Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

"Βασίλης Παπαβασιλείου: Η τελευταία του συνέντευξη και οι λέξεις που έμειναν πίσω" Από την ΓΕΩΡΓΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ (https://www.news247.gr, 17 Νοεμβρίου 2026)

 ...............................................................


Βασίλης Παπαβασιλείου: Η τελευταία του συνέντευξη και οι λέξεις που έμειναν πίσω




Δύο μήνες πριν φύγει από τη ζωή, ο Βασίλης Παπαβασιλείου παραχώρησε την τελευταία του συνέντευξη στο Εθνικό Θέατρο. Η φωνή του επιστρέφει στις 23 και 30 Νοεμβρίου, μέσα από ένα πολύτιμο ηχητικό ντοκουμέντο. Το NEWS 24/7 ανατρέχει σε μια παλαιότερη συνομιλία μαζί του, αναδεικνύοντας τη σκέψη, το χιούμορ και τη μοναδική ματιά του στο θέατρο και στη ζωή.


Από την ΓΕΩΡΓΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ (https://www.news247.gr, 17 Νοεμβρίου 2026) 


Ο Βασίλης Παπαβασιλείου είχε το σπάνιο χάρισμα να μετατρέπει μια συζήτηση για το θέατρο σε μια συναρπαστική περιπλάνηση στην ανθρώπινη ύπαρξη. Μπορούσε να ξεκινήσει από μια γαλλική κωμωδία του 19ου αιώνα και να φτάσει, σχεδόν αβίαστα, στον Αριστοφάνη, στη δημοκρατία, στη γελοιότητα της εξουσίας, στην οικογένεια και στις αντιφάσεις της σύγχρονης ζωής.

Όχι με τη σοβαροφάνεια του διανοούμενου που επιδιώκει να εντυπωσιάσει, αλλά με την ευρυμάθεια, τη σκωπτική διάθεση και το ανεξάντλητο χιούμορ ενός ανθρώπου που γνώριζε ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο παράλογη από όσο θέλουμε να παραδεχτούμε.

Στις συζητήσεις του, η ειρωνεία δεν ήταν ποτέ αυτοσκοπός. Ήταν ένας τρόπος να αμφισβητεί τις βεβαιότητες, να απογυμνώνει την εξουσία από το κύρος της και να υπενθυμίζει πόσο εύθραυστες είναι οι διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στο σημαντικό και το ασήμαντο, στο τραγικό και στο κωμικό.


«Ο άνθρωπος είναι μια ρωγμή στον τοίχο των πραγμάτων», είχε πει σε συνέντευξή του στο NEWS 24/7.

Μια φράση που μοιάζει να συμπυκνώνει τη θεατρική και φιλοσοφική του ματιά. Γιατί ο Παπαβασιλείου δεν αντιμετώπιζε ποτέ τον άνθρωπο ως μια ολοκληρωμένη, συνεπή και προβλέψιμη οντότητα. Τον ενδιέφεραν οι αντιφάσεις του, οι αδυναμίες του, οι ματαιώσεις του. Εκείνες οι μικρές και μεγάλες ασυνέπειες που κάνουν τη ζωή άλλοτε τραγική και άλλοτε αβάσταχτα κωμική.

Η φωνή αυτού του ξεχωριστού ανθρώπου του ελληνικού θεάτρου επιστρέφει τώρα μέσα από ένα πολύτιμο ηχητικό ντοκουμέντο.


Η τελευταία συνέντευξη του Βασίλη Παπαβασιλείου

Το Εθνικό Θέατρο αποτίει φόρο τιμής στον σπουδαίο σκηνοθέτη, ηθοποιό, συγγραφέα και μεταφραστή, παρουσιάζοντας σε πρώτη πανελλήνια μετάδοση την τελευταία συνέντευξη που παραχώρησε, τον Απρίλιο του 2025, μόλις δύο μήνες πριν φύγει από τη ζωή.

Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στο σπίτι του, με πρωτοβουλία της Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης του Εθνικού Θεάτρου, και συνομιλήτριά του την Έρι Κύργια. Την καλλιτεχνική έρευνα και την επιμέλεια του υλικού ανέλαβε η Νικολέτα Φιλόσογλου.

Το ηχητικό αυτό ντοκουμέντο θα μεταδοθεί σε δύο μέρη από ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ | The National Theatre Web Radio, τη Δευτέρα 23 και τη Δευτέρα 30 Νοεμβρίου, στις 13.00.

Πρόκειται για μια συνομιλία που αποκτά ιδιαίτερη ιστορική και συναισθηματική αξία. Όχι μόνο επειδή αποτελεί την τελευταία συνέντευξή του, αλλά και επειδή συγκεντρώνει τις αναμνήσεις, τις ιδέες, τις καλλιτεχνικές αναζητήσεις και τις σκέψεις ενός δημιουργού που επηρέασε βαθιά το σύγχρονο ελληνικό θέατρο.

Στο πρώτο μέρος, που θα μεταδοθεί στις 23 Νοεμβρίου, ο Βασίλης Παπαβασιλείου επιστρέφει στα πρώτα ερεθίσματα που τον οδήγησαν στο θέατρο, στη σχέση του με το Θέατρο Τέχνης και τον Κάρολο Κουν, στους αγαπημένους του συγγραφείς και συνεργάτες. Μιλά ακόμη για τους νέους σκηνοθέτες, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, τη σχέση θεάτρου και πολιτικής και τη δική του ανάγνωση της σημερινής Ελλάδας.

Στο δεύτερο μέρος, στις 30 Νοεμβρίου, η συζήτηση επικεντρώνεται στη γλώσσα, στη σχέση του λόγου με τη θεατρική πράξη, στον ρόλο του σκηνοθέτη ως δασκάλου και στην κρίσιμη σημασία της εκπαιδευτικής αποστολής των κρατικών θεάτρων.


Francesca Giaitzoglou - Watkinson


«Μια εκδοχή της δημοκρατίας είναι η γελοιοκρατία»

Το χιούμορ του Βασίλη Παπαβασιλείου δεν ήταν απλώς ένα γνώρισμα της προσωπικότητάς του. Ήταν ένας τρόπος να ερμηνεύει τον κόσμο.

Σε παλαιότερη συνέντευξή του στο NEWS 24/7, με αφορμή την παράσταση «Οι Δύο Χέστηδες» του Ευγένιου Λαμπίς στο Θέατρο Τέχνης, είχε μιλήσει για την κωμωδία ως μια βαθιά ανθρώπινη συνθήκη.

«Η κωμωδία αυτό κάνει. Υπενθυμίζει στους μεγάλους τη μικρότητα και στη μικρότητα το μεγαλείο. Οι “Δύο Χέστηδες” έχουν να κάνουν με αυτό το μεγαλείο της ασημαντότητας».

Η συζήτηση είχε πραγματοποιηθεί στο σπίτι του, στο Παγκράτι, την ημέρα που ψηφιζόταν στη Βουλή το νομοσχέδιο για τα ομόφυλα ζευγάρια. Η τηλεόραση ακουγόταν από το βάθος του σπιτιού, ενώ ο ίδιος, παρά την κόπωση από την πρεμιέρα της προηγούμενης βραδιάς, είχε διατηρήσει ακέραιο το χαρακτηριστικό του χιούμορ.

Μιλώντας για τους ήρωες του Λαμπίς και τη διαχρονική παρουσία του γελοίου στην κοινωνική και πολιτική ζωή, είχε διατυπώσει μια από τις πιο χαρακτηριστικές του παρατηρήσεις:

«Αυτή η ικανότητα του μηδενός να παράγει αποτελέσματα. Υπάρχουν πολλά μηδενικά στον κόσμο τα οποία παράγουν αποτελέσματα. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι μια εκδοχή της δημοκρατίας είναι η γελοιοκρατία».

Ανατρέχοντας στους «Ιππείς» του Αριστοφάνη, είχε συνδέσει τη γελοιότητα της εξουσίας με ένα φαινόμενο που διατρέχει τους αιώνες: την ανάδειξη ανθρώπων που μπορεί να αγνοούν ακόμη και τα στοιχειώδη, αλλά καταφέρνουν να αποκτήσουν δημόσια ισχύ.

Η κριτική του, ωστόσο, δεν κατέληγε ποτέ σε εύκολες γενικεύσεις.

«Λύση στο ανθρώπινο πρόβλημα δεν υπάρχει. Και όποιος μας υπόσχεται ότι έχει τη λύση, ψεύδεται».
«Έγινα ηθοποιός γιατί δεν μπορούσα να γίνω πολιτικός»

Μια από τις πιο γοητευτικές πλευρές του Βασίλη Παπαβασιλείου ήταν η ικανότητά του να αυτοσαρκάζεται, αποφεύγοντας την παγίδα της αυθεντίας.

Στην ίδια συνέντευξη στο NEWS 24/7, όταν η συζήτηση έφτασε στην πολιτική και του επισημάνθηκε ότι θα μπορούσε να έχει ακολουθήσει και αυτή τη διαδρομή, απάντησε γελώντας:

«Εγώ ξέρετε, έγινα ηθοποιός γιατί δεν μπορούσα να γίνω πολιτικός. Και έγινα σκηνοθέτης επειδή δεν μπορούσα να γίνω συγγραφέας. Δηλαδή δύο κλίσεις που ναυάγησαν και οδήγησαν σε μία τρίτη. Καλό κάνουν και τα ναυάγια μερικές φορές».

Η διατύπωση αυτή αποτυπώνει κάτι ουσιαστικό από τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τη δημιουργία.

Η καλλιτεχνική πορεία δεν ήταν για εκείνον μια ευθύγραμμη αλληλουχία επιτυχιών, αλλά μια διαρκής αναμέτρηση με το απρόβλεπτο, την αποτυχία, τη ματαίωση και τη δυνατότητα να ανακαλύπτει κανείς κάτι διαφορετικό από εκείνο που αρχικά αναζητούσε.

Άλλωστε, η δική του διαδρομή είχε ξεκινήσει μακριά από τη θεατρική σκηνή.

Γεννημένος το 1949, είχε αρχίσει τις σπουδές του στην Ιατρική του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, πριν τις εγκαταλείψει για να στραφεί στη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης.

Η Ιατρική, όμως, δεν έπαψε ποτέ να αποτελεί σημείο αναφοράς στη σκέψη του.

Το θέατρο ως μια μορφή θεραπείας

Στην παλαιότερη συνομιλία του με το NEWS 24/7, ο Βασίλης Παπαβασιλείου είχε μιλήσει για την ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στην τέχνη και τη θεραπεία.

Είχε αναφερθεί στη συνεργασία του με την ελληνική ογκολογική κοινότητα, σε συζητήσεις για την αρχαία τραγωδία και στη βαθιά ανάγκη του ανθρώπου να αναζητά μέσα από την τέχνη τρόπους κατανόησης της ύπαρξής του.

Όταν ρωτήθηκε αν μετάνιωσε που εγκατέλειψε τις σπουδές του στην Ιατρική, η απάντησή του υπήρξε αποκαλυπτική:

«Όχι, γιατί κάνω μια δουλειά ευτυχώς που έχει ιαματική φιλοδοξία. Πολλές φορές σκέφτομαι “είπα όχι στην ιατρική ευθέως. Αλλά μήπως αυτό το όχι περιέκλειε εν δυνάμει μια κατάφαση με άλλο πρόσωπο;”»

Μέσα σε αυτή τη φράση συνοψίζεται μια ολόκληρη στάση απέναντι στο θέατρο.

Για τον Παπαβασιλείου, η σκηνή δεν ήταν αποκομμένη από την κοινωνία και την ανθρώπινη εμπειρία. Ήταν ένας χώρος στον οποίο μπορούσαν να συναντηθούν η σκέψη, η μνήμη, η ιστορία, η πολιτική και η βαθύτερη ανάγκη του ανθρώπου να κατανοήσει τον εαυτό του.

Και η κωμωδία αποτελούσε ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία αυτής της διαδικασίας.

Όπως είχε εξηγήσει:

«Η κωμωδία και το θέατρο βοηθάει να σχετικοποιεί κανείς τις απόλυτες παραδοχές για τα πράγματα, τις ιδέες και τους ανθρώπους. Αυτό είναι η επιτυχία του κωμικού, να προσβάλλει αυτό τον κόσμο των στερεοτύπων, των έτοιμων σχημάτων, της απολυτότητας, της αυθεντίας».


Η μεγάλη διαδρομή στο ελληνικό θέατρο

Ο Βασίλης Παπαβασιλείου υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης ελληνικής θεατρικής δημιουργίας.

Συνιδρυτής της εταιρείας θεάτρου «Η Σκηνή» το 1982 και ιδρυτής του θεατρικού οργανισμού «Εποχή» το 1986, διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Σερρών και του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος.

Στη μακρά καλλιτεχνική του διαδρομή σκηνοθέτησε περισσότερες από 49 παραστάσεις, αναμετρήθηκε με έργα του Σοφοκλή, του Ευριπίδη, του Σαίξπηρ, του Μολιέρου, του Γκολντόνι, του Μαριβώ, του Γκαίτε, του Πιραντέλλο και πολλών άλλων συγγραφέων.

Παράλληλα, εργάστηκε ως μεταφραστής, συγγραφέας και δάσκαλος, επηρεάζοντας διαδοχικές γενιές θεατρικών δημιουργών.

Στο Εθνικό Θέατρο σκηνοθέτησε, μεταξύ άλλων, τον «Οιδίποδα Τύραννο» το 2000, τις «Κατά λάθος πρόβες» το 2003, «Του Κουτρούλη ο γάμος» το 2012, τον «Κύκλωπα» το 2013, την «Αθηναίων Πολιτεία» το 2020 και τον «Ιμπρεσάριο από τη Σμύρνη» το 2023.

Το 2016 τιμήθηκε με τον τίτλο του Ιππότη Γραμμάτων και Τεχνών της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Ωστόσο, πέρα από τις παραστάσεις και τις διακρίσεις, εκείνο που τον καθιστούσε τόσο ιδιαίτερη περίπτωση ήταν η πνευματική του συγκρότηση και η ικανότητά του να συνδέει το θέατρο με τα μεγαλύτερα ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης.

«Η πλήξη είναι η μητέρα του καλού»

Ίσως μία από τις πιο χαρακτηριστικές φράσεις του Βασίλη Παπαβασιλείου να ειπώθηκε στο τέλος εκείνης της παλαιότερης συνέντευξης στο NEWS 24/7.

Έχοντας διανύσει ένα εξαιρετικά απαιτητικό θεατρικό δεκάμηνο, με συνεχείς παραστάσεις και πρόβες, είχε ερωτηθεί για τα επόμενα σχέδιά του.

Η απάντηση συνδύαζε το χιούμορ με μια βαθιά παρατήρηση για τη δημιουργική διαδικασία:

«Μετά από ένα ιδιαίτερα έντονο δεκάμηνο, που από τον Αίαντα στην Κρήτη, πήγα στον Γκολντόνι και τώρα στον Λαμπίς, δικαιούμαι λίγη… ταβανοθεραπεία. Φτάσαμε να θεωρούμε και αυτό πολυτέλεια. Ξέρετε αν ο άνθρωπος δεν πλήττει, αποκλείεται και από το θαύμα της δημιουργίας. Η πλήξη είναι η μητέρα του καλού».

Ο Παπαβασιλείου υπενθύμιζε ότι η δημιουργία χρειάζεται χρόνο, σιωπή, κενό. Ότι η σκέψη δεν μπορεί να ανθίσει όταν ο άνθρωπος δεν επιτρέπει στον εαυτό του ούτε μια στιγμή αδράνειας.

Αυτή η ιδιαίτερη αντίληψη για τη ζωή και την τέχνη διαπερνούσε το έργο του.

Και είναι ακριβώς αυτή η πνευματική παρακαταθήκη που αποκτά ξανά φωνή μέσα από την τελευταία του συνέντευξη στο Εθνικό Θέατρο.

Μια συνέντευξη που δεν αποτελεί μόνο ένα πολύτιμο ιστορικό ντοκουμέντο, αλλά και μια υπενθύμιση της σημασίας ανθρώπων που δεν αρκέστηκαν να δημιουργούν παραστάσεις. Δημιουργούσαν τρόπους να σκεφτόμαστε.

Και όπως είχε υπενθυμίσει ο ίδιος, αναφερόμενος στον αγαπημένο του «Γλάρο» του Τσέχωφ και στα λόγια του Σόριν:

«Ναι παιδί μου, αλλά χωρίς θέατρο δεν γίνεται».
Πότε μεταδίδεται η τελευταία συνέντευξη του Βασίλη Παπαβασιλείου


«Βασίλης Παπαβασιλείου: Η Τελευταία Συνέντευξη»

Πρώτη πανελλήνια μετάδοση: ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ | The National Theatre Web Radio

Α΄ Μέρος: Δευτέρα 23 Νοεμβρίου 2026, στις 13:00

Β΄ Μέρος: Δευτέρα 30 Νοεμβρίου 2026, στις 13:00

Διαδικτυακή ακρόαση: webradio.n-t.gr

On demand: Στο Spotify από τη Δευτέρα 7 Δεκεμβρίου 2026

Σχεδιασμός και διεξαγωγή συνέντευξης: Έρι Κύργια

Καλλιτεχνική έρευνα – Επιμέλεια υλικού: Νικολέτα Φιλόσογλου

Ηχοληψία – Μοντάζ: Παναγιώτης Χρονέας

Δεν υπάρχουν σχόλια: