...............................................................
Μεγαλοκομματισμός, το έσχατο στάδιο του αρχηγισμού
γράφει ο Κύρκος Δοξιάδης ("Εφημερίδα των Συντακτών", 23.6.2026)
Θα διακινδυνεύσω μια αναλογία μεταξύ του πεδίου των βιοϊατρικών επιστημών και εκείνου της κοινωνικής θεωρίας. Η ιδεολογία έχει ένα κοινό χαρακτηριστικό με τις λοιμώδεις νόσους: είναι μεταδοτική. Και μάλιστα κατά παρόμοιο τρόπο. Μεταδίδεται ευκολότερα μεταξύ ατόμων που συστεγάζονται στον ίδιο χώρο. Σε παλαιότερα άρθρα μου, είχα αναφερθεί στο πώς η ιδεολογία του αρχηγισμού που είχε επικρατήσει στον ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε διαποτίσει μόνο τους υποστηρικτές του Αλέξη Τσίπρα (τους γνωστούς ως «προεδρικούς»), αλλά εκδηλωνόταν και ως «αρχηγισμός των τάσεων». Νομίζω πως ένα παρεμφερές φαινόμενο «ιδεολογικής μεταδοτικότητας» του αρχηγισμού προέκυψε αυτή την περίοδο στην περίπτωση της Νέας Αριστεράς.
Πριν από περίπου δύο χρόνια, στις αρχές καλοκαιριού του 2024, επομένως πριν και από το ιδρυτικό της συνέδριο (Νοέμβριος 2024), η τότε ηγεσία της Νέας Αριστεράς, ως «Μεταβατικό Πανελλαδικό Συντονιστικό», είχε βγάλει μια πολιτική απόφαση, το πιο πολιτικά σημαντικό σημείο της οποίας μάλλον ήταν η εξής διαπίστωση: «Η ήττα του Κ. Μητσοτάκη, της Νέας Δημοκρατίας και της κυβέρνησης της Δεξιάς περνάει μέσα από την ήττα του Σ. Κασσελάκη. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να συμβεί το πρώτο.» (Θυμίζω πως ο Κασσελάκης ήταν ακόμη πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ.) Σε άρθρο μου τότε είχα σχολιάσει την ανοίκεια αίσθηση που προξενούσε το γεγονός πως η ηγεσία της Νέας Αριστεράς έβγαζε απόφαση που αφορούσε την ηγεσία ενός άλλου κόμματος, σαν να επρόκειτο για δικό της ζήτημα – της Νέας Αριστεράς. Κρίνοντας εκ των υστέρων τη σημασία αυτής της διατύπωσης, θα έλεγα τώρα πως ήταν πολλαπλά αποκαλυπτική των προθέσεων κάποιων ηγετικών στελεχών της Νέας Αριστεράς από τότε. «Να φύγει ο Κασσελάκης για να φύγει ο Μητσοτάκης.» Αν δεχτούμε πως αυτό ήταν συνοπτικά το νόημα της εν λόγω διατύπωσης, δεν νομίζω πως θα ήταν υπερβολικά αυθαίρετο να υποθέσουμε πως, τουλάχιστον για κάποια από τα μέλη του Μεταβατικού Πανελλαδικού Συντονιστικού, τούτο με τη σειρά του σήμαινε: «Να ξαναέρθει ο Τσίπρας για να φύγει ο Μητσοτάκης.» Επομένως, για εκείνα τα ηγετικά στελέχη, ο όρος «μεταβατικό» δεν ίσχυε μόνο για το ανώτατο συντονιστικό όργανο στο οποίο μετείχαν, αλλά και για το κόμμα της Νέας Αριστεράς εν γένει.
Προφανώς αναφέρομαι στα στελέχη που αποχώρησαν πρόσφατα από τη Νέα Αριστερά. Δεν είναι τυχαίο πως η συγκεκριμένη «Πολιτική Απόφαση» είχε βγει λίγο μετά τα απογοητευτικά αποτελέσματα των ευρωεκλογών του 2024 – που φαίνεται πως αποτέλεσαν επιταχυντικό παράγοντα του προσωρινού χαρακτήρα της παραμονής εκείνων των στελεχών στο κόμμα που είχαν συνιδρύσει. Το γεγονός ότι έκτοτε μεσολάβησαν δύο συνέδρια της Νέας Αριστεράς, το ιδρυτικό και το διαρκές προγραμματικό (Ιανουάριος 2026), στα οποία τα εν λόγω στελέχη συμμετείχαν ενεργητικότατα, φαίνεται πως δεν μετρούσε ιδιαίτερα. Τις αποφάσεις τους μάλλον τις είχαν ήδη πάρει, τη συμμετοχή τους στη Νέα Αριστερά την έβλεπαν ως διαπραγματευτικό χαρτί, και απλώς περίμεναν τον Αλέξη Τσίπρα να κάνει εκείνος το πρώτο βήμα: να ηγηθεί ενός φορέα στον οποίο θα μπορούσαν να ενταχθούν.
Για την ιδεολογική μεταδοτικότητα τώρα. Κάτι που ισχύει σε μεγάλο βαθμό για την ιδεολογία εν γένει: τα άτομα στα οποία μεταδίδεται κάποια ιδεολογία δεν συνειδητοποιούν την ιδεολογική επιρροή την οποία υφίστανται, ιδίως όταν μετέχουν στον ίδιο χώρο με τα άτομα που τους τη μεταδίδουν και με τα οποία υποτίθεται ότι μοιράζονται μια άλλη, τελείως άσχετη ιδεολογία – εν προκειμένω, την ιδεολογία της ανανεωτικής ριζοσπαστικής Αριστεράς. Εκείνο που μεταδόθηκε -χωρίς να το συνειδητοποιούν- και σε αρκετά μέλη που παρέμειναν στη Νέα Αριστερά είναι κάτι που αφορά την ταυτότητα του κόμματος και που εκ πρώτης όψεως δεν σχετίζεται με κάποια ιδεολογία. Αναφέρομαι ακριβώς στον μεταβατικό χαρακτήρα της Νέας Αριστεράς. Οπως έχω υποστηρίξει κατ’ επανάληψη, το υπερβολικά χαμηλό ποσοστό που λαμβάνει η Νέα Αριστερά στις δημοσκοπήσεις οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στην εντύπωση που δημιουργείται πως πρόκειται για ένα προσωρινό σχήμα. Εντύπωση που οφείλεται στο ότι πολλά μέλη και στελέχη της το πιστεύουν, συχνά χωρίς τα ίδια να το συνειδητοποιούν. Ακόμη και τώρα, μετά την αποχώρηση όσων ήταν έτοιμοι από καιρό να πάνε στο κόμμα του Τσίπρα.
Η ιδεολογία που στήριξε τη μετάδοση αυτής της άκρως ηττοπαθούς και εν τέλει αυτοκαταστροφικής -ως «αυτοεκπληρούμενης προφητείας»- πεποίθησης είναι ένα ιδεολογικό μόρφωμα που σε παλαιότερο άρθρο μου είχα ονομάσει «μεγαλοκομματισμό». Η ιδεολογική πλάνη συνίσταται στην αγνόηση του γεγονότος ότι το κόμμα της ανανεωτικής Αριστεράς κάποτε ήταν μικρό κόμμα, που έγινε μεγάλο επειδή υπήρχε ως ριζοσπαστική Αριστερά – με άλλα λόγια, ως κόμμα που κατόρθωσε να εκφράσει την οργή και την απόγνωση των λαϊκών τάξεων. Αντιθέτως, ο αρχηγισμός και η συνακόλουθη αποριζοσπαστικοποίηση ήταν οι κύριες αιτίες που έπαψε να είναι μεγάλο κόμμα.
(Στη μνήμη του Νίκου Σερβετά)
● Ομότιμος καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
