"Η μπαλάντα της γυναίκας του στρατιώτη" Στίχοι: Bertolt Brecht Μουσική: Kurt Weill Απόδοση: Ανδρέας Πατσαλίδης (youtube, 21.3.2012)

 ..............................................................

Η μπαλάντα της γυναίκας του στρατιώτη

Στίχοι: Bertolt Brecht
Μουσική: Kurt Weill
Απόδοση: Ανδρέας Πατσαλίδης


Στου στρατιώτη την κυρά
απ' την Πράγα τί είχε 'ρθει;
Ένα ζευγάρι γόβες κι ένα φιλί μαζί
με τις γόβες της
απ' την Πράγα είχε 'ρθει.

Στου στρατιώτη την κυρά
απ' την Βαρσοβία τί είχε 'ρθει;
Ένα πουκάμισο λινό,
ασυνήθιστο και χρωματιστό.
Απ' την Βαρσοβία είχε 'ρθει.

Στου στρατιώτη την κυρά
απ' το Όσλο τί είχε 'ρθει;
Ένα γούνινο κολάρο
κι ελπίζω να χαρεί, με το δώρο της
που απ' το Όσλο είχε 'ρθει.

Στου στρατιώτη την κυρά
απ' το πλούσιο Ρότερνταμ
ήρθε ένα καπέλο ολλανδικό
κι ήταν τόσο γλυκιά φορώντας το.
Απ' το πλούσιο Ρότερνταμ.


Στου στρατιώτη την κυρά
απ' των Βρυξελλών τη γη
Είχε 'ρθει δαντέλα σπάνια
δεν είχαν πολλές τη δαντέλα που ήρθε
απ' των Βρυξελλών τη γη.

Στου στρατιώτη την κυρά
απ' την πόλη του φωτός
ήρθε ένα φουστάνι μεταξωτό
κι όλες ζήλεψαν το φουστάνι αυτό
απ' την πόλη του φωτός.

Στου στρατιώτη την κυρά
απ' την Τρίπολη είχε 'ρθει.
Μια αλυσίδα για να φοράει στο λαιμό
κάτι όμορφο να' χει φυλακτό.
Απ' την Τρίπολη είχε 'ρθει.

Στου στρατιώτη την κυρά,
απ' των Ρώσων τη γη μακριά,
ένα μαύρο πέπλo είχε 'ρθει.
Να φοράει γι' αυτόν
που 'χει πια χαθεί
στων Ρώσων τη γη μακριά.

(youtube, 21.3.2012)

"Ένα «αριστερό Ποτάμι»; Το μανιφέστο Τσίπρα και το στοίχημα της επιστροφής" γράφει ο Γιάννης Πανταζόπουλος (www.lifo.gr, 4.5.2026)

 ..............................................................

Ένα «αριστερό Ποτάμι»; Το μανιφέστο Τσίπρα και το στοίχημα της επιστροφής

Ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος και ο καθηγητής Πολιτικής Συμπεριφοράς, Γιάννης Κωνσταντινίδης, αναλύουν τη στόχευση, το timing και τις προοπτικές του εγχειρήματος επιστροφής του πρώην πρωθυπουργού στην κεντρική πολιτική σκηνή.

γράφει ο Γιάννης Πανταζόπουλος (www.lifo.gr, 4.5.2026)

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΤΙΓΜΕΣ ΣΤΗΝ πολιτική που μοιάζουν παράξενα οικείες. Σαν να έχεις ξαναδεί την ίδια σκηνή, με τους ίδιους πρωταγωνιστές, παρόμοια συνθήματα και γνώριμες υποσχέσεις. Ίσως το μόνο που αλλάζει κάθε φορά είναι μερικοί από τους κομπάρσους. Το τελευταίο διάστημα, ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί μια προσεκτική επανατοποθέτηση στο εγχώριο πολιτικό σκηνικό. Μακριά από τις εντάσεις και τη ρητορική της παλαιότερης περιόδου του, επιλέγει χαμηλότερους τόνους, στοχευμένες παρεμβάσεις και μια εικόνα πολιτικής ωρίμανσης. Αναντίρρητα, έχει δώσει σημάδια ότι χτίζει μεθοδικά το δικό του αφήγημα επιστροφής.

Σ’ αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η δημοσιοποίηση, με φόντο την Πρωτομαγιά, του μανιφέστου για τη «συμπαράταξη της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας» από το ινστιτούτο του, μιας παρέμβασης με σαφές πολιτικό αποτύπωμα, που δεν κυριάρχησε τυχαία στην επικαιρότητα του Σαββατοκύριακου. Γι’ αυτό το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στο περιεχόμενο της πρωτοβουλίας αλλά κυρίως στο timing.

Παρότι το κείμενο δεν συνιστά επίσημη ιδρυτική διακήρυξη, διαβάστηκε από πολλούς ως κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή προγραμματική παρέμβαση· σχεδόν ως προαναγγελία ή ως ένα είδος πρόβας πριν από την ανακοίνωση του νέου πολιτικού φορέα από τον Αλέξη Τσίπρα. Διατρέχοντας τις περίπου 8.000 λέξεις του κειμένου, δεν είναι δύσκολο να εντοπίσει κανείς τα σημεία όπου συμπυκνώνεται η ιδεολογική του κατεύθυνση. Όροι όπως «νέος πατριωτισμός», «κυβερνώσα αριστερά», «εθνική αλλαγή πορείας» και «προοδευτική συμπαράταξη στα αριστερά του κέντρου» επιχειρούν να χαρτογραφήσουν έναν πολιτικό χώρο που θέλει να διεκδικήσει κομμάτι στην επερχόμενη εκλογική πίτα. Ταυτόχρονα, έννοιες όπως το «συνεργατικό κράτος» και η «νέα πορεία σύγκλισης» λειτουργούν ως γέφυρες ή, ανάλογα με την ανάγνωση, ασφαλείς γενικεύσεις.

Πρώην συνεργάτες του Αλέξη Τσίπρα περιγράφουν την κατεύθυνση του εγχειρήματος με έναν όρο που συμπυκνώνει επιφυλάξεις: ένα «αριστερό Ποτάμι». Αφήνουν αρκετούς υπαινιγμούς για μια προσπάθεια ανασύνθεσης με αβέβαιη κοινωνική επαφή, προσθέτοντας ότι διακρίνεται για τα θολά ιδεολογικά του όρια.

Επίσης, δεν λείπουν και οι αναφορές που φιλοδοξούν να προσδώσουν θεωρητικό βάθος, όπως οι ρήσεις του Ζαν Ζακ Ρουσό («Κανένας δεν θα πρέπει να είναι τόσο πλούσιος ώστε να μπορεί να εξαγοράσει κάποιον άλλο, και κανένας τόσο φτωχός ώστε να αναγκάζεται να πουλήσει τον εαυτό του») ή του Μπέρνι Σάντερς («Μπορούμε να τα καταφέρουμε και εμείς σήμερα – και θα το κάνουμε»), δίνοντας το στίγμα του πολιτικού μπλοκ στο οποίο θέλει να ενταχθεί το αφήγημα.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Μια επανεκκίνηση με ερωτήματα και αντιφάσεις03.04.26

Δεν άργησαν να έρθουν οι πρώτες αντιδράσεις για τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία. «Τα περισσότερα που γράφει το κείμενο του ινστιτούτου περιέχονται στις θέσεις και στην απόφαση του συνεδρίου του ΣΥΡΙΖΑ», έγραψε σε ανάρτησή του ο βουλευτής του κόμματος Παύλος Πολάκης. Από την πλευρά του ο γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής ΣΥΡΙΖΑ, Στέργιος Καλπάκης, δήλωσε: «Θέλουμε έναν χώρο μεγάλο, ένα ενιαίο ψηφοδέλτιο. Το “μπαλάκι” βρίσκεται στο γήπεδο του Σωκράτη Φάμελλου και ο ΣΥΡΙΖΑ Προοδευτική Συμμαχία, όλο το προηγούμενο χρονικό διάστημα, με τις αποφάσεις του, έχει μιλήσει για την αναγκαία σύγκλιση πάνω σε αυτό το πλαίσιο».

Έντονη κριτική άσκησε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης: «Ο Τσίπρας είναι ο αυθεντικός εκφραστής των ανθρώπων που παίζουν πολιτικά σε αυτό το γήπεδο, δηλαδή των εύκολων αλλά ανέφικτων λύσεων, του λαϊκίστικου και τοξικού λόγου. Εκεί επέλεξε να παίξει ο κ. Ανδρουλάκης». Το δικό του σχόλιο για το μανιφέστο του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα έκανε και ο Δημήτρης Μάντζος από το ΠΑΣΟΚ, ο οποίος υποστήριξε ότι είναι ένα κείμενο το οποίο εντάσσεται σε μια εσωτερική περιδίνηση στον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ. Τέλος, το μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, Χριστίνα Παναγιωτακοπούλου, σημείωσε: «Καταθέτει τα διαπιστευτήριά του στο σύστημα προκειμένου να τον εμπιστευτεί ξανά».

Στο παρασκήνιο, πρώην συνεργάτες του Αλέξη Τσίπρα περιγράφουν την κατεύθυνση του εγχειρήματος με έναν όρο που συμπυκνώνει επιφυλάξεις: ένα «αριστερό Ποτάμι». Αφήνουν αρκετούς υπαινιγμούς για μια προσπάθεια ανασύνθεσης με αβέβαιη κοινωνική επαφή, προσθέτοντας ότι διακρίνεται για τα θολά ιδεολογικά του όρια. Την ίδια στιγμή, από τον ευρύτερο χώρο της αριστεράς διατυπώνονται συγκεκριμένες ενστάσεις. Στο κείμενο επισημαίνεται η απουσία αναφορών σε κρίσιμα ζητήματα της επικαιρότητας, από το ουκρανικό μέχρι το δημογραφικό, ενώ δεν πέρασε απαρατήρητη και η αποφυγή οποιασδήποτε ονομαστικής μνείας στο Ισραήλ. Στην Κουμουνδούρου, πάντως, το μανιφέστο και οι δημόσιες παρεμβάσεις του πρώην πρωθυπουργού δεν προκάλεσαν ενθουσιασμό. Αντιθέτως, ενίσχυσαν μια ήδη υπαρκτή αμηχανία για την επόμενη μέρα. Γιατί, πέρα από τις διακηρύξεις περί σύγκλισης, πληθαίνουν οι εκτιμήσεις ότι ο ΣΥΡΙΖΑ κινείται σε μια τροχιά σταδιακής διάλυσης. Μάλιστα, μέσα στο Σαββατοκύριακο στελέχη του όπως ο Διονύσης Τεμπονέρας εξέφρασαν τη στήριξή τους στον πρώην πρωθυπουργό με τηλεοπτικές δηλώσεις.

Γιάννης Κωνσταντινίδης,

καθηγητής Πολιτικής Συμπεριφοράς

Στο ίδιο κλίμα προβληματισμού για το περιεχόμενο και τη στόχευση του μανιφέστου κινούνται και οι εκτιμήσεις πολιτικών αναλυτών, οι οποίοι επιχειρούν να ερμηνεύσουν τόσο τη συγκυρία της δημοσιοποίησής του όσο και τον ρόλο που καλείται να παίξει στο ευρύτερο εγχείρημα του πρώην πρωθυπουργού. Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του αναπληρωτή καθηγητή Πολιτικής Συμπεριφοράς στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Γιάννη Κωνσταντινίδη, ο οποίος σημειώνει στη LiFO: «Ένα οποιοδήποτε πολιτικό κείμενο πρέπει να αξιολογείται στη βάση του σκοπού για τον οποίο συντάχθηκε και δημοσιοποιήθηκε. Το μανιφέστο του Ιδρύματος του Αλέξη Τσίπρα συντάχθηκε προκειμένου να καλύψει την ανάγκη μιας κάποιας ιδεολογικής τεκμηρίωσης του προσωπικού εγχειρήματος επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα στην πρώτη γραμμή της πολιτικής. Και δημοσιοποιήθηκε, στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, προκειμένου να καλύψει τον χρόνο αναμονής μέχρι την ίδρυση και κυρίως τη στελέχωση του νέου κόμματος, ο οποίος παρατείνεται διαρκώς. Κατά συνέπεια, ήταν αναμενόμενο να είναι πρωτίστως ένα κείμενο διαπιστωτικό και όχι παραγωγικό. Ένα κείμενο στρογγυλό, και όχι αιχμηρό. Ένα κείμενο θολό, και όχι διακριτό. Όμως όλα αυτά δεν έχουν ιδιαίτερη εκλογική αξία, καθώς η στήριξη ή η απόρριψη του εγχειρήματος Τσίπρα θα κριθεί στη βάση του βαθμού συμπάθειας ή αντιπάθειας προς το πρόσωπό του, ή και στη βάση της εντύπωσης για το αν είναι ικανότερος από άλλους ηγέτες της αντιπολίτευσης να κερδίσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη, στόχος που φαίνεται να καθίσταται το ζητούμενο για τη μεγάλη πλειονότητα του εκλογικού σώματος».

Αντώνης Λιάκος,

ιστορικός

Από την πλευρά του, ο γνωστός ιστορικός Αντώνης Λιάκος, σχολιάζοντας στη LiFO τη δημοσιοποίηση του μανιφέστου, μετατοπίζει τη συζήτηση σε ένα διαφορετικό επίπεδο: «Η μεγάλη συζήτηση που δημιούργησε το μανιφέστο είναι ένα θετικό σημάδι ώστε η πολιτική μας ζωή να ξεφύγει δημιουργικά από την καταθλιπτικότητα των υπαρκτών σκανδάλων και να αναμετρηθεί με το μείζον πρόβλημα της ανασύνθεσης της δημοκρατικής παράταξης, που στην Ελλάδα έχει μια μεγάλη και με πολλές στροφές ιστορία. Ωστόσο, ένα μανιφέστο για ένα νέο ξεκίνημα, σε αρχική φάση, πρέπει να διαρρήξει τα όρια του επιτελεστικού πολιτικού λόγου. Όχι συνθήματα, αλλά περιγραφή διλημμάτων, δυσκολιών, αποτυχιών, ηττών. Πρέπει να καταλάβεις πού συντρίφτηκε το προηγούμενο καράβι, σε ποιες ξέρες έχουν κολλήσει τα ρεύματα που θες να συνθέσεις. Και να δείξεις πώς σκέπτεσαι να το κάνεις», δηλώνει.

Και συνεχίζει: «Για παράδειγμα, στην Ελλάδα δεν μπορείς να σχεδιάσεις αν δεν πάρεις υπόψη σου τη γήρανση και δημογραφική συρρίκνωση του πληθυσμού και τις συνέπειές της· τι μπορεί να σημαίνει ανασύνταξη του παραγωγικού μοντέλου (γιατί η χώρα δεν παράγει) στον σημερινό διεθνή καταμερισμό εργασίας· το πρόβλημα ένταξης των μεταναστών που έχουν αρχίσει να έρχονται εδώ και τριάντα πέντε χρόνια και υπερβαίνουν το 12% του πληθυσμού· τους ευρωπαϊκούς περιορισμούς (πολιτική σύνθεση και συντηρητικοποίηση της ευρωπαϊκής ηγεσίας), τους διεθνείς προσανατολισμούς (αντιτουρκική συμμαχία με Ισραήλ, προσανατολισμός στη Μέση Ανατολή και απομάκρυνση από Ευρώπη;). Μια κυβερνώσα δύναμη θα χρησιμοποιήσει μεταφορική (διπλωματική) γλώσσα που θα καλύψει τις διαφορές. Το μανιφέστο όμως μιας δύναμης που συγκροτείται οφείλει να είναι κυριολεκτική».

Παράλληλα, ο διακεκριμένος ιστορικός υπογραμμίζει: «Η δεύτερη παρατήρηση είναι ότι “σοσιαλδημοκρατία”, “ριζοσπαστική αριστερά” και “πολιτική οικολογία” δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αφηρημένοι ιδεότυποι και εκτός ιστορίας. Τι προτάσεις να κάνεις αν δεν έχεις καταλάβει γιατί τα ρεύματα που θέλεις να γεφυρώσεις απέτυχαν και συρρικνώθηκαν; Πού πήγαν οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις της σοσιαλδημοκρατίας, όταν τη δεκαετία του ’90 κυριαρχούσε σε όλη την Ευρώπη; Τα τρία ρεύματα δεν είναι μενού, από το οποίο διαλέγουμε για να κάνουμε κάτι τρίτο ή συνθετικό. Είναι επώδυνες διαδοχικές προσαρμογές μιας ευρωπαϊκής συνείδησης που αντλεί από την παράδοση του ριζοσπαστικού Διαφωτισμού. Εν κατακλείδι; Οι λέξεις χρησιμοποιούνται για να κάνεις και να πεις πράγματα, δηλαδή έχουν δύο διαφορετικές λειτουργίες: η δεύτερη είναι χρησιμότερη για την κατανόηση, η πρώτη για την επιτέλεση. Τώρα θέλαμε τη δεύτερη για να καταλάβουμε, η πρώτη θα ακολουθούσε με το πρόγραμμα του κόμματος. Εντάξει, ο Μαρξ είπε πως το ζήτημα δεν είναι πώς θα ερμηνεύσουμε τον κόσμο αλλά πώς θα τον αλλάξουμε. Αλλά κολλήσαμε. Δεν τον αλλάξαμε τον κόσμο, αυτός μας αλλάζει. Ας δοκιμάσουμε επομένως να τον καταλάβουμε προτού επιχειρήσουμε για άλλη μια φορά να τον αλλάξουμε».

Ο Αλέξης Τσίπρας υπήρξε, για πολλούς, το σύμβολο μιας πολιτικής ανατροπής. Για άλλους, η προσωποποίηση μιας χαμένης ευκαιρίας. Και για αρκετούς, κάτι ενδιάμεσο: μια υπενθύμιση ότι η πολιτική δεν είναι ποτέ τόσο απλή όσο φαίνεται στις πλατείες και στα συνθήματα. Όμως, όποια κι αν είναι η ανάγνωση, η παρουσία του εξακολουθεί να πυροδοτεί αντιδράσεις, κάτι που από μόνο του λέει πολλά. Το βέβαιο είναι ότι ο πρώην πρωθυπουργός δεν εμφανίζεται σήμερα ως μια «έκπληξη» του πολιτικού συστήματος. Άλλοτε στενοί του συνεργάτες σε διάφορα πηγαδάκια υπογραμμίζουν ότι όσα λέει δεν γεννούν πλέον καμία προσδοκία αλλαγής ή ανατροπής. Και αναμφίβολα, μετά το rebranding έρχεται να παρουσιαστεί ως ένα πολιτικό πρότυπο που δεν αγαπά τις ρήξεις. Πράγματι, από τις δημόσιες τοποθετήσεις του είναι ξεκάθαρο ότι εκεί που κάποτε προβαλλόταν ως το ριζικά νέο, σήμερα διακρίνεται μια εξοικείωσή του με τα όρια και τους κανόνες του πολιτικού παιχνιδιού.

Ένας παλιός εκλογικός αναλυτής έλεγε πριν από λίγες μέρες ότι το ουσιαστικό ερώτημα για το εγχείρημα Τσίπρα μπορεί να μην αφορά τον ίδιο τον πρωταγωνιστή αλλά εκείνους που θα τον ακολουθήσουν. Αν δηλαδή αυτοί έχουν αλλάξει αρκετά ώστε να ζητούν κάτι διαφορετικό ή αν εξακολουθούν να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους μέσα από παλιές και οικείες αφηγήσεις. Ως εκ τούτου, εκεί είναι που θα κριθεί το αν το νέο εγχείρημα του πρώην πρωθυπουργού θα είναι επιτυχές ή όχι.

ΜΟΤΤΟ ΣΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ MARGARETHE STEFFIN ΑΠΟ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΠΡΕΧΤ* ["Steffinische Sammlung" - Motto] Μετάφραση: Μάριος Πλωρίτης (εκδ. "Θεμέλιο", 2000)

 ...............................................................

         Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898 - 1956)

ΜΟΤΤΟ ΣΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ MARGARETHE STEFFIN ΑΠΟ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΠΡΕΧΤ*

["Steffinische Sammlung" - Motto]

Αυτό, λοιπόν, είναι όλο, και - ξέρω - δεν είναι αρκετό.

Μπορεί, ωστόσο, να σας πει πως είμαι εδώ ακόμα.

Μοιάζω με κείνον που τριγύριζε κρατώντας ένα κεραμίδι,

στον κόσμο για να δείξει πώς ήτανε το σπίτι του.

                                                                (1940) 

*Μετάφραση: Μάριος Πλωρίτης (εκδ. "Θεμέλιο", 2000)

"'Οταν ο Καβάφης ξεκλείδωσε το κιβώτιο του Αλεξάνδρου" έγραψε ο Θωμάς Τσαλαπάτης ("Εφημερίδα των Συντακτών" - "ΝΗΣΙΔΕΣ"/ "ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ" 26.04.26)

 ..............................................................

'Οταν ο Καβάφης ξεκλείδωσε το κιβώτιο του Αλεξάνδρου

έγραψε ο Θωμάς Τσαλαπάτης  ("Εφημερίδα των Συντακτών" - "ΝΗΣΙΔΕΣ"/ "ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ" 26.04.26) 

Η καβαφική μίμηση του Αλεξάνδρου είναι στην πραγματικότητα μια καβαφική χρήση. Οχι ένας τρόπος να αναπαραγάγει τον καβαφικό κανόνα αλλά ένας τρόπος να τον εμπλουτίσει

Η ποίηση του Άρη Αλεξάνδρου υφίσταται εντός μιας ευτυχούς καταδίκης. Είναι καταδικασμένη να επισκιάζεται διαρκώς από το μέγεθος του «Κιβωτίου», του σημαντικότερου ίσως νεοελληνικού μυθιστορήματος. Το γεγονός αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως το ποιητικό έργο του Αλεξάνδρου είναι μικρής σημασίας ή πάρεργο του συγγραφέα. Αν κοιτάξουμε πιο προσεκτικά, θα αντιληφθούμε πως η ποίηση όχι μόνο καταγράφει την πορεία του συγγραφέα προς το «Κιβώτιο», αλλά σε πολλές περιπτώσεις επεξηγεί και πτυχές του. Στοιχεία που συναντάμε στο μυθιστόρημα όπως η ηθική στάση και η ειρωνεία, ακόμα και οι άμεσες αναφορές σε σημεία όπως η Νεκρή Ζώνη, είναι ήδη ορατά. Τρόποι όπως η συγγραφή ποιημάτων με απεύθυνση (για παράδειγμα τα ποιήματα προς τον Μαγιακόφσκι) θυμίζουν ανεπίδοτες επιστολές, τον τρόπο και την εκφραστική πρώτη ύλη του «Κιβωτίου».

Διάβαζα τη νέα καλαίσθητη έκδοση των ποιημάτων του Αρη Αλεξάνδρου από τις εκδόσεις Πατάκη που μόλις κυκλοφόρησε. Είχα την αίσθηση πως πατώ σε γνωστά μονοπάτια, σε βήματα αγαπημένα. Και διατρέχοντας το έργο του, τις τρεις ποιητικές συλλογές και τα λίγα ακόμη ποιήματα διακρίνει κανείς την τεχνική του εξέλιξη, αλλά μαζί τη βιογραφική του πορεία, τις αντιδράσεις σε γεγονότα και καταστάσεις, την υπαρξιακή ένταση ενός ταξιδιού. Ξεκινώντας από τη δύσκολη πίστη στο κομμουνιστικό ιδεώδες, περνώντας στην ήττα και από εκεί στην πίκρα και την ειρωνική διάσταση των πραγμάτων. Χωρίς να χάνει ποτέ την αγωνιστικότητα ενός αριστερού ηθικού αιτήματος.

Φτάνοντας στα τελευταία ποιήματα της «Ευθύτητας Οδών» (1959), της τελευταίας του συλλογής, βρισκόμαστε και στην πιο ώριμη ώρα του ποιητή Αλεξάνδρου. Είναι το σημείο όπου ο ποιητής αποφασίζει να χρησιμοποιήσει μια σειρά από καβαφικές μιμήσεις, ώστε να μιλήσει για ηθικά ζητήματα σύγχρονα για τον ίδιο όπως η στράτευση, η εξορία, η πολιτική απογοήτευση, το υπαρξιακό αδιέξοδο. Στο σημείο αυτό ακριβώς είναι που ο Αλεξάνδρου μεταμορφώνεται. Η συνάντηση και η συνομιλία με τον Καβάφη είναι ήδη ορατές και σε προηγούμενα ποιήματα της συλλογής όταν χρησιμοποιώντας προστακτική μοιάζει να μιμείται τα πιο διδακτικά ποιήματα του Αλεξανδρινού (αυτά που τόσο λίγο συμπαθούσε ο Σεφέρης).

Η καβαφική μίμηση του Αλεξάνδρου είναι στην πραγματικότητα μια καβαφική χρήση. Οχι ένας τρόπος να αναπαραγάγει τον καβαφικό κανόνα αλλά ένας τρόπος να τον εμπλουτίσει. Γιατί αν τόσο συχνά ο Καβάφης κρύφτηκε πίσω από τα προσωπεία και την ειρωνεία -με τρόπο μάλιστα τέτοιο που δεν είμαστε σίγουροι διαβάζοντας ένα ποίημα ποιο είναι το ποιητικό υποκείμενο και ποια η άποψη που πρεσβεύει ο ποιητής ή ακόμα και το ίδιο το ποίημα- ο Αλεξάνδρου μοιάζει να χρησιμοποιεί τα προσωπεία αυτά και την ειρωνεία αυτή για να αποκαλυφθεί πιο έντονα κρυπτόμενος. Να μιλήσει με τρόπο έμμεσο αλλά ξεκάθαρα ορατό για τα ηθικά διλήμματα, τους συντρόφους, τις επιλογές. Με τον τρόπο αυτό, στις καθαρές αυτές μιμήσεις, ο Αλεξάνδρου διώχνει τα πολλαπλά συναισθήματα που ποτίζουν τα προηγούμενα ποιήματα και τις συλλογές του. Με τη χρήση των καβαφικών προσωπείων, της καβαφικής ειρωνείας και της καβαφικής σκηνοθεσίας καταφέρνει να πετύχει μια μνημειώδη αποστασιοποίηση.

Είναι η αποστασιοποίηση αυτή που μπολιασμένη στον χώρο του μυθιστορήματος (με επιρροές από τον Κάφκα, τον Φόκνερ και τόσους άλλους) του επιτρέπει να φτάσει στον αριστουργηματικό λόγο του «Κιβωτίου». Είναι η αποστασιοποίηση αυτή που κάνει το ύφος του βιβλίου ουσία και το δένει συνεκτικά με την πλοκή και τον πυρήνα του. Είναι η αποστασιοποίηση αυτή που επιτρέπει στο «Κιβώτιο» να μπορεί να διαβαστεί όχι μόνο ως ένα σχόλιο για τον ελληνικό Εμφύλιο αλλά ταυτόχρονα και ως ένα συνταρακτικό υπαρξιακό μυθιστόρημα, ανεξάρτητο της ιστορικής αναφοράς.

Με λίγα λόγια, πιστεύω πως η συνάντηση, η συνομιλία και η συνύπαρξη του Αρη Αλεξάνδρου στα τελευταία ποιήματά του με τον Κωνσταντίνο Καβάφη είναι κρίσιμες και κομβικές. Είναι η ενεργητική συνάντηση του Αλεξάνδρου με τον σημαντικότερο Ελληνα ποιητή αυτή που του επέτρεψε να γράψει το σημαντικότερο ελληνικό μυθιστόρημα.

"San Michele" ("Σαν Μικέλε") - ΘΑΝΑΣΗΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Στίχοι - Μουσική: Θανάσης Παπακωνσταντίνου (youtube, 14.4.2011)

 .............................................................

"San Michele" ("Σαν Μικέλε") - ΘΑΝΑΣΗΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Στίχοι - Μουσική: Θανάσης Παπακωνσταντίνου

Σκηνές απο την ταινία: "San michele aveva un gallo"




Δε μ' αναγνωρίζετε γιατί έλειπα καιρό, 

τα δάκρυά μου δεν σας λένε κάτι. 

Λοιπόν, διηγηθείτε μου τι έγινε εδώ 

να βρω ξανά του νήματος την άκρη.

Πείτε μου εκείνες τις ιστορίες σας, 

που κάνουν τα καλάμια να λυγίζουν, 

στα όρια των χωραφιών κι εν μέσω άπνοιας 

τα μέτωπα των αγροτών δροσίζουν. 

Πείτε μου εκείνες τις ιστορίες σας.

Φωτογραφίες δείξτε μου αυτών που Κυριακή 

γεννήθηκαν κι εκείνων που έχουν πέσει, 

από τη βάρκα λίγο πριν φτάσει στην ακτή, 

γιατί η ζωή τους πια δεν τους αρέσει.

Τα τραγούδια πείτε μου που λέτε την αυγή, 

σαν σβήνουνε τα φώτα στην πλατεία. 

Καθώς και τ' απογεύματα μετά την προσευχή 

και πριν να ξεκινήσει η αλητεία. 

Τα τραγούδια πείτε μου που λέτε την αυγή.

Αν συνεχίζουν πείτε μου κοιτώντας τη φωτιά, 

οι άνθρωποι να κάθονται στις φτέρνες, 

και αν οι ομορφότερες γυναίκες στα κρυφά, 

κάτω απο τη γλώσσα εκτρέφουν σμέρνες.

Πείτε μου, ακόμα, αν έρχεται στην άκρη του χωριού 

ο λύκος του θανάτου τους χειμώνες, 

που σαν κουνούσε την ουρά το γάλα έπηζε 

στα τρομαγμένα στήθη απ' τις λεχώνες. 

Πείτε μου ακόμα αν έρχεται στην άκρη του χωριού.


Πείτε μου, μη βρέθηκε η σκάφη που, παλιά, 

λουζόμουνα με ήλιο και με χιόνι 

ή τα μαλλιά που φύλαξε απ' την πρώτη μου κουρά 

η μάνα που ακόμα ρούχα απλώνει.

Το πτυελοδοχείο του Μπακούνιν το χυτό, 

σύντροφοι, μήπως βρέθηκε και κείνο, 

να φτύσω μέσα με θυμό που οι νέες εποχές 

με κάνουνε να μοιάζω με κρετίνο.

«AD LIBITUM» απόσπασμα από τα «Τρία Ποιήματα Με Σημαία ευκαιρίας» του Οδυσσέα Ελύτη (1911-1996) («ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ – Ποίηση», εκδ. «Ίκαρος», 2002)

 ...............................................................

          Οδυσσέας Ελύτης (1911 - 1996)

·       «AD LIBITUM» απόσπασμα από τα «Τρία Ποιήματα Με Σημαία ευκαιρίας» του Οδυσσέα Ελύτη (1911-1996) («ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ – Ποίηση», εκδ. «Ίκαρος», 2002)

 

1.Είμαι άλφα χρονών κι Ευρωπαίος έως τη μέση

                                                των Άλπεων ή των Πυρηναίων

                                                 το χιόνι μήτε που άγγιξα ποτέ

 

                   δεν υπάρχει ούτ’ ένας που να μ’ εκπροσωπεί

                   πόλεμος και ειρήνη μ’ έφαγαν από τις δύο μεριές

                    ό,τι απομένει αντέχει ακόμη

 

                                        ως πότε

                                        φίλοι

 

                   θα σηκώνουμε το αφορεσμένο παρελθόν

                   γιομάτο βασιλιάδες και υπηκόους

 

                                        προσωπικά

                                         νιώθω σαν αποπλανημένο κυπαρίσσι

 

 

που δεν του ‘μεινε μια πλάκα τάφου

μόνον άδεια οικόπεδα κοτρόνια μάντρες

κι ο απαρηγόρητος βοριάς

χτυπώντας πέρα στα ψηλά τα τείχη των εργοστασίων

 

                        έγκλειστοι όλοι μας εκεί δουλεύουμε όπως

                        άλλοτε μέσα στην Ιστορία

 

                                            τα

                                            Επερχόμενα

 

χρόνια χυμένα θα ‘λεγες ακάθαρτο πετρέλαιο

που του βάλανε φωτιά

 

                                          βοήθεια

 

                        Rintrah roars and shakes

                         his fires in the bunden’d air

 

δύστυχο καταμόναχο  έ ν α  μου

 

                                              τι θ’ απογίνεις

θα σε φάνε από το πλάι πέντε-εξ μηδενικά

 

                                           και πάει τετέλεσται

 

να τηνε από τώρα κιόλας

                 ντύνεται Μοίρα η Εξουσία και σου σφυράει

 

                                         Ad libitum.

Francisco Tarrega: Recuerdos de la Alhambra - Andrés Segovia (youtube, 13.12 2018)

 ...............................................................

Francisco Tarrega: Recuerdos de la Alhambra - Andrés Segovia

(youtube, 13.12 2018)

"Λευκαντικά για την άκρα δεξιά" γράφει ο Νικόλας Σεβαστάκης (www.lifo.gr, 1.5.2026)

 ...............................................................

Λευκαντικά για την άκρα δεξιά

Μέσω του σύγχρονου lifestyle έχει αποκρυσταλλωθεί μια παγκόσμια σφαίρα ξιπασμένης πλουτοκρατίας με όχημα ειδύλλια, αγορές σπιτιών και luxury επιλογές.

                                         Οι ιστορίες προσωπικής ανόδου, ο παραμυθητικός εθνικισμός της «προστασίας» 

                                         και η μυθολογία μιας αναγεννημένης επιχειρηματικότητας γίνονται ένα μείγμα 

                                         που κερδίζει την ψυχή όλο και περισσότερων παραγόντων. 

                                         Εικονογράφηση: izoldie/LIFO

γράφει ο Νικόλας Σεβαστάκης (www.lifo.gr, 1.5.2026)

ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΠΑΛΙΟΤΕΡΑ ονομάζαμε lifestyle και ίσως τώρα δεν έχει την ίδια ονομασία, είχε, με λίγες εξαιρέσεις, μια αγάπη στη λεύκανση. Διάφορα αμφιλεγόμενα ή σκοτεινά πρόσωπα, περνώντας μέσα από σελίδες και ψηφιακούς τόπους κοσμικής επεξεργασίας, έβγαιναν λουσμένα στο φως της δημοκρατικής αθωότητας.

Χαρακτηριστικό αυτού του στυλ δημοσιότητας είναι ότι, πολιτικά, κατάντησε βιότοπος των πιο συντηρητικών αντιλήψεων. Σε όλη σχεδόν την Ευρώπη, ο λεγόμενος τύπος people (όπως τον ονομάζουν στη Γαλλία) και ο ινσταγκραμικός του βραχίονας αποθεώνουν τη μοναρχία, τις ολιγαρχίες, τους κόσμους των ξεφτισμένων δυναστειών. Όσο και να αλλάζουν οι καταστάσεις, να προκύπτουν παγκόσμιες κρίσεις και πόλεμοι ή να πέφτουν κάποιες φιγούρες τύπου Έπσταϊν λόγω σκανδάλων, αυτή η «νομιμοποίηση» των χειρότερων ιδεών μέσω της κοσμικής φούσκας επεκτείνεται. Έχει αποκρυσταλλωθεί μια παγκόσμια σφαίρα ξιπασμένης πλουτοκρατίας με όχημα ειδύλλια, αγορές σπιτιών, luxury επιλογές.

Σε όλη σχεδόν την Ευρώπη, ο λεγόμενος τύπος people (όπως τον ονομάζουν στη Γαλλία) και ο ινσταγκραμικός του βραχίονας αποθεώνουν τη μοναρχία, τις ολιγαρχίες, τους κόσμους των ξεφτισμένων δυναστειών.

Τον περασμένο Μάρτιο, το «Paris Match», μια από τις ναυαρχίδες του μεγαλοαστικού κουτσομπολιού της Γαλλίας, αφιέρωνε το κεντρικό του στόρι στο «νέο ειδύλλιο στην πόλη», στη σχέση του νεαρού ηγέτη της γαλλικής ακροδεξιάς, Ζορντάν Μπαρντελά, με την πριγκίπισσα Μαρία Καρολίνα των Βουρβόνων-Δύο Σικελιών. Αξίζει εδώ να κάνουμε μια εξαίρεση παραθέτοντας τον τρόπο με τον οποίο προλογίζεται η «αποκάλυψη- έκπληξη»:

Εκείνο το πρωί, στο Αζάτσιο, το φως είχε εκείνη την απαλότητα που σταματά τη ροή του χρόνου. Ανάμεσα στη Μεσόγειο και τα σιωπηλά βουνά, όλα φαίνονταν να συνυπάρχουν σε μια σχεδόν εξωπραγματική αρμονία. Οι Κορσικανοί γνωρίζουν αυτό το θαύμα: τα νησιά Sanguinaires, αυτά τα τέσσερα μυστηριώδη νησάκια που βρίσκονται στην άκρη του κόλπου. Σε αυτό το σκηνικό, όπου κάθε πέτρα φαίνεται να είναι φορτωμένη με μνήμες, μια απροσδόκητη σκηνή προσφέρθηκε στα βλέμματα: ο Ζορντάν Μπαρντελά και η πριγκίπισσα Μαρία Καρολίνα των Βουρβόνων και των Δύο Σικελιών να περπατούν δίπλα δίπλα.

Μέσα από αυτές τις γραμμές, μαζί με τις φωτογραφίες των δύο από την κορσικανική ύπαιθρο, θα προωθηθεί ακόμα περισσότερο η φαντασίωση γύρω από τον Ζορντάν Μπαρντελά. Ήδη ο τεράστιος αριθμός followers δείχνει ότι έχει συγκροτηθεί μια νεανική βάση που βλέπει στον συγκεκριμένο άνθρωπο ένα παράδειγμα επιτυχίας, φωτογένειας και πατριωτισμού. Το «Paris Match» και το συνολικό κοσμικο-παπαρατσικό σύστημα φροντίζουν για την αισθητική ενός ανερχόμενου συστήματος εξουσίας. Την ίδια στιγμή, πολύ ισχυροί άνθρωποι στον επιχειρηματικό χώρο, όπως ο Βενσάν Μπολορέ, κατοχυρώνουν την επιβολή τους στον γαλλικό εκδοτικό χώρο, σε ένα μεγάλο μέρος του Τύπου και της τηλεόρασης. Παράλληλα, διαβάζουμε για συναντήσεις του Μπαρντελά με την ηγεσία του MEDEF, του Συνδέσμου Βιομηχάνων της Γαλλίας, και για ένα οικονομικό σχέδιο με βασικό στοιχείο την «απλούστευση». Ο κορμός της πρότασης αυτής της αναβαπτισμένης ακροδεξιάς είναι η ελευθερία τού επιχειρείν με λιγότερα εμπόδια και κανονιστικές ρυθμίσεις. Το γνωστό παιχνίδι μεταξύ της μάχης με τη γραφειοκρατία –ωραία ακούγεται πάντοτε αυτό– και της υπονόμευσης των όποιων κανόνων.

Μαγνητισμένη η προσοχή στρέφεται στην απόφοιτη μιας 

φημισμένης σχολής μόδας Μαρία Καρολίνα των 

Βουρβόνων. Έχει κάτι από την αρχέγονη αριστοκρατική 

ξανθιά Γαλλία που σμίγει με το φτασμένο παιδί –ιταλικής 

και λίγο αλγερινής καταγωγής– από το λαϊκό προάστιο του 

Σεν Ντενί.

Προφανώς ορισμένα θέματα –τα οικονομικά, τα εργασιακά– δεν είναι πολύ σέξι. Μαγνητισμένη η προσοχή στρέφεται στην απόφοιτη μιας φημισμένης σχολής μόδας Μαρία Καρολίνα των Βουρβόνων. Έχει κάτι από την αρχέγονη αριστοκρατική ξανθιά Γαλλία που σμίγει με το φτασμένο παιδί –ιταλικής και λίγο αλγερινής καταγωγής– από το λαϊκό προάστιο του Σεν Ντενί. Σχεδόν σαν να διαβάζεις Σταντάλ, πάντως κάτι από τις αφηγήσεις του 19ου αιώνα. Οι ιστορίες προσωπικής ανόδου, ο παραμυθητικός εθνικισμός της «προστασίας» και η μυθολογία μιας αναγεννημένης επιχειρηματικότητας γίνονται ένα μείγμα που κερδίζει την ψυχή όλο και περισσότερων παραγόντων. Είναι πια χαρμάνι που ατμίζεται και από σημαντικό κομμάτι νέων ανθρώπων, αν και στους νεότερους η Γαλλία έχει πολλά ριζοσπαστικά και αντιφασιστικά αντίβαρα.

Προσπαθώ να σκεφτώ αν κάτι ανάλογο θα μπορούσε να προχωρήσει και στην Ελλάδα ως ένα κάποιο στυλ lifestyle εξευγενισμού στη δεξιά. Κάτι φαίνεται να δοκιμάζεται τον τελευταίο καιρό με τον γιο του Κωνσταντίνου και με τους Ντε Γκρες, όμως οι συνθήκες αντιστέκονται. Υπάρχουν φυσικά ακροατήρια που δεν τους λέει τίποτα ούτε η ιστορία της βασιλείας, ούτε καν η δικτατορία και τα δεινά της. Ένας κόσμος πρόθυμος να καταναλώσει τη μεγαλοαστική χλιδή στα σόσιαλ δείχνει επιπλέον να κυριεύεται από περιφρόνηση και αντιπάθεια προς οτιδήποτε «φτωχό» και «μίζερο» (από τους Παλαιστίνιους μέχρι την παραμικρή διαδήλωση στη χώρα). Σε αυτόν τον κόσμο, ένας έρωτας μαζί με μια κάποια εθνικιστική παρόλα θα αρκούσαν ίσως ως πολιτικά σήματα. Στη Γαλλία ωστόσο ο Ζορντάν Μπαρντελά έχει πίσω του ένα κόμμα οργανωμένο και με ιστορία, τον Εθνικό Συναγερμό, το πρώην Εθνικό Μέτωπο. Και υπάρχει ήδη ένα δημοσκοπικό προβάδισμα, αφού, όπως πάνε τα πράγματα, το μεγαλύτερο μέρος της δεξιάς στη Γαλλία θα ανασυντεθεί γύρω από αυτόν τον χώρο και τις ιδέες του και όχι αντιστρόφως. Δεν υπάρχει κάτι ανάλογο, ακόμα, στην Ελλάδα, πέρα από προθέσεις και ένα σκόρπιο ακροατήριο.

Κάτι φαίνεται να δοκιμάζεται 

τον τελευταίο καιρό με τον 

γιο του Κωνσταντίνου και με 

τους Ντε Γκρες, όμως οι 

συνθήκες αντιστέκονται. 

Φωτ.: Eurokinissi

Έχει όμως τη σημασία του το πώς, διαχρονικά, η απολιτική σφαίρα των celebrities λειτουργούσε υπέρ των πιο αντιδραστικών ιδεών. Αρκεί να θυμηθεί κανείς πόσο το «εξαθλιωμένο» στυλ των ρούχων που φορούσαν οι πρώτοι ταλαίπωροι Αλβανοί μετανάστες στην Ελλάδα του ’90 είχε γίνει στόχος ιταμής λοιδορίας σε κάποια περιοδικά και στα τηλεοπτικά τους παραρτήματα. Ή το πώς χριστιανο-εθνικιστικές κορόνες κυκλοφορούν στα χείλη διασημοτήτων από κοινού με έναν κοινωνικό συντηρητισμό τύπου δεκαετίας του ’50. Η πρόσφατη μόδα επιστροφής σε έναν «παραδοσιακό» μητρικό ή πατρικό ρόλο (tradwifes και άλλες αστειότητες) και οι δηλώσεις αγανάκτησης από το woke –το οποίο στην Ελλάδα, το έχουμε πει, ουδέποτε είχε την μορφή και τη δύναμη που του αποδίδουν– καλλιεργούν το έδαφος για συνάντηση πολιτικής ακροδεξιάς και απολιτικής ελαφρότητας.

Στη Γαλλία πάντως το πράγμα κινείται με άλλες ταχύτητες και έχει ωριμάσει ως ένας πολύ συγκεκριμένος πολιτικός κίνδυνος. Τα διάφορα «Paris Match» θα συνεχίσουν τις κιτς ρομαντικές περιγραφές τους, οι δημοσιολόγοι του κατεστημένου θα υποκύπτουν στην ανάγκη για λεύκανση της άκρας δεξιάς και ο καλός κόσμος θα λέει: «μα δεν είναι τελικά νοστιμούλης αυτός ο νεαρός;».

Αναλογίζεσαι έτσι μελαγχολικά εκείνη την παλιά ρήση που βεβαίωνε, αφελώς, ότι η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο· το πώς πια μπορεί να πραγματώνεται και με διεστραμμένο τρόπο σε διάφορες «μοναρχικές» αυλές του μεταμοντέρνου σύμπαντός μας. Εδώ που πια πολλαπλασιάζονται οι φωτογενείς ρατσιστές, οι καλλονές εθνικίστριες και οι άψογα ντυμένοι μαϊντανοί του κακού.

"Μετα - κόμματα" έγραψε ο Κύρκος Δοξιάδης ("Εφημερίδα των Συντακτών", 28.4.2026)

 ...............................................................

Μετα - κόμματα

έγραψε ο Κύρκος Δοξιάδης ("Εφημερίδα των Συντακτών", 28.4.2026)

Η χρήση του προθήματος «μετα-» (αγγλικά: «post-») μάλλον έγινε μόδα με τις λέξεις «μετανεωτερικός» και «μετανεωτερικότητα». Ετσι λοιπόν, έχουμε και την εμφάνιση λέξεων όπως «μετα-αλήθεια», «μετα-δημοκρατία», «μετα-καπιταλισμός», «μετα-πολιτική» και δεν συμμαζεύεται. Εξ αρχής είχα σοβαρές επιφυλάξεις για τους περισσότερους από αυτούς τους όρους, τουλάχιστον όταν η θεωρούμενη ως μετάβαση σε μια νέα, «μετα-» κατάσταση υπονοεί πως η προηγούμενη έχει λήξει. Ειδικά όσον αφορά τη «μετα-πολιτική», τα φαινόμενα που συνήθως σηματοδοτούνται με αυτόν τον όρο είναι πολιτικότατα. Πρόκειται για μια πασιφανώς εξουσιαστική, δηλαδή πολιτική παρέμβαση του κοινωνικο-πολιτικού (καπιταλιστικού) καθεστώτος που αποσκοπεί στην περαιτέρω χειραγώγηση των λαϊκών μαζών διά μέσου της πολιτικής παθητικοποίησής τους. Δεν πρόκειται για την εγκατάλειψη της πολιτικής εν γένει, κάθε άλλο.

Ο όρος «μετα-κόμμα» από την άλλη δεν εμπεριέχει τέτοιου είδους σημασιολογικούς κινδύνους. Αναφέρεται σε συγκεκριμένους πολιτικούς σχηματισμούς, που στη σύγχρονη Ελλάδα περιλαμβάνουν κυρίως, αλλά όχι μόνο, το νεοϊδρυθέν κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού, το κόμμα του Στέφανου Κασσελάκη και το υπό ίδρυση κόμμα του Αλέξη Τσίπρα. Προφανέστατο κοινό χαρακτηριστικό και των τριών είναι βέβαια ο προσωποπαγής χαρακτήρας τους. Τα εν λόγω «κόμματα» θα ήταν απλούστατα αδιανόητα χωρίς την ύπαρξη των συγκεκριμένων ηγετών τους. Τούτο φαίνεται ακόμα και στη δευτερεύουσα σημασία της ονομασίας τους: το κόμμα του Κασσελάκη άλλαξε όνομα (από «Κίνημα Δημοκρατίας» σε «Δημοκράτες-Προοδευτικό Κέντρο») χωρίς να το πάρει κανείς είδηση, και το κόμμα της Καρυστιανού έτσι το αναγνωρίζει ο κόσμος και μετά την ίδρυσή του (δεδομένου ότι, ούτως ή άλλως, το «Ξεκινάμε για την ελπίδα» είναι σύνθημα, δεν μπορεί να λειτουργήσει ως ονομασία κόμματος). Δεν έχουμε ιδιαίτερο λόγο να υποθέσουμε ότι κάτι ριζικά διαφορετικό θα ισχύει με το κόμμα του Τσίπρα, όταν με το καλό ιδρυθεί και εκείνο.

Πέρα από το ζήτημα της ονομασίας, ο προσωποπαγής χαρακτήρας φαίνεται στη δομή και λειτουργία των συγκεκριμένων φορέων. Και στις τρεις προαναφερθείσες περιπτώσεις, η βασική δομή που προσδιορίζει ως τέτοια την ύπαρξη ενός στοιχειωδώς δημοκρατικού πολιτικού κόμματος –ήτοι κυρίως συνέδριο με αποφασιστικές αρμοδιότητες και εκλεγμένα όργανα που λογοδοτούν στο συνέδριο– υποκαθίσταται από την αδιαμεσολάβητη σχέση αρχηγού και οπαδών. Με διαφορετικό βέβαια τρόπο στην κάθε περίπτωση.

Στο κόμμα της Καρυστιανού, τούτο καθίσταται αρκετά εύκολα εφικτό, δεδομένου ότι πρόκειται ουσιαστικά για μονοθεματικό «κόμμα». Η εν λόγω πολιτικός αντιμετωπίζει το κόμμα της ως προέκταση του Συλλόγου Πληγέντων Δυστυχήματος «Τέμπη 2023» στο πεδίο της πολιτικής. Και ως προς την ευρύτερη ιδεολογική διάσταση της πολιτικής της ταυτότητας, συνδυάζει αυτόν ακριβώς τον συμβολικό ρόλο της μητέρας θύματος με τις πιο συντηρητικές εκδοχές της οικογενειακής (-θρησκευτικής) και εθνικής ιδεολογίας (βλ. θέσεις της για τις αμβλώσεις, τα ελληνοτουρκικά και τους μετανάστες). Τούτη είναι «εξ ορισμού» και η ιδεολογική ταυτότητα του κόμματός της. Ο Κασσελάκης, ήδη από τότε που ήταν πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, είχε εισαγάγει το πρότυπο του κόμματος-επιχείρησης διά μέσου βασικών αρχών της αμερικανικής τεχνογνωσίας στη διοίκηση επιχειρήσεων. Ετσι, τα όργανα και τα τμήματα του κόμματος είχαν αντικατασταθεί από εξειδικευμένα think tanks που θα ήταν σύμβουλοι του προέδρου/CEO.

Ο Τσίπρας δεν έχει ακόμη ιδρύσει το κόμμα του. Εχει όμως το Ινστιτούτο του. Οι έως τώρα ενέργειές του φανερώνουν ότι το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα έχει ενεργοποιηθεί εξ ολοκλήρου προς την κατεύθυνση της συγκρότησης του κόμματός του. Δεν θα ήταν αυθαίρετο να πούμε πως το συγκεκριμένο ινστιτούτο δεν είναι παρά η πρωτόλεια μορφή τού υπό ίδρυση «κόμματος». Με άλλα λόγια, το κόμμα που κυοφορείται φαίνεται πως θα είναι μια –πιο σοβαρή βέβαια– εκδοχή των κασσελάκειων think tanks, κατά το ότι η λειτουργία του θα συνίσταται κατά κύριο λόγο στη συμβουλευτική πλαισίωση του προέδρου. Αναμφίβολα, θα είναι κάτι πιο σύνθετο από τον παλιό περιβόητο «πρωινό καφέ». Μόνο που τούτος ο «διευρυμένος πρωινός καφές» θα είναι το ίδιο το κόμμα. Ισως η αποκαλυπτικότερη ένδειξη για όλα αυτά είναι το πρώτο ενικό πρόσωπο που χρησιμοποίησε σε συνέντευξή του στο Φόρουμ των Δελφών, όταν ισχυρίστηκε πως μπορεί να «πείσει» τους «20, 30, 100» πλουσιότερους Ελληνες επιχειρηματίες να δώσουν κάτι για τα σχολεία και τα νοσοκομεία. Η προσωποπαγής πολιτική στην υπηρεσία της υποκατάστασης της κοινωνικής πολιτικής από τη νεοφιλελεύθερη φιλανθρωπία.

Επέλεξα τα τρία παραπάνω «κόμματα» επειδή ως πρόσφατα πολιτικά φαινόμενα καταδεικνύουν επαρκέστερα την έννοια του «μετα-κόμματος». Τα μετα-κόμματα είναι οι συγκεκριμένοι νεότευκτοι πολιτικοί φορείς που μεθοδεύουν αυτό για το οποίο κακώς χρησιμοποιείται ο όρος «μετα-πολιτική»: την περαιτέρω πολιτική παθητικοποίηση των λαϊκών τάξεων.

Seven Songs for Piano / Armenian Songs · komitas (Released on: 2022-04-18 / youtube 28.11.2024)

 ...............................................................

Seven Songs for Piano /  Armenian Songs · komitas

(Released on: 2022-04-18 / youtube 28.11.2024)