Μικρό επετειακό αφιέρωμα στον ποιητή Χρίστο Λάσκαρη (1931-2008) - Από "ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ" (εκδ. "Τύρφη", Ιούλιος 2022)

 ...............................................................

Χρίστος Λάσκαρης (1931 - 11.12.2008)

ΑΘΩΟΤΗΤΑ

Δεν ξέρει τίποτα η αυγή

όταν χαράζει ευτυχισμένη

και δυναμώνει

και σε ημέρα ξετυλίγεται'

τίποτα 

απ' το σκοτάδι που ζυγώνει.

ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Το ακατόρθωτο επιχειρεί η ψυχή

σ' αυτή τη ζωή

της πολυκατοικίας.

Τη μέρα 

αντιστέκεται στο ασανσέρ,

το βράδυ στις τηλεοράσεις.

Και τα μεσάνυχτα

- που εξαντλείται ο θάνατος -

πληγώνει τα φτερά της στο φωταγωγό

για λίγο παιδικό φεγγάρι

ΑΣΤΙΚΑ ΛΕΩΦΟΡΕΙΑ

Χρόνια τώρα

πηγαινοέρχονται φορτωμένα.

Κανένα τους δε σκέφτηκε 

να βγει απ' τη γραμμή

Ο ΦΩΤΑΓΩΓΟΣ

 Ήταν το θέμα μια ευκολία:

είχες από κάπου να πιαστείς,

να αναπτύξεις.

Τώρα εδώ,

σε τούτο το φωταγωγό που μ' έριξαν,

κοιτώ το ύψος και φοβάμαι.

Πρέπει να αναρριχηθώ.

Λέξεις να βρω 

που να γαντζώνουν στο τσιμέντο. 

ΦΑΝΤΑΖΕΤΑΙ ΠΩΣ ΕΡΧΕΤΑΙ

Η κάμαρη,

μέσα στη σιωπή της βουλιαγμένη, 

κι αυτός μέσα στην κάμαρη.

Απ' το διάδρομο κανείς.

Και μόνο όταν τα μάτια κλείνει

φαντάζεται πως έρχεται

όπως παλιά

κι ανοίγει

ένα-ένα τα παράθυρα.

Χρίστος Λάσκαρης (1931-2008)

 

Από "ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ" (εκδ. "Τύρφη", Ιούλιος 2022)

Μικρό επετειακό αφιέρωμα στον Ιάκωβο Καμπανέλλη (1921-2011). Απόσπασμα από το θεατρικό έργο του «Παραμύθι Χωρίς Όνομα» (1959) (Εικόνα Τρίτη, έξω απ’ το Παλάτι, εκδ. «Κέδρος», 1979)...

 ...............................................................

Ιάκωβος Καμπανέλλης (2.12.1921-29.3.2011)

·       Απόσπασμα από το θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη (1921 – 2011) «Παραμύθι Χωρίς Όνομα» (1959) (Εικόνα Τρίτη, έξω απ’ το Παλάτι, εκδ. «Κέδρος», 1979)

 

…ΘΕΟΔΩΡΟΣ : Βασιλιά μου, πολύ λίγα έχω να σου πω γιατί και ο Βασιλιάς ο θείος σου πολύ λίγα είπε σε μένα! Μου έδωσε μόνο αυτό το γράμμα και το κλειδί για το κιβώτιο!

ΒΑΣΙΛΙΑΣ : Θεόδωρε, θείος μας είναι, μεγαλύτερος είναι, ας μην τον παρεξηγούμε… Πού είναι το κλειδί;

ΘΕΟΔΩΡΟΣ : Η επιθυμία του θείου σου, είναι να διαβάσεις πρώτα το γράμμα!

ΒΑΣΙΛΙΑΣ : Ό,τι θέλει ο θείος!... Αυτός ο λαμπρός συγγενής!... Δώσ’ μου το γράμμα…

(Το παίρνει απ’ τα χέρια του ΘΕΟΔΩΡΟΥ και προσπαθεί να το ανοίξει).

ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ : Πρόσεξε μην το σκίσεις.

ΒΑΣΙΛΙΑΣ : Άνοιξέ το, εσύ που έχεις λεπτά χεράκια!

ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ (Το παίρνει, το ανοίγει) : Τι ωραίος γραφικός χαρακτήρ!

ΦΩΝΕΣ : Άντε, λοιπόν, Μεγαλειότατε… Διάβαζε… Διάβαζε…

ΒΑΣΙΛΙΑΣ (στον ΠΡΙΓΚΙΠΑ) : Διάβασέ το εσύ, εγώ δεν…

ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ : Με τη φωνή του Βασιλέως πρέπει ν’ ακουσθεί!...

ΒΑΣΙΛΙΑΣ : Έχει στεγνώσει το στόμα μου και νιώθω ένα κόμπο εδώ να!...

ΣΠΥΡΟΣ : Δεν πειράζει… Όλοι το ίδιο έχουμε πάθει.

ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΩΝΕΣ (Γελαστά) : Όλοι αφέντη!... Όλοι!

ΒΑΣΙΛΙΑΣ : Έτσι, ε; Γούστο έχουμε.

ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ : Προσοχή! Προσοχή! Η Αυτού Μεγαλειότης ο Βασιλεύς ομιλεί!

ΒΑΣΙΛΙΑΣ (διαβάζει δυνατά) :

             «Αγαπητέ μου ανιψιέ,

Την επιστολήν σου έλαβον και εχάρην δια την υγείαν σου καθώς και ημείς δόξα τω Θεώ υγιαίνομεν. Μα τι γίνεται με εσάς, βρε ανιψιέ; Μου ζητείς δανεικά δια δεκάτην φοράν! Αλλά τι έγινε με τα τόσα δάνεια, που σου έκαμα, δια να σωθείτε οριστικώς, καθώς μου έγραφες κάθε φορά; Τα εφάγατε και ευρίσκεσθε πάλι εις την αυτήν αθλίαν κατάστασιν; Και τι νομίζετε δια εμάς; Ότι μαζεύουμε λεφτά εις τον δρόμον; Επειδή, λοιπόν, αν σας στείλω χρήματα θα τα φάτε και αυτά και θα γίνετε χειρότεροι και θα γυρεύετε κι άλλα , εκάθισα και εσκέφτηκα τι μπορεί να σας σώσει μια και καλή δια να γλιτώσω κι εγώ κι εσείς. Νομίζω ότι βρήκα τη λύση και σου τη στέλνω μέσα σ’ ένα κιβώτιο μαζί με τις ευχές μου».

ΦΩΝΕΣ : Ζήτωωωωω!

ΒΑΣΙΛΙΑΣ : «Σε φιλώ και λοιπά και λοιπά… (στον ΘΕΟΔΩΡΟ) Άνοιξέ το!...

ΘΕΟΔΩΡΟΣ : Η επιθυμία του θείου σου, Μεγαλειότατε… είναι να τ’ ανοίξεις εσύ!

ΒΑΣΙΛΙΑΣ : Κατάλαβα!... (Παίρνει το κλειδί απ’ το χέρι του ΘΕΟΔΩΡΟΥ)

ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ : Δώσ’ το του παιδιού, άσε και το παιδί να κάνει κάτι…

ΒΑΣΙΛΙΑΣ : Έλα, μπράβο, γιε μου…

(Του δίνει το κλειδί. Ο ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ το παίρνει και με καμάρι για την εντολή πάει ν’ ανοίξει το κιβώτιο. Το ξεκλειδώνει και μόλις ανοίξει το σκέπασμα, μια γαϊδουροκεφαλή στερεωμένη σε ελατήριο τινάζεται από μέσα. Ταλαντεύεται και γκαρίζει δυνατά. Ο ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ τρομάζει και πέφτει πίσω. Απ’ όλα τα στόματα βγαίνει μια λαχταρισμένη φωνή. Μετά από μικρή σιωπή και παγωμάρα, ο ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ σηκώνεται και παίρνει ένα άλλο γράμμα που κρέμεται απ’ το στόμα της γαϊδουροκεφαλής…)

ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ : Κι άλλο γράμμα…

ΒΑΣΙΛΙΑΣ : Δώσε μου το!

ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ : Πετάξτε το!... Περιφρονήστε τον!...

ΒΑΣΙΛΙΑΣ (Το ανοίγει με φούρια) : Γιατί κυρά μου; Θείος μας είναι, πλούσιος είναι… μπορεί να χωρατεύει… (Διαβάζει)

          «Αγαπητέ ανιψιέ…

Ο στρατός μου κι ο στόλος μου έρχονται να σε βοηθήσουν! Παραδοθείτε αμαχητί κι εγώ θα λύσω το οικονομικό σας πρόβλημα άπαξ δια παντός!

Όσο για τη στρατιωτική κατάληψη της χώρας σου από το στρατό μου, θα βρούμε μια άλλη ονομασία για να μη σας κακοφανεί!... Έρχομαι!... Σε φιλώ ο θείος σου και προστάτης σου και λοιπά και λοι…»

(Το γράμμα τού φεύγει απ’ το χέρι και πέφτει. Ο ΤΑΒΕΡΝΙΑΡΗΣ ξεσπά σε τρανταχτά γέλια, και πιάνοντας την κοιλιά του βγαίνει, ενώ οι άλλοι παρακολουθούν θλιμμένοι).

ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ : Διαλυθείτε, παρακαλώ, άλλως θα αναγκασθώ να μεταχειριστώ βίαν!...

(Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ παίρνει απ’ το χέρι τη ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ και μπαίνουν βιαστικά στο παλάτι! Ο ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ τρέχει πίσω τους. Ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ακολουθεί τον ΠΡΙΓΚΙΠΑ. Ο ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ κάτι γυρεύει).

ΚΟΥΜΠΑΡΟΣ : Πάλι μονάχους μας αφήσανε!

ΣΠΥΡΟΣ : Όχι δα! Δε βλέπεις; (Ζυγώνοντας στη γαϊδουροκεφαλή). Μας την αφήσανε όλη δικιά μας!

ΦΙΛΙΠΠΟΣ : Δηλαδή τι πάει να πει αυτό, βρε παιδιά, δεν έχω ακόμα καταλάβει…

ΠΡΩΤΟΜΑΣΤΟΡΑΣ : Πόλεμος…

"Μικρό επετειακό αφιέρωμα στον συγγραφέα Γιώργο Ιωάννου (20.11.1927-16.2.1985) - 40 χρόνια από την αποδημία του..." / Από το πεζογράφημα «Ο Ξενιτεμένος» και τη συλλογή «Για ένα φιλότιμο». («Πεζογραφήματα», εκδ. «ΕΡΜΗΣ», 1976)

...............................................................

"...Τις νύχτες οι σύντροφοί μου λένε τραγούδι για την ξενιτιά και όλο εμένα επίμονα κοιτάζουν. Σάμπως εγώ να είμαι πιο ξενιτεμένος απ’ αυτούς..."

Μικρό επετειακό αφιέρωμα στον συγγραφέα Γιώργο Ιωάννου - 40 χρόνια από την αποδημία του...

«…Μόλις νυχτώνει αρχίζει μια άλλη διασκέδασή μου: αφήνω μια αναμμένη λάμπα θυέλλης λίγο μακριά μας, και γυρίζω κοντά της σε λίγο. Οι σκορπιοί την τριγυρνούν κιόλας σοβαροί σοβαροί, όλο φαρμάκι. Στην πατρίδα μαζεύονται έτσι το φθινόπωρο οι βαριές πεταλούδες, που το χνούδι των φτερών τους φέρνει κρυφή αρρώστια. Όταν έρθουν αρκετοί, ποτίζω ένα γύρω την άμμο με μπενζίνα και δίνω μπουρλότο. Τους κλείνω μέσα σ’ ένα πύρινο στεφάνι. Παρακολουθώ, και ομολογώ ότι αυτό μου προκαλεί βαθιά γλύκα. Εξάλλου είναι διδακτικό να τους βλέπω να δαγκάνουν απότομα τον εαυτό τους, ν’ αυτοκτονούν, όπως λένε. Φοβάμαι τους σκορπιούς και το παράδειγμά τους· φοβάμαι τον εαυτό μου. Όταν μιλούν για δηλητήριο ξεροκαταπίνω. Θα ‘θελα να μπορούσα να ρίξω μπενζίνα σε όλο τον ορίζοντα, ν’ αυτοκτονήσουν όλοι οι σκορπιοί και τα φίδια που υπάρχουν. Ίσως τότε – αν εγώ σωθώ, βέβαια – να συμφιλιωθώ με όλη αυτή την έρημο, που δεν ξέρω ποιος μου την έχει κληρονομήσει, και να παραμείνω αδιαμαρτύρητα. Μικρός οραματιζόμουν να ‘χα ένα πολυβόλο στημένο στην ταράτσα μας και να θερίζω τους περαστικούς. Τότε όμως δεν ήξερα καθόλου το γιατί, απλώς με διέτρεχε καλπάζουσα πίεση. Αλλά τώρα, εγώ είμαι που νιώθω σαν σκοπευμένος από κάποια ταράτσα. Άλλαξα, φαίνεται, ρόλο, κι ούτε που το πήρα χαμπάρι.

Τις νύχτες οι σύντροφοί μου λένε τραγούδι για την ξενιτιά και όλο εμένα επίμονα κοιτάζουν. Σάμπως εγώ να είμαι πιο ξενιτεμένος απ’ αυτούς. Μόλις τώρα προσέχω, πως όλα σχεδόν τα τραγούδια μας μιλούν για την ξενιτιά. Έχουν γίνει αγγελικοί μέσα στη συμφορά και τη στέρηση. Όλα από μένα, θαρρείς, τα περιμένουν. Ούτε μπορούν να φανταστούν τι έκαμνα και πού γυρίζει ο νους μου. Κάποιος μου ψιθύριζε ολόκληρη νύχτα για το χωριό του, το βάλτο και τ’ αηδόνια. Εμάς μας πήρε το ποτάμι, το ξεροπόταμο, μου είπε στο τέλος…»

Γιώργος Ιωάννου (20 Νοεμβρίου 1927, Θεσσαλονίκη - 16 Φεβρουαρίου 1985, Αθήνα)

Από το πεζογράφημα «Ο Ξενιτεμένος» και τη συλλογή «Για ένα φιλότιμο». («Πεζογραφήματα», εκδ. «ΕΡΜΗΣ», 1976)

["Ο Καβάφης και «Το τελευταίο ταγκό στην Αλεξάνδρεια»] έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή", 17.12.2023

 ...............................................................

Ο Καβάφης και «Το τελευταίο ταγκό στην Αλεξάνδρεια»

έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή", 17.12.2023

Για τον Κ. Π. Καβάφη έχουν γραφτεί πάρα πολλά, και από πάρα πολλούς, Ελληνες και ξένους. Πολλά είναι επίσης τα ποιήματα που απομιμούνται το στυλ του, γιατί μοιάζει εύκολο. Λίγα καθαρευουσιάνικα, «εις την», «διά την», «-έως» κ.ο.κ., κι αυτό είν’ όλο. Δεν είναι όμως, φυσικά και δεν είναι. Οσο περισσότερο καβαφικά μοιάζουν τα απομιμήματα αυτά, τόσο μεγαλύτερη η απόστασή τους από την ποίηση. Αν παραγγέλναμε στην τεχνητή νοημοσύνη να κατασκευάσει «ποιήματα» α λα Καβάφη, θα γεννοβολούσε εκατοντάδες άνοστα και απονήρευτα ομοιώματα της καβαφικής επιδερμίδας. Γιατί ο Καβάφης είναι η αμίμητη ποιητική πανουργία του.

Εχουμε φτάσει άραγε, όσον αφορά τη μελέτη της καβαφικής δημιουργίας, στο σημείο κορεσμού, όπως λεγόταν και για τις σεφερικές σπουδές στα τέλη του 20ού αιώνα; Εχουν ήδη ειπωθεί όλα; Δεν το πιστεύω. Αλλο είναι νομίζω το πρόβλημα των καβαφικών σπουδών, πρωτίστως στην αλλοδαπή: ο κατατεμαχισμός του καβαφικού έργου και η περιοριστική προσήλωση σε μία μόνο φέτα του, την ερωτική, στην οποία φοβάμαι ότι οφείλει και το μεγαλύτερο τμήμα της διεθνούς φήμης του ο ποιητής. Και μάλιστα χωρίς αυτό να προϋποθέτει την ουσιώδη γνωριμία με τη συγκεκριμένη εκδοχή της ποιητικής φωνής του.

Ολικό εποπτικό βλέμμα

Αυτό που χρειαζόμαστε, αντίθετα, είναι το ολικό εποπτικό βλέμμα. Ενα βλέμμα που γνωρίζει τη διάκριση των καβαφικών ποιημάτων σε βιοθεωρητικά, ιστορικά και ηδονικά, γνωρίζει όμως επίσης ότι δεν χωρίζονται από τείχη «μεγάλα κ’ υψηλά». Τα καβαφικά ποιήματα, ας το ξαναπώ, δεν είναι απλώς συγκοινωνούντα δοχεία, αλλά ενιαίο σώμα που αντιστέκεται στον κατακερματισμό του. Ο τόνος της φωνής πέφτει αρκετά σε όσα έχουν ερωτική γενέτειρα, εν συγκρίσει με τα μεγαλόφωνα παραινετικά, η καλλιτεχνική συνείδηση όμως παραμένει αναλλοίωτη, όπως και το ήθος της φωνής. Τα βασικά γνωρίσματα, η ειρωνεία, η επιμονή στην πρόκληση διανοητικής συγκίνησης, η αδιαφορία για τη συναισθηματική διέγερση, η ίδια η γλώσσα του, δεν ήταν αιφνίδιο δώρο των Μουσών αλλά αποκύημα κόπου.

Το φρέσκο βιβλίο του νεοελληνιστή Μιχάλη Τσιανίκα με τον προκλητικό τίτλο «Καβάφης – Το τελευταίο ταγκό στην Αλεξάνδρεια» (εκδόσεις Βιβλιόραμα) σχεδιάστηκε, απαρτίστηκε και εντέλει ευεργετήθηκε από μια ολική οπτική, που ενδιαφέρεται πρωτίστως για την ιστορία των ιδεών και τις συγκρούσεις τους. Δεν επισκέπτεται τώρα πρώτη φορά το έργο του Αλεξανδρινού ο Τσιανίκας, καθηγητής επί τρεις δεκαετίες στο Τμήμα Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Φλίντερς της Νότιας Αυστραλίας,. Οι πεντακόσιες πυκνογραμμένες σελίδες του «Ταγκό», ωστόσο, αποτελούν το καταστάλαγμα των σκέψεών του, τον ώριμο και πλούσιο καρπό της ερευνητικής του μεθόδου, που αποσπά σπουδαία νοήματα όχι μόνο από τα 154 κανονικά καβαφικά ποιήματα αλλά και από όσα έχουν τυπωθεί ως Ανέκδοτα, Κρυμμένα, Ατελή ή «φυλαγμένα στο αρχείο». Ο συγγραφέας δεν κρύβει τον απέραντο θαυμασμό του για τον ποιητή Καβάφη. «Οι σπουδαιότερες στιγμές του νεότερου ελληνικού Λόγου, όσον αφορά την Ελευθερία», γράφει, «είναι εκείνη του Σολωμού και η άλλη του Καβάφη».

Τα καβαφικά ποιήματα δεν είναι απλώς συγκοινωνούντα δοχεία, αλλά ενιαίο σώμα που αντιστέκεται στον κατακερματισμό του.

Ο Τσιανίκας καταπιάνεται με την αναψηλάφηση από τον Καβάφη κρίσιμων στιγμών του ελληνικού βίου και συγκροτεί ένα βιβλίο εντυπωσιακό ως προς τις πληροφορίες που κομίζει και ως προς τον τρόπο που τις υφαίνει για να αφηγηθεί τη διανοητική περιπέτεια του ποιητή. Με χιούμορ, ενίοτε και με πολεμική διάθεση, πολιορκεί επίμονα τα ποιήματα στα οποία ο Καβάφης πραγματεύεται τις στιγμές (αλλού έτη, αλλού δεκαετίες ή και αιώνες) υποχώρησης ή και συντριβής του «παγανισμού» από τον θριαμβεύοντα χριστιανισμό. Για τον Τσιανίκα, ο «ελληνοχριστιανισμός» είναι τραγέλαφος. Δύο ριζικώς αντίθετα «συστήματα» σκέψης, οργάνωσης του βίου, πρόσληψης του επέκεινα και του μετέπειτα, είναι αδύνατο να συζευχθούν σε πλάσμα ωραίο. Η ήττα του ενός είναι αναπόφευκτη. Και ξέρουμε ότι ηττήθηκε ο παγανισμός, η ειδωλολατρία. Δηλαδή ο έως τότε ελληνισμός.

Ο «τρομακτικός» αιώνας

Ο μελετητής ανασκάπτει με μεθοδικό πείσμα τον «τρομακτικό 4ο αιώνα» μ.Χ. Αντικρίζει τα καβαφικά ποιήματα στα ιστορικά, κοινωνικά και θρησκευτικά συμβάντα των χρόνων στους οποίους αναφέρονται και, αδιάφορος για τους καλούς φιλολογικούς τρόπους που θα του υποδείκνυαν να μείνει αντικειμενικός, παίρνει θέση: «Εάν το δίδαγμα του Ναζωραίου ήταν ειρηνικό και υπέρ της αγάπης, τώρα με την ιδρυματοποίησή του, μεταμορφώνεται σε κάτι άλλο: γίνεται πανίσχυρος θρησκευτικός δογματικός και πολιτικός θεσμός». Και πριν επισημάνει ότι «το θρησκευτικό μονοπώλιο δεν σηκώνει πολλές συζητήσεις», υπογραμμίζει την «παράδοξη σχέση των χριστιανών, που ενώ απέρριπταν την ελληνική φιλοσοφία, μυθολογία, τρόπο ζωής κτλ., διεκδικούσαν στο ακέραιο την ελληνική γλώσσα, καθώς και πολλά άλλα από την ελληνική παράδοση: τέτοια σύγχυση που ακόμη και σήμερα σαν πάχνη καλύπτει την εποχή μας. Ενώ απέρριπταν την αισθησιακή μυσταγωγία των αρχαίων προς τα αγάλματα και άλλες παραστάσεις, οι ίδιοι, μετά από δεκαετίες εικονομαχιών, θα δογματοποιήσουν την ιεροποίηση των εικόνων και την “ειδωλολατρία” τους».

Και να ‘ταν μόνο οι εικόνες. Εδώ προσκυνούνται ακόμα και οι σαγιονάρες του οσίου Παϊσίου και τα γυαλιά του. Οσο για τα αγάλματα, ας θυμηθούμε την ιερά οργή που είχε ξεσπάσει προ δεκαπενταετίας περίπου, με ένα βίντεο του Κώστα Γαβρά για τον Παρθενώνα. Τόλμησε να δείξει ο σκηνοθέτης μια σκηνή με καλογέρους σκαρφαλωμένους στη ζωφόρο του Παρθενώνα, να σπάνε και να γκρεμίζουν αγάλματα, και σάλος εγένετο μέγας. Γκρεμιστές οι φανατικοί χριστιανοί; Ουδέποτε…

Στον 4ο αι. μ.Χ. ο Τσιανίκας συναντά βεβαίως τον Παλλαδά τον Αλεξανδρέα, τον «τελευταίο Ελληνα ποιητή», υπερασπιστή της Υπατίας, και «παράλληλο» του Καβάφη, για κάμποσους λόγους. Σημείωνα παλαιότερα το παράδοξο να μην έχει εντοπιστεί μνεία του Καβάφη για τον πιο κοντινό πνευματικό του γείτονα, τον Παλλαδά, έναν άλλον Ελληνα του μεταιχμίου. Χρωστάω τώρα στον Τσιανίκα τη μνεία αυτή. Την εντόπισε σε επιστολή του Καβάφη προς τον Α. Σεγκόπουλο, 28.8.1918, η οποία απόκειται στο Αρχείο Ωνάση: «Την προσοχή μας είλκυσε κυρίως τετράστιχον του Παλλαδά, το οποίον, κατ’ εμέ, είναι δηλωτικόν της λύπης και της αποθαρρύνσεως των εθνικών που έβλεπαν να καταπίπτει η θρησκεία των». Πιθανώς εννοούσε το εξής επίγραμμα (σε μετάφρασή μου): «Μήπως πεθάναμε λοιπόν κι απλώς νομίζουμε πως ζούμε; / Συφοριασμένοι Ελληνες εμείς και εικάζουμε / πως είναι όνειρο ο βίος; / Ή ζούμε εμείς κι έχει η ζωή πεθάνει;».

Φαντάζεστε να χορεύουν ταγκό η Υπατία κι ένας ασκητής της αιγυπτιακής ερήμου;

Μικρό επετειακό αφιέρωμα: "50 χρόνια ... ΧΙΛΗ 11 Σεπτεμβρίου 1973 -Tο τελευταίο διάγγελμα του Σαλβαδόρ Αλιέντε" από τον φίλο στο fb Φώτη Πάλλα (facebook, 11.9.2023)

 ...............................................................

50 χρόνια ... ΧΙΛΗ 11 Σεπτεμβρίου 1973

Tο τελευταίο διάγγελμα του Σαλβαδόρ Αλιέντε

...................................

«Ίσως αυτή είναι η τελευταία μου ευκαιρία να σας μιλήσω.

Η Αεροπορία βομβάρδισε τους πύργους αναμετάδοσης του Ράδιο Πορτάλες και του Ράδιο Κορπορασιόν. Τα λόγια μου δεν εκφράζουν πίκρα αλλά απογοήτευση. Ας αποτελέσουν την ηθική καταδίκη για αυτούς που καταπάτησαν τον όρκο τους. Είναι στρατιώτες της Χιλής. Ηγήτορες. Ο Ναύαρχος Μερίνο, αυτοδιορισμένος Διοικητής των Ενόπλων Δυνάμεων και ο κύριος Μεντόζα, αυτοδιορισμένος Γενικός Διευθυντής της Αστυνομίας, ένας κόλακας ο οποίος μέχρι χθες υποκρινόταν πίστη και αφοσίωση στην κυβέρνηση.

Αντιμετωπίζοντας αυτά τα γεγονότα, δηλώνω στους εργάτες. Δεν θα παραιτηθώ!

Είναι μια ιστορική στιγμή και θα πληρώσω με τη ζωή μου για την αφοσίωση του λαού μου. Είμαι βέβαιος πως οι σπόροι που φυτεύθηκαν στις αξίες συνείδησης εκατομμυρίων Χιλιανών, θα καρπίσουν. Αυτοί έχουν την εξουσία, αυτοί είναι οι κατακτητές.

Όμως ούτε το έγκλημα, ούτε η βία μπορούν να διακόψουν την κοινωνική εξέλιξη. Η ιστορία είναι δική μας, η ιστορία γράφεται από τους λαούς. Εργάτες της πατρίδας μου, επιθυμώ να σας ευχαριστήσω για την διαρκή σας αφοσίωση για την εμπιστοσύνη σας σε έναν άνθρωπο που απλώς εξέφρασε τη μακρόχρονη αναμονή σας για δικαιοσύνη.

Που υποσχέθηκε να τηρεί το Σύνταγμα και τους νόμους και έτσι έπραξε.

Αυτήν την καθοριστική στιγμή, με αυτά τα τελευταία μου λόγια, σας καλώ να διδαχθείτε από αυτό το μάθημα. Το ξένο κεφάλαιο, η ιμπεριαλιστική εξουσία, μαζί με τη ντόπια αντίδραση, καλλιέργησαν το κατάλληλο κλίμα που επέτρεψε στις Ένοπλες Δυνάμεις να διαρρήξουν την παράδοση που δίδαξε ο Στρατηγός Σνάιτερ και συνέχισε ο διοικητής Αράγια, θύματα και οι δύο του ίδιου τμήματος της κοινωνίας που σήμερα περιμένει την ξένη χείρα βοηθείας να το οδηγήσει στην εξουσία και στην υπεράσπιση του πλούτου και των προνομίων του.

Απευθύνομαι ξεχωριστά στις ταπεινές γυναίκες της πατρίδας μας, στους αγρότες που μας πίστεψαν. Στους εργάτες που δούλεψαν παραπάνω, στις μητέρες που αισθάνθηκαν το ενδιαφέρον μας για τα παιδιά τους.

Στους επαγγελματίες πατριώτες, αυτούς που παρανομούσαν με την υποστήριξη των επαγγελματικών ενώσεων, των ταξικών ενώσεων, για να επωφεληθούν από τα προνόμια που παρέχει η καπιταλιστική κοινωνία.

Απευθύνομαι στους νέους της Χιλής, σε αυτούς που τραγουδούσαν, που μετέφεραν την χαρά τους και το αγωνιστικό πνεύμα. Μιλάω στους ανθρώπους, στους εργάτες, στους αγρότες, στους διανοούμενους.

Σε αυτούς που πρόκειται να διωχθούν, γιατί ο φασισμός εδώ και λίγες ώρες είναι παρών με τρομοκρατικές επιθέσεις, ανατινάζοντας γέφυρες, κόβοντας τις σιδηροδρομικές γραμμές, καταστρέφοντας αγωγούς πετρελαίου και αερίου, μπροστά στα μάτια αυτών που είχαν το καθήκον να επέμβουν, αλλά αποδείχθηκαν συνεργοί σιωπώντας.

Η ιστορία θα τους κρίνει. Ο Ραδιοσταθμός του Ράδιο Μαγκαλιάες θα σιγήσει, η ήρεμη φωνή μου δεν θα φτάνει στα αυτιά σας.

Δεν πειράζει, θα εξακολουθείτε να με ακούτε. Θα εξακολουθώ να βρίσκομαι κοντά σας, τουλάχιστον η ανάμνηση μου. Θα με θυμάστε ως έναν άξιο άνδρα, αφοσιωμένο στο έθνος του. Ο λαός πρέπει να αμυνθεί όχι να θυσιαστεί. Να αρνηθεί την υποταγή, την ταπείνωση, την απώλεια των ηθικών αξιών.

Εργάτες της πατρίδας μου. Πιστεύω στην Χιλή και το πεπρωμένο της. Ότι θα ξεπεράσουμε αυτές τις πικρές, γκρίζες ώρες της προδοσίας. Ότι όπως γνωρίζετε, αργά η γρήγορα οι μεγάλες λεωφόροι θα ξανανοίξουν και ο ελεύθερος άνθρωπος θα τις διαβεί για να χτίσει μια καλύτερη κοινωνία.

Ζήτω η Χιλή! Ζήτω ο Λαός! Ζήτω οι εργάτες!

Αυτά είναι τα τελευταία μου λόγια. Είμαι σίγουρος πως η θυσία μου δεν είναι μάταια. Έχω την βεβαιότητα πως θα αποτελέσει τουλάχιστον ένα ηθικό μάθημα για την καταδίκη των κακούργων, των προδοτών, των επιόρκων».

"Οι Νεκροθάπται" το τραγούδι και η μακέτα του εικαστικού, στιχουργού και συγγραφέα Χρύσανθου Μποσταντζόγλου (Μποστ) (1918-1995)

...............................................................

Χρύσανθος Μποσταντζόγλου (Μποστ) (1918-1995)

Μποσταντζόγλου Χρύσανθος (Μπόστ) - Μακέτα εξωφύλλου γιά τό δίσκο «Οι Νεκροθάπται», 1965

Στίχοι: Μποστ 

Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος

Τραγούδι: Γιώργος Ζωγράφος 

Εις το φέρετρο θα έμπω 

και στο μνήμα της θα μπω 

να με θάψουν νεκροθάφται 

με αυτήν που αγαπώ.

Η κακούργος κοινωνία 

που μας χώρισε σκληρά 

να χαρεί και ν' απολαύσει 

δύο πτώματα νεκρά.

Φέρτε κόλλυβα, λαμπάδες 

και να έρθεις να με βρεις 

να με κλάψεις ξαπλωμένον 

παραπλεύρως της νεκρής.


Ετοιμάσατε πλερέζας 

βάλτε μαύρον ρουχισμόν 

ήρθαν σκοτειναί δυνάμεις 

και διακόψαν τον δεσμόν.


Μαύρα, φίλοι μου, να βάλτε 

τρέξατε να βρείτε ψάλται 

ευρίσκομαι νεκρός 

πεθαμένος και νεκρός.




Ψάλται και κανδηλανάφται 

το κορμί μου αναπαύτε, 

κλαύσατε πικρώς

κλαύσατε πικρώς...

"...Η μάχη να δίνεται μ ε τ ά την αηδία και την επίγνωση της ματαιότητας – μη συναντηθείς σε καμιά παρακαμπτήριο μαζί τους)..." - Μικρό επετειακό αφιέρωμα στον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη (10.3.1925-23.6.2005)

 ...............................................................

Μανόλης Αναγνωστάκης (10.3.1925-23.6.2005)

(Τώρα πια μιλάμε χωρίς αυταπάτες, χωρίς ηθικολογικές προκαταλήψεις, χωρίς καμιά επιταγή άνωθεν ευθύνης – για μια σκέτη αξιοπρέπεια. Στην οριζοντίωση της εποχής μας να κρατήσουμε όρθιες ισχνές καλαμιές. Είναι ο πιο αχάριστος και συγχρόνως γελοίος – για τους άλλους – αγώνας, γιατί είναι δύσκολο να φανταστείς τον Δον Κιχώτη ψύχραιμο, υπολογιστικό, χωρίς αισθηματολογίες, να γνωρίζει ότι οι ανεμόμυλοι είναι πραγματικοί και μολαταύτα να τους πολεμά. Μιλάμε χωρίς ιδιοτέλεια, χωρίς μίσος, χωρίς καν μαχητικότητα. Επαρχιακοί θεατρίνοι μπροστά σε μιαν άδεια αίθουσα χωρίς χειροκροτήματα.

   Ο μεγαλύτερος κίνδυνος: ο πειρασμός της έπαρσης, της περιφρόνησης των πρώην φίλων, των επιδεικτικών χειρονομιών αηδίας.

   Η μάχη να δίνεται  μ ε τ ά  την αηδία και την επίγνωση της ματαιότητας – μη συναντηθείς σε καμιά παρακαμπτήριο μαζί τους).

 

Μπήκανε στα γραφεία του Κόμματος, σπάσανε τις ντουλάπες και τα συρτάρια, σκίσανε τις φωτογραφίες, αναποδογύρισαν τα έπιπλα, βρίζοντας και βλαστημώντας.

   Σε δύο κάρα στοιβάξαν ως απάνω τα χαρτιά και τα βιβλία και τα πήρανε.

   Όπως οι ρόδες τραντάζονταν από τις λακκούβες στην οδό Κατούνη, γλιστρούσαν εδώ κι εκεί από το ξεχειλισμένο φορτίο, στο δρόμο το λασπωμένο, λογιστικά τετράδια και κομματικές ταυτότητες.

   Στη γωνία του Πρακτορείου Μπέρου αντάμωσα την Ουρανία που έσφιγγε το μαντίλι στο στόμα της κι έκλαιγε με λυγμούς.  

 

Μανόλης Αναγνωστάκης (10.3.1925-23.6.2005)

 

Από «Το Περιθώριο ’68 – ‘69» (εκδ. στιγμή, 1985, σελ. 38-39)

Μικρό επετειακό αφιέρωμα στον ποιητή Γιάννη Βαρβέρη (1955-25.5.2011)

 ...............................................................

     Γιάννης Βαρβέρης (1955-25.5.2011)

ΙΩΑΝΝΗΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΟΣ, 1


Είμαι ανεβασμένος σε μια σκάλα
και κοιτώ τον κόσμο
πίσω από το φράχτη.
Σκοπεύω για τους συνανθρώπους μου
τούτης της όχθης
της άλλης να φωτογραφίσω τα μεράκια
ό,τι κινείται δηλαδή με σχετική ζωηράδα:
καΐκια φευγαλέα φώτα γιορτών πλοίων
σεκλέτια αφραγκίες και μεζεκλίκια
ανθρώπους αξεδιάλυτους των μπαρ
τους ίδιους καθώς τρέχουν να κρυφτούν
σε υπόστεγα θυέλλης κηδειών γάμων
πολιτικής αντάρας
κι άλλα της οπτασίας
της Ιστορίας
τρεχάτα γεγονότα.
Αλλά πάνω στη σκάλα
σαν να βλέπω τώρα επί ματαίω
τρέμουν τα γόνατα
και πρέπει να κατέβω
μ’ ένα μονάχα δίλημμα:
ήταν η σκάλα μου ασταθής
ή οι εικόνες άστατες

και δεν φωτογραφίζονται.

*Από την ποιητική του συλλογή "Ο άνθρωπος μόνος" (εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2009).




&


ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ


Όμως εντός του λυπόταν
ο κύριος Φογκ
για το γύρο του κόσμου
που απαρνήθηκε.
Βαθιά μέσα στην πολυθρόνα του
με μπροστά του τη θάλασσα
κάθε πρωί
αυτή τη λύπη όλο έγραφε
σε χαρτί που κυλιόταν αργά
ως τα κύματα.
Και όταν ο κύριος Φογκ
κουραζότανε να γράφει
αυτή τη λύπη
το χαρτί του κοβότανε μόνο του
διπλωνότανε μόνο του
σε βαρκούλα
και έφευγε
στην απέραντη θάλασσα.

*Από την ποιητική του συλλογή "Ο κύριος Φογκ" (εκδ. Ύψιλον Αθήνα 1993).

&


ΠΛΟΙΑΡΙΑ


Αναπαλαιώνεται ποτέ
ένα παλαιό ξενοδοχείο;
Πάντως, μετά σαράντα χρόνια
εμείς πάλι εκεί.
Από την άδεια αριστοκρατική βεράντα
εγώ βλέπω τα πλοιάρια να φεύγουν και να φεύγουν
ενώ εσύ ρωτάς απλώς
που πάνε.

*Από την ποιητική του συλλογή "Βαθέος γήρατος" (εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2011)

&


Η ΖΩΗ


Κάτω απ΄ το χώμα εδώ η ζωή
μακραίνει
κι όλο χτενίζουμε
του διπλανού μας τα μαλλιά
κι ο ένας του άλλου
κόβουμε τα νύχια.
Και κάθε νύχτα οι πιο παλιοί
νιώθουν του φρέσκου διπλανού ν΄ ανασηκώνονται
τα δάχτυλα βαριά
να ψηλαφούνε για ένα χάδι τρυφερό
τη σάρκα που έμεινε.

*Από την ποιητική του συλλογή "Ο θάνατος το στρώνει" (εκδ. Ύψιλον, Αθήνα 2000)

&


ΤΑ ΓΥΑΛΙΝΑ ΛΕΥΚΩΜΑΤΑ


Σφουγγαράκια συρμάτινα
τεχνολογία πλυντηρίων
κι εσύ φιλοτιμία των απορρυπαντικών
ποτέ δε θα μπορέσετε να σβήσετε
τα χείλη που ακουμπήσαν σε τυχαία ποτήρια.
Γι΄ αυτό κι εμείς ελπίζουμε στα χείλη
όσων μας αρνήθηκαν φιλί
όπως τα διψασμένα χείλη των νεκρών
προσμένουν πάντα στα ποτήρια το φιλί μας.

*Από την ποιητική συλλογή του "Πιάνο Βυθού" (εκδ. Ύψιλον, Αθήνα 1991)

Ένα αφιέρωμα στον Μολιέρο / Μια σκηνή από το έργο "Οι Σοφολογιότατες" (https://www.periou.gr, 25.4.2023)

..............................................................

Ένα αφιέρωμα στον Μολιέρο

Ένα αφιέρωμα στον Μολιέρο, που το 2023 κλείνουν 350 χρόνια από το θάνατό του.

Εδώ ένα απόσπασμα από τη 4η πράξη της κωμωδίας του «Οι Σοφολογιότατες».

Στους ρόλους του Κλείτανδρου και της Αρμάνδης ο Μανώλης Γιούργος και η

Γεωργία Δεληγιαννοπούλου. Η μουσική είναι του Lully από το έργο «Amour

méde». Les Musiciens du Louvre υπό τη διεύθυνση του Marc Minkowski.

https://www.periou.gr/ena-afieroma-ston-moliero/?fbclid=IwAR1FgM67PhoUW64RXPXVU1QC5RMKm9gfducmQUtEvcbY8avsKf9zEpcrRCo 

Preludes Nos. 1, 2, 3 • Villa-Lobos • Julian Bream (1978) (youtube

...........................................................

Preludes Nos. 1, 2, 3 • Villa-Lobos • Julian Bream

Heitor Villa-Lobos (1887 - 1959) Preludes for guitar, W419 (1940) 

Prelude No. 1 - Andantino expressivo in E minor (Lyric melody: Homage to the Brazilian sertanejo) 02:49 

Prelude No. 2 - Andantino in E major (Capadocia & capoeira melody: Homage to the carioca hustler) 06:37 Prelude No. 3 - Andante in A minor (Homage to Bach) 00:00 

Julian Bream, guitar Chapel of all Saints (Wardour Castle) 🇬🇧 Wiltshire, 1978

Νέα περί του θανάτου του Ισπανού ποιητού Φρεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στις 19 Αυγούστου 1936 μέσα στο χαντάκι του Καμίνο Ντε Λα Φουέντε

..............................................................

Φρεντερίκο Γκαρθία Λόρκα
(1898-1936)

Νέα περί του θανάτου του Ισπανού ποιητού Φρεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στις 19 Αυγούστου 1936 μέσα στο χαντάκι του Καμίνο Ντε Λα Φουέντε

...una acciόn vil y disgraciado

Η Τέχνη κι η ποίηση δεν μας βοηθούν να ζήσουμε:
η τέχνη και η ποίησις μας βοηθούνε
να πεθάνουμε
περιφρόνησις απόλυτη
αρμόζει
σ’ όλους αυτούς τους θόρυβους
τις έρευνες
τα σχόλια επί σχολίων
που κάθε τόσο ξεφουρνίζουν
αργόσχολοι και ματαιόδοξοι γραφιάδες
γύρω από τις μυστηριώδικες κι αισχρές συνθήκες
της εκτελέσεως του κακορίζικου του Λόρκα
υπό των φασιστών
μα επί τέλους! πια ο καθείς γνωρίζει πως
από καιρό τώρα
-και προ παντός στα χρόνια τα δικά μας τα σακάτικα-
είθισται
να δολοφονούν τους ποιητάς

Νίκος Εγγονόπουλος

"Εις ανάμνησιν..." της παράστασης "Θαύματα και Νάματα" με πέντε δραματοποιημένα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη στις 26.7.2016 στη Ρεματιά του Χαλανδρίου

............................................................


                        
                        Εις ανάμνησιν...

.............................................................