Εν αντιθέσει με την Καινή Διαθήκη και τον γενετικό οικουμενικό χαρακτήρα του αγγέλματός της, η Παλαιά είναι γεμάτη αναφορές σε φονικές μάχες, με τον Γιαχβέ πολεμικότατο, βίαιο, εκδικητικό. Τερπνοί είναι, για παράδειγμα, οι οικείοι μας αρχικοί στίχοι του 67ου Ψαλμού, που τους ακούμε στην αναστάσιμη ακολουθία αμέσως μετά το «Χριστός ανέστη»: «Αναστήτω ο Θεός, και διασκορπισθήτωσαν οι εχθροί αυτού, και φυγέτωσαν οι μισούντες αυτόν από προσώπου αυτού. Ως εκλείπει καπνός εκλιπέτωσαν· ως τήκεται κηρός από προσώπου πυρός, ούτως απολούνται οι αμαρτωλοί από προσώπου του Θεού» (παραθέτω από την έκδοση της Αποστολικής Διακονίας, του 1981).

Με τον καπνό και τον κηρό είναι πρόδηλο ότι βρισκόμαστε ακόμα στο πεδίο της μεταφοράς. Επειτα από είκοσι στίχους όμως, στον ίδιο Ψαλμό του Δαβίδ, η αιματηρή κυριολεξία μάς αποσπά βίαια από την ποίηση και μας μετακινεί στον χώρο του σπλάτερ: «Πλην ο Θεός συνθλάσει κεφαλάς εχθρών αυτού, κορυφήν τριχός διαπορευομένων εν πλημμελείαις αυτών. Είπεν Κύριος: Εκ Βασάν επιστρέψω, επιστρέψω εν βυθοίς θαλάσσης, όπως αν βαφή ο πους σου εν αίματι, η γλώσσα των κυνών σου εξ εχθρών παρ’ αυτού».

Δεν νομίζω ότι εδώ χωράει η τετριμμένη δικαιολογία της αλληγορίας. Λεκτικό και εικονοποιία συγκλίνουν στο φονικό και το αίμα. Η επίσημη μετάφραση της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρείας, του 2003 (η οποία παρακάμπτει την «κορυφήν τριχός» του πρωτοτύπου ή ίσως βασίζεται σε κείμενο που διαφέρει στο σημείο αυτό), δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας: «Ο Θεός το κεφάλι των εχθρών σου συντρίβει, εξοντώνει αυτούς που επιμένουν στις ανομίες τους. Είπε ο Κύριος: “Τους φέρνω πίσω απ’ τη Βασάν· τους φέρνω πίσω από το βυθό της θάλασσας, για να βαφτεί το πόδι σου στο αίμα κι η γλώσσα των σκυλιών σου να ’χει κι αυτή μερίδιο απ’ τους εχθρούς σου”».

Αν είχαν συμπεριληφθεί και αυτοί οι στίχοι του Ψαλμού στα λεγόμενα και ψαλλόμενα του Μεγάλου Σαββάτου, θα (προσ)ευχόμασταν να μην γίνονται ευρύτερα κατανοητοί, για να μη δηλητηριάζεται ένα χαρμόσυνο μήνυμα που, από τη σύστασή του, απευθύνεται στο πανανθρώπινο ακροατήριο. Το σκληρότατο μήνυμά τους θα μπορούσαν να το υιοθετήσουν μόνο οι σταυροφόροι και όσοι «εκπολίτισαν» και «εκχριστιάνισαν» τους αυτόχθονες της αμερικανικής ηπείρου με τη σπάθα και το κοντάρι. Οχι πάντως όσοι χριστιανοί εξακολουθούν (σε πείσμα και πολλών ποιμένων τους) να εννοούν και να βιώνουν τον χριστιανισμό ως οικουμενική θρησκεία αφενός, ως θρησκεία της αγάπης αφετέρου.

Καλό Πάσχα, αγαπητοί.

"Ερωτήματα ενός αφελούς πιστού ή, ενός πονηρού απίστου..." του Μάνου Στεφανίδη (https://iporta.gr, 4.4.2020)

..............................................................

Ερωτήματα ενός αφελούς πιστού ή, ενός πονηρού απίστου... 

του Μάνου Στεφανίδη*

Στον φίλο μου Βαγγέλη Κούμπουλη

“Τί ωφελήσεται άνθρωπος εάν κερδίση την ζωήν και απολέση την ψυχήν αυτού; Ήγουν την άνω Ιερουσαλήμ;”

Διερωτώμαι: Αν δεν θεολογήσουμε τώρα και μάλιστα επί της ουσίας, πότε άλλοτε θα θεολογήσουμε; Εισέβαλε εν εμοί, σκόλοψ τω πνεύματι μου, το πνεύμα του Πονηρού και ο διάβολος με πείραξε ερωτών:

Είναι δυνατόν να αναβάλλεται ή και να καταργείται η ευχαριστηριακή λειτουργία της Εκκλησίας με απόφαση της πολιτείας; Οι τελετές και οι ακολουθίες Της με φιρμάνια και πράξεις νομοθετικού περιεχομένου; Ο καθ’ ημέραν και αενάως και ακαταπαύστως, o πάσαν στιγμήν και πάσαν ώραν ομολογιακός της χαρακτήρας στα χέρια του κάθε Χαρδαλιά; Αυτό δεν συνιστά την μέγιστη ύβριν εναντίον της Πίστεως ως αιωνίου σωτηρίας; Την μέγιστη υποκρισία της εκκλησιαστικής ηγεσίας έναντι των πιστών; Μπορεί ο Υιός του Θεού να φοβείται όχι τον Σατανά, τον οποίον ενδόξως συντρίβει αλλά έναν ιό, έναν μονοκύτταρο (!) οργανισμό, και να “απέχει” προσωρινά από την σωτηρία του κόσμου;

Είναι δυνατόν οι Εσπερινοί της Μεγάλης Εβδομάδας, η Σταύρωσις, ο Επιτάφιος και η Κυριακή της Ανάστασης να αναβληθούν από εκκλησίες και ξωκλήσια για φέτος λόγω … κορωνοϊού ή να γίνουν κεκλεισμένων θυρών και μόνο από μητροπόλεις; Δηλαδή να αντικαταστήσει τον Ιωάννη Δαμασκηνό ο Σάρτρ; Χωρίς το Σώμα της Εκκλησίας που είναι οι πιστοί; Το αληθινό Σώμα Χριστού; Λόγω… φόβου;

Τότε που είναι η πίστη που μετακινεί όρη και εγείρει νεκρούς; Ψέματα όλα αυτά και κουτόχορτο για το πόπολο; Με την πρώτη δυσκολία τα εγκαταλείπουμε;

Μπορεί ποτέ η Εκκλησία να αποδεχθεί ότι η επιβίωση, ο πρόσκαιρος και ασήμαντος επί της γης βίος, είναι υπέρτερος, είναι πολυτιμότερος της αιωνιότητας για την οποία μάχεται και την οποία προπαγανδίζει εδώ και 2000 χρόνια; Όσοι φοβούνται τον θάνατο, ΔΕΝ πιστεύουν εις ανάστασιν νεκρών!!!

Εις μάτην λοιπόν θυσιάστηκαν τα νέφη των μαρτύρων και των ομολογητών οι οποίοι δεν υπήκουσαν στην εξουσία, τους Χαρδαλιάδες της εποχής αλλά βάδισαν γελαστοί προς τα στόματα των λεόντων;

Μ’ άλλα λόγια, είναι δυνατόν τις αποφάσεις για την πνευματική ζωή του ποιμνίου να τις λαμβάνει όχι ο αρχιεπίσκοπος και η Ιερά Σύνοδος, όχι ο κάθε λειτουργός του Υψίστου κατά συνείδησιν, όχι το πλήρωμα της Εκκλησίας που αποτελεί και το ζών Σώμα Χριστού αλλά ο κύριος Χαρδαλιάς και τα διοικητικά του μέτρα; Είναι δυνατόν να συλλαμβάνεται επίσκοπος επειδή τελεί την ιεράν ακολουθία των Χαιρετισμών και να μην καταγγέλλεται η πράξη αυτή ως ανόσια, ως έργω κατάργηση της Πίστης της ίδιας;

Μήπως δεν είναι αυτό το καθήκον και ο όρκος του συγκεκριμένου αλλά και του κάθε λευίτη; Μπορεί να αναβληθεί η προσευχή μας προς την Θεοτόκον, τον Υιό της λόγω… ιού; Πόσο ΣΟΒΙΕΤΙΑ καταντήσαμε;

Ήμαρτον Κύριε! Και πάνω από όλα η αναβολή της μετάληψης των αχράντων μυστηρίων; Η άρνηση της Μετάληψης στους βαρέως ασθενείς των νοσοκομείων; Κι αν μπορεί, κι αν επιτρέπεται να συμβαίνει αυτό, τότε αυτό σημαίνει ότι είναι δυνατόν ΚΑΙ να καταργηθεί αφού αποτελεί ΤΎΠΟ και όχι ουσία.

Άρα όλα όσα πιστεύουμε, ήταν ένα μέγα ψεύδος μία κατασκευή για να παρασύρει το πλήθος, το όπιο του λαού όπως ακριβώς ισχυρίζονται οι υλιστές, οι αντίχριστοι και οι οπαδοί του Μαρξ.

Άρα κι όλα αυτά που έχουμε μάθει από παιδιά, με τα οποία έχουμε ζήσει όλη τη ζωή μας και μάς έχουν διδάξει η παράδοση αλλά και το τυπικό της Εκκλησίας, είναι απλά αυτό ακριβώς: Ένα τυπικό, ένα τελετουργικό, ένα σύμβολο χωρίς καμία βαθύτερη σημασία. Κενό ουσιαστικότερου, πνευματικού περιεχομένου. Χωρίς μεταφυσική! Γιατί περί αυτού πρόκειται!

Πώς μπορεί, λοιπόν, να αποκλείεται ο πιστός της Θείας Μετάληψης, δηλαδή της αιωνίου ζωής; Πώς είναι δυνατόν να ευσεβείται κατά μόνας εντός των ιερών ναών; Ή ακόμη χειρότερα, κεκλεισμένων των θυρών; Κάτι τέτοιο δεν συνιστά, επαναλαμβάνω, άρνηση της ίδιας της Εκκλησίας ως ζώντος σώματος Χριστού;

Είναι δυνατόν να αποδέχεται η επίσημη εκκλησία ότι η θεία κοινωνία, η στέρηση της οποίας συνιστά πνευματικό θάνατο – ό, τι δηλαδή φοβερότερο θα μπορούσε να υποστεί ένας πιστός – μπορεί να αναβληθεί για χρόνο ευθετότερο; Δεν είναι αυτός ο ρασιοναλισμός, αυτή η brutal εκκοσμίκευση και ο ουσιαστικός της θάνατος; Αν αρνηθούμε το θαύμα, δεν καταλύουμε το δόγμα καθιστάμενοι μία ακόμη υπηρεσία στην υπηρεσία του κράτους; Μήπως, άρα, πρέπει να προχωρήσουμε στον χωρισμό εκκλησίας και κράτους, με πρωτοβουλία της Εκκλησίας, τώρα αμέσως; Επειδή αύριο θα είναι πάρα πολύ αργά. Εκτός κι αν ο Αρχιεπίσκοπος ενσυνειδήτως έχει παραχωρήσει την πνευματική του εξουσία αλλά και τα ύψιστα, ποιμαντικά του καθήκοντα στον κύριο Χαρδαλιά και την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Άρα; Άρα χωρισμός κράτους και εκκλησίας εδώ και τώρα. Και μάλιστα με πρωτοβουλία της Εκκλησίας.

ΥΓ. Προσωπικά ως άθεος χριστιανός ορθόδοξος ,για να το πω πιο απλά, αγνωστικιστής του οποίου όμως η κουλτούρα και η παιδεία στηρίζονται στην ορθόδοξη παράδοση, μπορώ να αποστερηθώ το τυπικό της Εκκλησίας, δηλαδή τη λειτουργία της Κυριακής, τις ακολουθίες των προηγιασμένων δώρων και της Μεγάλης Εβδομάδας κ.ο.κ. Το οποίο τυπικό, ούτως ή άλλως, αντιμετώπισα και αντιμετωπίζω ως συναισθηματικό φολκλόρ. Αυτός όμως που δηλώνει πιστός και όχι Χριστιανός της ταυτότητας, δεν πρέπει να έχει τεράστιο υπαρξιακό και συνειδησιακό πρόβλημα; Ή, όχι; Για παράδειγμα, οι καλόγεροι στο Άγιον Όρος οι οποίοι συναθροίζονται κατά δεκάδες στα μοναστήρια τους για να τελέσουν όρθρους, εσπερινούς, ακολουθίες, ολονυχτίες, παννυχίδες και τα λοιπά που μεταλαμβάνουν καθημερινά και από κοινού, που κατασπάζονται τις άγιες εικόνες και τα ιερά λείψανα συνεχώς, αυτοί δεν κινδυνεύουν; Ασφαλώς και κινδυνεύουν, έχουν όμως αποδεχθεί την αποστολή των, το καθήκον τους, όπως αυτό απορρέει από το αγγελικό τους σχήμα. Το Άγιον Όρος δεν αργεί ούτε μπαίνει σε καραντίνα γιατί αυτό θα σήμαινε την αυτοκατάργηση του. Διανοήθηκε κανείς απαγόρευση τελετών και συναθροίσεων στο Άγιον Όρος; Γιατί; Γιατί ουδείς έχει αυτήν την πνευματική δικαιοδοσία! Άρα; Άρα ισχύουν δύο μέτρα και δύο σταθμά;

Άρα κάπου περισσεύει η υποκρισία; Ή, ακόμη χειρότερα, η συμπόρευση με το κοσμικό κράτος, η υποταγή σ’ έναν μηχανοποιημένο ορθολογισμό ως άλλοθι της πνευματικής μας αβελτηρίας και ακηδίας; Πράγμα που εν τέλει θα πει “Εδώ σε θέλω Κάβουρα”. Που θα πει πως τελικά δεν πιστεύουμε επίσημα στο θαύμα. Στο μέγα και καινόν μυστήριον αλλά έχουμε καταντήσει υψηλόμισθοι, δημόσιοι υπάλληλοι! Άρα, χωρισμός Εκκλησίας και Κράτους τώρα!

Φωτογραφίες: Ιησούν ή Μακιαβέλλι; Διαλέξτε! Με τον Πρίγκιπα ή με τον Θεό;

*Σημείωση: Ο Μάνος Στεφανίδης είναι Ιστορικός Τέχνης και Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ

["Θεολογία αθέου" - στον καθ. Γιάννη Μεταξά] έγραψε ο φίλος στο fb Μάνος Σ. Στεφανίδης (facebook, 16.8.2019)

..............................................................

Θεολογία αθέου

στον καθ. Γιάννη Μεταξά

έγραψε ο φίλος στο fb Μάνος Σ. Στεφανίδης (facebook, 16.8.2019)

Νομίζω ότι ο αχώρητος Θεός, μέσα στην άπειρη απεραντοσύνη της μοναξιάς Του, πρέπει να πλήττει με τις αενάως επαναλαμβανόμενες, αδιαλείπτως ομοιόμορφες προσευχές των υποκειμένων Του. Ιδιαίτερα με εκείνες τις ξεδιάντροπα υμνητικές που Τον δοξάζουν δουλικά λέγοντας Του αενάως τ' αυτονόητα - ο Θεός δεν είναι ανασφαλής, ξέρει ποιος είναι. Ανασφαλής είναι ο άνθρωπος. Επειδή δεν ξέρει. Επίσης έχω την υποψία ότι ιδιαίτερα ο Χριστός θυμώνει με τους γλείφτες. Αντίθετα, πρέπει να διασκεδάζει αφάνταστα με τους βλάσφημους. Θα πρέπει να γουστάρει την αποκοτιά τους. Να Τον προκαλούν, να Τον καθυβρίζουν ως ίσοι προς ίσο και να ερωτοτροπούν λόγω και διανοία με τη Μητέρα του! Αυτός ο βέβηλος ερωτισμός των πληβείων του κόσμου τούτου μάλλον Τον κάνει να θυμάται με νοσταλγία τα επίγεια, ελάχιστα νιάτα Του. Τι θεολογική ειρωνεία! Αναστήθηκε τριάντα τριών χρόνων για να μην ξαναγίνει ποτέ πια νέος. Να καταστεί για πάντα ο Παλαιός των Ημερών... Νυν και αεί! Άπαγε της βλασφημίας!

Άρα και η βλασφημία, σκέφτομαι, είναι είδος προσευχής από την ανάποδη. Μια ενεργητική επίκληση που δεν γίνεται με τους συνήθεις τρόπους των θρησκόληπτων αλλά με τον αλήτικο τσαμπουκά του μόρτη. Μια επιμειξία του παγανισμού με τον Χριστιανισμό που επιβιώσει λόγω της δημοφιλίας της. Η βίαιη οικειοποίηση, μ' άλλα λόγια, του θείου εκτός του τυπικού τελετουργικού. Η βλασφημία όθεν είναι προσωπική, ερωτική σχέση με το υπερβατικό. Μόνο ένας που θρησκεύεται, έστω και υποσυνείδητα, μπορεί να εκτονώνεται βλασφημώντας. Μόνο κάποιος που έχει εμπειρία του ιερού, μπορεί να προκαλεί το ιερό, την ύπατη μορφή εξουσίας. Απλά, θεολογικά μαθηματικά.

Προσωπικά πιστεύω ότι ο άνθρωπος έπλασε τους θεούς του κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση. Κι όχι το αντίθετο. Κι ότι η σύλληψη της έννοιας ενός όντος ανόλεθρου και αιωνίου και της συνακόλουθης θρησκείας που το περιέχει και του δόγματος που το περιχωρεί, αποτελεί το υψηλότερο μας πολιτιστικό επίτευγμα. Κι αυτό το λέει ένας άθεος ηρέμα. Άθεος μεν, χριστιανός Ορθόδοξος δε. Ηρέμα οπωσδήποτε. Αφού αυτή είναι και η κουλτούρα και η παιδεία μου. Οι Χαιρετισμοί, η νεκρώσιμη ακολουθία, τα εγκώμια και η περιφορά του Επιταφίου, οι Παρακλήσεις και τα ρεμπέτικα. Νιώθω άρα και δέος και τρόμο για ό τι αγνοώ αλλά δεν καταδέχομαι μεταφυσικές παρηγοριές. Ο θάνατος μου είναι ό τι αιώνιο διαθέτω ως ανθρώπινο ον. Και το σώμα μου είναι η ψυχή μου, αιώνια θνητό, γενναίο στον αφανισμό του. Χωρίς ελπίδα αναστάσεως.

ΥΓ .Αριστερά, (σημ. ανωτέρω, εδώ) οι ιδιωτική εκκλησία των Ταξιαρχών στον Άγιο Γεώργιο Ηρακλειάς που χτίστηκαν το 1894 από τους Στεφανίδηδες και ανήκουν σήμερα στην οικογένεια των Δανέζηδων...

Φέρουν ενσωματωμένα, αρχιτεκτονικά στοιχεία από προηγούμενο, ειδωλολατρικό ναό που είχε ανεγερθεί στο ίδιο σημείο. Χαρακτηριστικός είναι ο κίονας που χωρίζει τις δύο καμπάνες του κωδωνοστασίου. Είναι μονόλιθος με δωρικό κιονόκρανο και φέρει εγχάρακτο σταυρό εξορκισμού. Έτσι γίνονταν η οικείωση - ενσωμάτωση του παρελθόντος. Ένα είδος προσευχής από την ανάποδη κι εδώ. Μια βλασφημία που κατέστη ευλογία.

Δεξιά (σημ. στο τέλος της ανάρτησης, εδώ) ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου από το Πάνω Χωριό Ηρακλειάς. Εκκλησία παμπάλαιη που ανακαινίστηκε πρόσφατα και που το μαρμάρινο της τέμπλο φιλοτέχνησε ο Φιλιππότης ο νεότερος γύρω στα 1990. Ο ιερομόναχος που ιερουργεί ανήμερα της γιορτής της Παναγίας είναι ένας από τους τρεις μοναχούς που απομένουν στην Χοζοβιώτισσα Αμοργού. Σύντομα θα επιστρέψει στο νησί του. Ένας ρασοφόρος Οδυσσέας των μικρών Κυκλάδων. Του ομφαλού της καθ'ημάς Ανατολής.

Ένας ναός, τέλος, είναι η σύνθεση αρχιτεκτονικής, γλυπτικής και ζωγραφικής. Και στην αρχαιότητα και στον μεσαίωνα και στα νεότερα χρόνια. Το θείο αναδύεται μέσα από την αισθητική και ό τι πεθαίνει νικημένο από τη ζωή, αν αξίζει, είναι η τέχνη μόνο που το ανασταίνει. Η δικιά μας αθανασία, η φιαγμένη με χοϊκά υλικά.

"ΤΙ ΕΓΙΝΑΝ οι Γιορτές του Θερινού Ηλιοστασίου;..." από τον ποιητή και φίλο στο fb Γιάννη Υφαντή (facebook, 22.6.2019)

..............................................................

 ΤΙ ΕΓΙΝΑΝ οι Γιορτές του Θερινού Ηλιοστασίου;...

           από τον ποιητή και φίλο στο fb Γιάννη Υφαντή (facebook, 22.6.2019)

 

ΤΙ ΕΓΙΝΑΝ οι Γιορτές του Θερινού Ηλιοστασίου; Μα, μετατέθηκαν λίγες μέρες αργότερα, κι έγιναν Γιορτές του Αη Γιάννη. Όπως συνέβη και με το Χειμερινό Ηλιοστάσιο που έγινε Χριστούγεννα. Όπως συνέβη και με την Εαρινή Ισημερία που έγινε ο Ευαγγελισμός. Νίκησαν οι θρησκείες που θέλουν τον Ήλιο και την Φύση δημιουργήματα ενός θεού. Νίκησαν οι εχθροί της αιωνίου Φύσεως και των αιωνίων νόμων της. Νίκησαν αυτοί που θέλουν την καλή είτε βλακώδη, αθώα είτε εγκληματική παράδοσή τους, ανώτερη από την Φύση και την ελεύθερη σκέψη. Νίκησαν αυτοί που αντιμετωπίζοντας τη Γη ως αναλώσιμο δημιούργημα έφεραν την ζωή πάνω σε αυτήν στο τέλος της. Με την επικράτηση του Χριστιανισμού μπήκαμε για τα καλά σε αυτό που ο Ησίοδος ονόμασε κυριαρχία του θλιβερού Σιδηρού Γένους.

ΑΛΛΑ ΟΣΟ ακόμη έχουμε καιρό, ας ζήσουμε, όσοι της Φύσεως, ας ζήσουμε έξω από τον παράδεισό τους και την κόλασή τους, ας ζήσουμε όπως στο μεσαίο μέρος του τριπτύχου εκείνου που ζωγράφισε ο μεγάλος μύστης Ιερώνυμος Μπος και που άλλοι μεν ονομάζουν "Κήπο των επιγείων απολαύσεων", άλλοι δε "Κήπο της αμαρτίας".

ΜΑ ΚΟΙΤΑΧΤΕ καλά το τρίπτυχο. Δεξιά έχει τον παράδεισο όπου ο Θεός (ντυμένος σαν γεροντοκόρη του κατηχητικού), προσφέρει στον έκπληκτο (τρελαμένο από την καύλα Αδάμ) μια νόμιμη σύζυγο. Και ο μέγας Μπος, ενώ μας αφήνει να νομίσουμε για μια στιγμή πως αυτός είναι ο παράδεισος, (απευθυνόμενος στον ισόθεο με αυτόν θεατή) έχει κοντά εκεί μια γάτα να κρατάει στο στόμα της ένα ποντίκι κι ακόμη έχει ένα ψαροπούλι να πιάνει ένα ψάρι για να το φάει. Επίτηδες τα έβαλε αυτά εκεί ο Ιερώνυμος. Γιατί ο παράδεισος ή τόπος των Μακάρων, σε όλους τους λαούς, σε όλους τους μύθους, έχει όλα τα όντα συναδελφωμένα. Ναι, γιατί θέλει να μας πει ο Ιερώνυμος, ότι ο φτωχομπινέδικος αυτός παράδεισος είναι η αρχή εκείνης της "βιομηχανικής" κόλασης που βλέπουμε στο τρίτο μέρος του τριπτύχου, δεξιά.

ΝΑΙ, Ο ΜΥΘΟΣ που μας λέει ότι κάποτε όλα ήσαν καλά λίαν, αποκρύπτει την φυσική αθωότητα που βλέπουμε στο μεσαίο μέρος του τριπτύχου, για να μας πει ότι ενώ ο Θεός τα είχε κάνει όλα καλά, ο αρχάγγελος Σαταναήλ σκέφτηκε πως θα μπορούσε να φτιάξει έναν κόσμο καλύτερο από αυτόν του Θεού. Ο μύθος σε αυτή του την ηλικία, αποκρύπτει είτε αγνοεί ότι αυτός που θέλησε να φτιάξει έναν κόσμο καλύτερο (από τον ήδη υπάρχοντα κόσμο της Φύσεως) ήταν ο ίδιος ο θεός, που εγώ και ο Μπος, είτε ο Ρεμπώ, ταυτίζουμε με τον Σαταναήλ. Ο θεός Σταναήλ ήταν που κατασκεύασε όλες τις εναντίον της Φύσεως συκοφαντίες. Ο Ιησούς θέλησε να σταματήσει το έργο του Θεού Σαταναήλ αλλά δεν τα κατάφερε. Μάλιστα, ταυτιζόμενος από τους Χριστιανούς με τον Θεό πατέρα του, κατετάγη και αυτός ως ένα από τα πρόσωπα του Σαταναήλ.

 
.
ΜΑ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΟΥΜΕ εδώ τον ισάξιο με τον Μπος μύστη, Αρθούρο Ρεμπώ:
.
ΗΛΙΟΣ ΚΑΙ ΣΑΡΚΑ
Ι
Ο Ήλιος η εστία της στοργής και της ζωής,
Σκορπάει την ολόθερμη αγάπη του στη γη
Κι όποιος ξαπλώσει στο λιβάδι οσμίζεται
Τη γη για γάμο ώριμη, τη γη να χύνει αίμα.
Και το πελώριο στήθος της στητό από μια ψυχή
Να ’ναι γεμάτο αγάπη όπως ο Θεός,
Να ’ναι γεμάτο σάρκα όπως η γυναίκα.
Να ’ναι γεμάτο από χυμό κι αχτίδες
Κι απ’ όλων των εμβρύων τη μεγάλη ταραχή.
Κι όλα αυξάνουν κι όλα ανεβαίνουν!
Ω Αφροδίτη, ω θεά!
Πώς νοσταλγώ τους χρόνους της αρχαίας νιότης!
Τους λάγνους σάτυρους, τους φαύνους, τους θεούς
Που από έρωτα δαγκώνανε τη φλούδα των κλαδιών
Κι ανάμεσα στα νούφαρα φιλούσανε τις νύμφες!
Τον χρόνο εκείνον νοσταλγώ που ο χυμός του κόσμου
Και το νερό απ’ τις πηγές και των φυτών το αίμα
Μέσα στις φλέβες του Πανός μετάγγιζαν το σύμπαν!
Που τα τραγίσια πόδια του εκάμνανε να τρέμει
Κάτω τους πράσινη η γη και που όταν φιλούσε
Γλυκά τον πολυκάλαμο αυλό του υμνολογούσε
Κάτω απ’ τον ουρανό τον Μέγα Έρωτα.
Που όρθιος μες στους αγρούς άκουγε ολόγυρά του
Τη Φύση ζωντανή να του αποκρίνεται.
Που τα βουβά κλαδιά λικνίζαν τα καλλίφωνα πουλιά·
Η γη κ’ η θάλασσα λικνίζανε τον άνθρωπο
Κι όλα τα ζώα αγαπούσαν, αγαπούσαν θεϊκά!
Τη μητρική Κυβέλη νοσταλγώ, τότε που όπως λένε
Παμέγιστη, πανέμορφη, σ’ ένδοξες μέσα πόλεις
Έμπαινε με πελώριο άρμα χαλκωματένιο
Και τα βυζιά της έχυναν στα πέρατα του κόσμου
Το ρεύμα το καθάριο τής απέραντης ζωής.
Τότε ακόμα τότε που ο Άνθρωπος
Ευτυχισμένος βύζαινε τους θείους της μαστούς
Κι έπαιζε σα μικρό παιδί στα γόνατά της.
Γιατ’ ήτανε αγνός ακόμη ο Άνθρωπος,
Ήταν ακόμα δυνατός και τρυφερός.
.
Μα όχι πια, μα όχι πια άλλοι θεοί!
Θεός και Βασιλιάς είναι ο Άνθρωπος!
Όμως ο Έρωτας, αυτός
είναι η Μεγάλη Πίστη.

II
Σε σένα μοναχά, σ’ εσέ πιστεύω!
Θαλασσινή Αφροδίτη μάνα θεϊκή!
Ω τι πικρός που έγινε ο δρόμος
Αφότου ο θεός των Χριστιανών
Μας έχει ζέψει όλους στο σταυρό του.
Σάρκα, λουλούδι, μάρμαρο, Αφροδίτη
Σε σένα μοναχά, σ’ εσέ πιστεύω!
*
Μα ναι, ο Άνθρωπος
Θλιμμένος είναι κι άσχημος, θλιμμένος
Κάτω απ’ τον απέραντο ουρανό.
Ντύθηκε ρούχα επειδή δεν είναι πια αγνός.
Λέρωσε το περήφανο και θεϊκό του στήθος.
Το σώμα του τ’ ολύμπιο στη βρώμικη δουλεία
Ζάρωσε όπως είδωλο ριγμένο στην πυρά.
Μα ναι, και μετά θάνατο, ο Άνθρωπος
Σε σκελετούς χλομούς θέλει να ζήσει,
Χλευάζοντας την πρώτη ομορφιά!
…………………………………………………..
III
Αν ξαναρχόταν ο καιρός που ήρθε κι έφυγε, αν ξαναρχόταν.
Γιατί ο Άνθρωπος τελείωσε! Ο Άνθρωπος
Έπαιξε πια όλους τους ρόλους!
Μα τη μεγάλη εκείνη μέρα, ο Άνθρωπος,
Έχοντας αποκάμει από το γκρέμισμα ειδώλων,
Λεύτερος από όλους τους θεούς, θ’ αναστηθεί
Κι όντας ουράνιος θα στραφεί στον ουρανό.
……………………………………………………
Κι όταν τον δεις να ατενίζει τον ορίζοντα τριγύρω
Περιφρονώντας τα παλιά του τα δεσμά, λευτερωμένος απ’ το
φόβο,
Θα ’ρθεις την άγια Λύτρωση εσύ να του προσφέρεις
Κι αχτιδοβόλα, υπέροχη, Αφροδίτη, θ’ ανατείλεις
Μεσ’ από την απέραντη τη θάλασσα
Ρίχνοντας μες στα σύμπαντα τον Έρωτα
Με το αιώνιο και γλυκό χαμόγελό του.
Ο Κόσμος πια θα πάλλεται σα μια τεράστια λύρα
Στο τρέμισμα του απέραντου φιλιού.

.
ΣΤΙΧΟΙ ΚΑΙ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ
Ο ΕΡΓΟ «ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΣΤΗΝ ΚΟΛΑΣΗ"
Σκέφτομαι ότι βρίσκομαι στην κόλαση, είμαι λοιπόν στην κόλαση.
Το αποτέλεσμα είν’ αυτό της κατηχήσεως.
Δούλος του μυστηρίου τής βάφτισής μου.
Γονείς μου είστε ένοχοι γι’ αυτή
Την εξαθλίωση τη δική μου και δική σας.
Άτυχε άνθρωπε.
Η κόλαση είν’ ανίσχυρη μπρος στους ειδωλολάτρες.
.
Σήμερα ωστόσο τέλειωσα, θαρρώ, την εξιστόρηση αυτή της κόλασής μου. Κόλαση αληθινή. Η παλαιά εκείνη που τις πόρτες της τις άνοιξε ο γιος του ανθρώπου*.
.
Ξαναποχτώντας ένα λίγο λογικής
—πού αμέσως γίνετ’ άφαντο—
βλέπω πως οι σφοδρές μου ανησυχίες οφείλονται
στ’ ότι αργά κατάλαβα πως είμαστε στη Δύση.
Ω βόρβαροι της Δύσης. Όχι πώς...
.
θαυμάσια. Εδώ
το πνεύμα μου πασχίζει ν’ αποχτήσει
την όποια βάρβαρη εξέλιξη
έχει συμβεί στο πνεύμα αφότου έκλεισε
ο κύκλος της Ανατολής.
Το πνεύμα έχει άλλωστε
την εξουσία. Κ’ είν’ αυτό
πού επέλεξε να ζω τώρα στη Δύση.
Και πρέπει να σωπαίνει ώστε να βγάλει
συμπέρασμα καθώς το επιθυμώ.
Ας πάνε λέω στο διάβολο
και τα στεφάνια των μαρτύρων και της τέχνης οι αχτίνες
κ’ οι εφευρέτες με την έπαρση κ’ οι ζηλωτές των λεηλασιών.
_______________
* Ο Ρεμπώ πίστευε πως ο Χριστός (είτε ο Χριστιανισμός) άνοιξε τις πύλες της Κόλασης, ακριβώς επειδή διέπραξε το μεσσιανικό, εωσφορικό αμάρτημα, ν’ απορρίψει τον παρόντα κόσμο, χάριν ενός ιδανικού, παραδείσιου κόσμου, έξω από αυτόν τον κόσμο.
Άλλα μ’ αυτή τη δημιουργία ενός φανταστικού και γι’ αυτό εύκολα ιδανικοποιημένου κόσμου, δημιουργείται το «καλό». Η δημιουργία του «καλού» δεν είναι άνοδος· είναι συνειδησιακή πτώση, από την Αιώνια Φύση, από τον Άπειρο Ενιαίο Κόσμο, στον δυϊσμό, διότι, από τη στιγμή που δημιουργείται το καλό, αυτομάτως δημιουργείται και το αντίθετό του, το κακό. Και βεβαίως, εφόσον το κακό αντιπροσωπεύεται από τον παρόντα Κόσμο, οι άνθρωποι, υποτιμώντας και μισώντας τον παρόντα Κόσμο, τον μεταχειρίζονται μ’ έναν τρόπο που αυτός γίνεται κόλαση.
Έτσι, αυτός που διέπραξε την ύβρη να θέλει να φτιάξει έναν παράδεισο πάνω από αυτόν τον κόσμο, αυτός άνοιξε τις πύλες της κόλασης, η οποία όμως δεν μπορεί ν’ αγγίξει τους παγανιστές, τους προχριστιανικούς λαούς, τους έχοντες Ιερή σχέση με τον Παρόντα Μοναδικό Κόσμο και τη Μάνα Φύση. .
.
Γύρισα πίσω στην Ανατολή
στην πρώτη και αιώνια σοφία.
*
Μα δε μιλάω για τη νόθα διδαχή του Κορανίου.
*
Τι μακριά που είναι όλ’ αυτά
απ’ τη σοφία της Ανατολής
που είναι η πρωτόγονη πατρίδα...
Όμως τι σχέση έχει αυτό με τ’ όνειρό μου
και την αγνότητα εκείνη των αρχαίων φυλών.
*
Βρέθηκε.
Ποιο;
Ή αιωνιότητα.
Είναι η ένωση του Ήλιου και της Θάλασσας.
*
Ήθελε να τον φέρει στην πρωτόγονη κατάσταση των γιων του Ήλιου.
*
Ω μάνα Φύση.
.
(Σημ. Η μετάφραση του Ρεμπώ έγινε με τη βοήθεια της Βάσως Δερμάνη).
.
.
ΝΑΙ, ΤΟ ΜΕΣΑΙΟ, μέρος του τριπτύχου, είναι η αιώνια αθωότητα, όπου όλα τα όντα είναι συναδελφωμένα. Αν κάτι εδώ τρώγεται είναι καρποί, φρούτα. Αν κάτι πρωταγωνιστεί είναι ο έρωτας, το παιχνίδι, κι όλοι, όλοι, μαύροι κι άσπροι, θηλυκοί και αρσενικοί, είναι ολόγυμνοι. Ναι, μας λέει ο Ιερώνυμος Μπος: Αυτός είναι ο παράδεισος, η αιώνια αθωότητα, η γύμνια, η ιερότητα όλων των φύλων κι όλων των φυλών, όλων των όντων. Όπου κυριαρχεί η απόλαυση του έρωτα, των φρούτων, του παιχνιδιού, εντός της Αιωνίου Αθωότητος. Είναι το άνοιγμα της τελευταίας πόρτας, που λέω στο ποίημα «Θα πει» (ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΗΔΕΝΟΣ, bibliotheque, 2019).
ΝΑΙ, ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΑΝ τα Ηλιοστάσια. Τόσο το Θερινό που κάνει τους ανθρώπους θεούς, όσο και το Χειμερινό που κάνει τους θεούς ανθρώπους (γέννηση του Χριστού). Μα θα μου πουν, πού είδες εσύ την θέωση των ανθρώπων στο Θερινό Ηλιοστάσιο; Την είδα σε μένα και στο ποίημα του Σεφέρη που απαγγέλλω στην προηγούμενη ανάρτηση. Το βλέπω στους ανθρώπους που αυτές τις μέρες τρέχουν στις παραλίες, όπου γυμνώνονται και ξαναγίνονται (στο βαθμό που τους επιτρέπουν οι θρησκείες της Κολάσεως), χαρούμενα, ξένοιαστα παιδιά του Ήλιου και της θάλασσας, του Ουρανού και της Γης.
.
_________________
Εδώ το τρίπτυχο του Ιερώνυμου Μπος που έχει πολλά ονόματα, αλλά όχι εκείνο που έκρυψε ο Μπος (φοβούμενος την Ιερά Εξέταση) και που όμως για όσους έχουν μάτια κι ελεύθερο νου, το δίνει με την ίδια του την ζωγραφιά.
Στο ΚΑΝΑΛΙ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ προ ημερών είδα ένα εξαίρετο ντοκιμαντέρ για το τρίπτυχο αυτό. Είχαν προσκληθεί εξηγητάδες, μα όλοι το έβλεπαν χριστιανοκεντρικά, φτάνοντας στο σημείο οι περισσότεροι ν' αποδέχονται την επικρατούσα για αιώνες άποψη ότι στο πρώτο μέρος έχουμε τον καλό παράδεισο του Θεούλη. Στο μεσαίο τους αμαρτωλούς. Και στο τελευταίο την κόλαση, δηλαδή την τιμωρία των αμαρτωλών. Άποψη πέρα για πέρα λαθεμένη κι αντίθετη με όσα εδώ έκρυψε και φανέρωσε ο ισόθεος (όπως θα έλεγε κι ο Όμηρος) ο "θνητός αθάνατος" Ιερώνυμος Μπος.