"Βασίλης Παπαβασιλείου: Η Ελλάδα βρίσκεται στη φάση του μετα-εθνικού αφηγήματος" τη συνέντευξη πήρε η Στέλλα Χαραμή (https://www.monopoli.gr, 20/11/2018)

.............................................................
 

Βασίλης Παπαβασιλείου: Η Ελλάδα βρίσκεται στη φάση του μετα-εθνικού αφηγήματος

Στέλλα Χαραμή

Νοέμβριος 20, 2018

Οταν ήταν μικρός, ο σπουδαίος ηθοποιός και σκηνοθέτης ονειρεύτηκε να γίνει πολιτικός. Ομως, ποτέ δεν πίστεψε στην πολιτική ως θρησκεία.

Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή

Βρέχει και είναι Σάββατο 17 Νοεμβρίου. Στο βαγόνι του Μετρό, ένας έντονος θόρυβος παρεξηγείται σε επίθεση αναρχικών. Στους δρόμους κάτω από του Μαξίμου, οι αστυνομικοί κάνουν πηγαδάκια στις γωνίες. Σ' ένα καφέ της Αρχελάου ο Cat Stevens (Αγγλο-Κύπριος σημειωτέον) τραγουδάει για έναν «άγριο κόσμο εκεί έξω». Μπορεί να μην ήταν και άμοιρο της τύχης ότι η συνάντηση με τον Βασίλη Παπαβασιλείου οργανώθηκε μια τέτοια μέρα. Αν και ο ηθοποιός, ο σκηνοθέτης και μέγας ασκητής της μετα-επιθεωρησιακής, διονυσιακής σάτιρας δεν χρειάζεται επετειακά προσχήματα για να γίνει πολιτικός στο λόγο του.

Παιδί της γενιάς του Πολυτεχνείου (που σαν σήμερα αναβιώνει τα πάθη της) υποδύεται - όπως κάθε συνομίληκος του που σέβεται τον εαυτό του – τον αρχηγό ενός πολιτικού κόμματος. Στη νέα παράσταση του στο Θέατρο Τέχνης, στους «Ζυγούς λύσατε» (που ωσονούπω θα κάνουν τυπωμένοι την εμφάνιση τους και στα βιβλιοπωλεία) ο Παπαβασιλείου διεκδικεί τον πρωθυπουργικό θώκο υποσχόμενος στους ψηφοφόρους του ό,τι το πιο απίθανο δεν έχει ακόμα διατυπωθεί στη δημόσια σφαίρα.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, θα επεδείκνυε την ψυχραιμία ενός επαγγελματία πολιτικού και την φώτιση ενός πολύπειρου θεατρίνου, όταν ατάραχος θα διαχειριζόταν την αναπάντεχη αποχώρηση, μετά διαμαρτυρίας, ενός θεατή από την παράσταση του· ενός πολίτη που κατά τα άλλα μπορεί να ανέχεται ότι του επιβάλλεται στον καθημερινό βίο. Καθώς ακροβατεί πιο έντονα από ποτέ ανάμεσα στο θέατρο και στην πολιτική – είχε κλίση και στα δύο, ομολογεί - αναλαμβάνει το τίμημα της έκθεσης. Γιατί, όπως λέει, «η ζωή φροντίζει να μου υπενθυμίζει κάθε τόσο ότι δεν είμαι τόσο σοβαρός όσο νομίζω».

Εκτός από το μπράβο είστε εξίσου έτοιμος και για την αποδοκιμασία;
Λόγω μακράς θητείας έχω απαντήσει σε αυτή την ερώτηση. Οποιος δεν είναι έτοιμος να εκτεθεί στην αποδοκιμασία δεν κάνει αυτή τη δουλειά. Το δίλημμα «ή αρέσω ή πεθαίνω» είναι παιδική ασθένεια, παιδικός ναρκισσισμός.

Περάσατε αυτή την ασθένεια;
Ολοι οι άνθρωποι που εκτίθενται στο δημόσιο χώρο, στη σκηνή, έρχονται αντιμέτωποι με αυτό το ζήτημα. Και ξέρετε η σκηνή δεν είναι μια. Η δημοκρατία ως αρχαιοελληνική ανακάλυψη δεν δημιούργησε μια σκηνή. Ο Μοντεσκιέ το ονόμασε «διάκριση των εξουσιών». Τι εννοούσε; Μα την διάκριση των σκηνών - πολιτική, δικαστική, θρησκευτική. Γιατί ακόμα και ο Ιερώνυμος είναι έτοιμος ν' ανέβει στη σκηνή και να υποστεί την αποδοκιμασία της πλειοψηφίας. Ακόμα και στην Εκκλησία υπάρχει η αρχή της πλειοψηφίας, το σύστημα είναι συνοδικό. Η σκηνή, λοιπόν, προϋποθέτει πάντα την ανάληψη της ντομάτας... Το είχε πει και ο Τσαρούχης: «Γιατί φορούσαν προσωπεία οι αρχαίοι υποκριτές: Για να αποφύγουν τις ντομάτες».

Το δίλημμα «ή αρέσω ή πεθαίνω» είναι παιδική ασθένεια, παιδικός ναρκισσισμός

Απολαμβάνετε να προκαλείτε κινητικότητα στην πλατεία;
Είναι ένας συντελεστής που ενισχύει τη, μεταξύ μας, συνομιλία. Ακόμα και το κινητό που δεν έχει κλείσει είναι δήλωση της παρουσίας ενός θεατή δια της παραλείψεως. Συνεπώς, αγαπητοί θεατές απαντήστε στην κλήση που δεχτήκατε κι εγώ περιμένω να πάμε παρακάτω.

Μα τι είδους θεατές είναι αυτοί;
Παιδιά του social media και του επιφωνήματος. Πλέον, κάποιοι άνθρωποι αν δεν βγάλουν επιφώνημα δεν υπάρχουν· μην νομίζετε ότι υπάρχουν δια της επιχειρηματολογίας και της αρθρώσεως συλλογισμών – όχι, συγνώμη. Στις μέρες μας δύο μέρη του λόγου κάνουν θραύση: Το επιφώνημα και ο υπερθετικός βαθμός. Εσείς μπορείτε να διατυπώσετε σκέψη ή πρόταση λέγοντας «Είναι καλό αυτό», σκέτο; Ολα υποτάσσονται στο νόμο του υπερθετικού. Αυτός είναι ο κόσμος μας.

Πως σας φαίνεται όταν κάποιοι αποχωρούν διαμαρτυρόμενοι από μια παράσταση αλλά δεν διαμαρτύρονται για την πραγματικότητα που βιώνουν;
Η πραγματικότητα δεν είναι χώρος για να αποχωρήσει κανείς – είναι σύμπαν. Κι άλλωστε, δεν διανύουμε μια φάση διαμαρτυρίας. Ο κόσμος διαμαρτυρήθηκε για κάποιους αιώνες. Τώρα, διανύουμε μια φάση επανεκμάθησης του κόσμου με νέα δεδομένα. Παίρνει κανείς το κινητό στο χέρι του και βρίσκεται ξαφνικά στο Διάστημα· ενώ με τα αισθητήρια του βρίσκεται στο στερέωμα. Ας αποφασίσουμε που βρισκόμαστε γιατί έχει χαθεί η μπάλα.

Εσείς που τοποθετείτε τον εαυτό σας;
Εκτιθέμενος ζητώ από τους άλλους να μου πουν που βρίσκομαι. Από εκεί και πέρα είμαι κι εγώ - όπως κι εσείς - κληρωτός της εποχής μου. Οι άνθρωποι είναι κληρωτοί του καιρού τους.

Και τι μας έχει κληρώσει ο καιρός μας;
Τα ελεύθερα επιφωνήματα, την διατύπωση μιας άποψης χωρίς να πληρώνουμε τίποτα· κόστος μηδέν. Γιατί αν κάποιος τον 19ο αιώνα έλεγε «έχω την τάδε άποψη» έπρεπε να τον ρωτήσουμε τι πλήρωσε για να τη σχηματίσει. Οπως λέει και ο ήρωας μου ο Φωκίων Καπνίδης στους «Ζυγούς λύσατε» «έχουμε πετύχει νίκες άνευ αγώνος». Εννοείται δε πως έχουμε κερδίσει και το δώρο του γελοιοκρατικού σύμπαντος. Η εποχή μας παράγει την ηγεμονία του γελοίου. Ζούμε μέσα στο γελοίο νομίζοντας ότι ζούμε μέσα στο σοβαρό. Βλέπετε, υπάρχει και η λογοκρισία του γελοίου. Γιατί αν πούμε σε κάποιον ότι ο αγώνας επιβίωσης που δίνει, γίνεται στον αστερισμό του γελοίου θα προσβληθεί.

Κάποιοι άνθρωποι αν δεν βγάλουν επιφώνημα δεν υπάρχουν· μη νομίζετε ότι υπάρχουν δια της επιχειρηματολογίας – όχι

Το θέατρο είναι ο προσωπικός σας τρόπος να διασκεδάζετε τον κρατισμό του γελοίου;
Το θέατρο είναι συνομιλητής του γελοίου κι αυτό μας το έχει διδάξει ο Αριστοφάνης. Κάθε σκηνή για να υπάρξει χρειάζεται ένα συντελεστή αμοιβαίας εξαπατήσεως. Αλλά από όλες τις σκηνές ο μόνος που έχω το δικαίωμα να σας λέω πράγματα - τα οποία μπορεί να είναι και ψέματα και αστεία - είμαι εγώ. Αν ο πολιτικός σας πει ψέματα η απάτη του είναι αιματηρή· αν ο δικαστικός σας πει ψέματα η απάτη του είναι φονική. Το θέατρο όμως ελέγχει την απάτη των άλλων σκηνών και διεκδικεί αυτό που ο Κοκτώ έλεγε ως εξής: «Είμαι ένα ψέμα που λέει πάντα την αλήθεια».

Στην τελευταία σας, από σκηνής, απόπειρα τους «Ζυγούς λύσατε», προτείνετε μια κατάσταση ουτοπίας. Αυτό σας φέρνει ξανά κοντά στον Αριστοφάνη;
Μα με τον Αριστοφάνη δεν ήμουν ποτέ μακριά. Απλώς αξιώθηκα να μην τον αντιμετωπίσω ευθέως· να μην τον ανεβάσω, δηλαδή. Μια φορά επιχείρησα να το κάνω, ματαιώθηκε και ίσως ήταν εκ Θεού· για να κάνω τον Αριστοφάνη εμμέσως.

Είστε οπαδός της ουτοπίας;
Υπάρχουν πτυχές στη ζωή των ανθρώπων μιας συστηματικής οργάνωσης μιας ουτοπίας. Ο ήρωας μου ο Φωκίων, λόγου χάρη, παντρεύει τη γεωμετρία με την παραφροσύνη, τον πυρετό της επιστημονικής μεθοδικότητας με τον πυρετό μιας έμμονης ιδέας. Αυτό είναι ουτοπία: Το πάντρεμα δύο στοιχείων φαινομενικά αντιθέτων. Ωστόσο, δεν έχω ασχοληθεί συστηματικά με την διατύπωση μιας ουτοπίας· κινούμαι ακόμα εντεύθεν. Κάνω νύξεις και υπαινιγμούς ουτοπίας μέσω του θεάτρου.

Θυμάστε τι σας έφερε στο θέατρο;
Δύο παραστάσεις του Κουν. Οι «Πέρσες» και οι «Ορνιθες» τις οποίες παρακολούθησα, ως έφηβος, μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο. Προηγουμένως είχα δει κι άλλες παραστάσεις, όπως τον «Εχθρό του λαού» από το Μίνωα Βολανάκη. Ομως, κατά βάση, θέλησα να συναντηθώ με αυτό τον άνθρωπο που βρισκόταν πίσω από εκείνες τις δύο παραστάσεις. Μπήκα στο θέατρο για να συναντήσω τον Κουν.

Χρειάστηκε η εντύπωση μιας παράστασης για να σας σπρώξει στο θέατρο; Δεν υπέβοσκε και μια άλλη ανάγκη;
Προηγουμένως, είχα συναντήσει το θέατρο δια της ανάγνωσης. Πριν αποκτήσω την εμπειρία του θεατή, είχα αποκτήσει μια σχέση ως αναγνώστης. Μια μέρα που είχα πάει στο βιβλιοπωλείο για να αγοράσω την «Διάπλαση των παίδων» παρατήρησα ένα έντυπο με τον τίτλο «Θέατρο». Είχα 30 δραχμές στην τσέπη και μου έφταναν να το αγοράσω. Ετσι ξεκίνησαν όλα.

Ο κόσμος διαμαρτυρήθηκε για κάποιους αιώνες. Τώρα, διανύουμε μια φάση επανεκμάθησης του κόσμου με νέα δεδομένα

Ενδιαμέσως μελετήσατε και Ιατρική...
Ναι αλλά περνώντας στην Ιατρική σχολή ήξερα πως σύντομα θα την εγκαταλείψω. Ξέρετε, τότε, για να σπουδάσει κανείς στο θέατρο συναντούσε φραγμούς από το οικογενειακό του περιβάλλον. Καμία σχέση με σήμερα, δηλαδή, όπου αν κάποιος δεν θέλει να γίνει ηθοποιός θα τον τσακίσουν στο ξύλο! Δεν βλέπετε ότι οι οικογένειες δέρνουν όταν τα παιδιά δηλώνουν πως θέλουν να γίνουν πυρηνικοί φυσικοί κι όχι ηθοποιοί; Τότε λοιπόν, μπήκα στην Ιατρική για να κατευνάσω το περιβάλλον μου, έκατσα δυο χρόνια, μετά είπα ευχαριστώ πολύ και αποχώρησα.

Για να βρείτε γιατρειά στο θέατρο;
Το θέατρο έγινε γιατρειά για μένα και για πολλούς ακόμα. Το θέατρο είναι πολύ κοντά στην Ιατρική - την ύψιστη τέχνη. Μην ξεχνάτε πως ο Ασκληπιός είναι δίπλα στον Πολύκλειτο, εκεί κάτω στην Επίδαυρο.

Στην πολιτική, πάλι, πόσο κοντά βρίσκεται το θέατρο;
Η πολιτική είναι κι αυτή σκηνή, όπως είπαμε και προηγουμένως. Μάλιστα, κάποια στιγμή, για να βολέψω τον εαυτό μου απεφάνθην ότι κουβαλούσα δύο κλίσεις που ναυάγησαν. Η μία ήταν να γίνω συγγραφέας - ναυάγησε κι έγινα σκηνοθέτης. Η άλλη κλίση ήταν να γίνω πολιτικός - ναυάγησε κι έγινα ηθοποιός. Το ναυάγιο δύο κλήσεων οδήγησε σε μια τρίτη κι αυτό με βόλεψε επίσης. Τώρα τελευταία όμως, κάθομαι και γράφω οπότε σκέφτομαι πως τελικά δεν ναυάγησε η μια μου κλίση.

Μα ούτε και η άλλη ναυάγησε αφού φέτος υποδύεστε έναν αρχηγό κόμματος! Αλήθεια, δεν διαθέτατε για να γίνετε πολιτικός;
Δεν ξέρω... Ισως είναι το είδος του ψέματος και της απάτης. Ισως χρειαζόμουν ένα άλλο σκηνικό απάτης. Ούτε κι ένα σκηνικό αληθείας – εκτός κι αν πιστεύουμε ότι η πολιτική έχει σχέση με την αλήθεια. Στην Ελλάδα, όπως έλεγε ο Ρόϊδης ένα επάγγελμα υπάρχει: Του πολιτικού. Φαίνεται ότι μπέρδεψα τις σκηνές, και καθώς επένδυσα στην θεατρική σκηνή δεν έσωσα δυνάμεις για να επενδύσω στην πολιτική.

Η εποχή μας παράγει την ηγεμονία του γελοίου. Ζούμε μέσα στο γελοίο νομίζοντας ότι ζούμε μέσα στο σοβαρό

Αν γινόσασταν πρωθυπουργός για μια μέρα τι θα κάνατε;
Οσα τάζει ο Φωκίων. Ολα όσα δεν γίνονται!

Ως Φωκίων υπόσχεστε να πραγματοποιήσετε το απίθανο. Υπόσχεστε την πιστευτή απιθανότητα.
Νομίζω ότι το λέτε πολύ σωστά. Ετσι ακριβώς θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η ουτοπία της παράστασης μου. Θα σας φέρω το εξής παράδειγμα: Στην δεκαετία του '70 λέγαμε πως για να περάσεις ένα μάθημα στο Πανεπιστήμιο είναι κατάκτηση το «δημοκρατικό πέντε». Σήμερα - που τιμούμε και τη μνήμη του Πολυτεχνείου - εξακολουθεί να ισχύει αυτό το «δημοκρατικό πέντε». Τι υπόσχεται, όμως, ο Φωκίων; Οτι ένα νεογέννητο μπορεί να εξασφαλίσει πτυχίο Πανεπιστημίου και όταν συμπληρώσει δέκα ημέρες ζωής να γίνει κάτοχος μεταπτυχιακού! Τόσο απίθανο φαντάζει αυτό για το κοινό της ελληνικής Μεταπολιτεύσεως;

Αλήθεια, πως θα χαρακτηρίζατε όσα συνέβησαν στη Μεταπολίτευση;
Η Μεταπολίτευση ήταν μια εμπειρία Διονυσιασμού. Ομως, το 2004 με το τέλος των πυροτεχνημάτων, ο Καραμανλής είχε στη διάθεση του μια ευκαιρία: Μπορούσε να πει «και τώρα τα κεφάλια μέσα, τελείωσε η γιορτή, μπαίνουμε στην απολλώνια φάση». Ο, κατ' εμένα ο συμπαθής, κατά τα άλλα, Κώστας Καραμανλής είχε αυτό το ραντεβού με την Ιστορία στο οποίο ανταποκρίθηκε. Κι έτσι, μετά την τριακονταετή βασιλεία του Διονύσου, δεν δώσαμε τα δικαιώματα στον Απόλλωνα. Για να φτάσουμε στο 2010 της κρίσης.

Ως παιδί της γενιάς του Πολυτεχνείου και της Μεταπολίτευσης πως αισθάνεστε;
Είμαι απότοκος της ένδοξης γενιάς που ευτύχησε να μην γνωρίσει κανένα πόλεμο, να γνωρίσει τα αγαθά του υπέρτατου καταναλωτισμού και σοσιαλισμού, να γνωρίσει την καλή πλευρά των πραγμάτων. Οι γονείς μας έζησαν πολέμους, ανταλλαγές πληθυσμών, εμείς πάλι σταθήκαμε τυχεροί. Είμαι σύγχρονος Ελλην τυχερός.

Τυχερός παρότι γνωρίσατε τη διάψευση όλων αυτών των συστημάτων;
Αυτό έχει να κάνει με το βαθμό που κανείς εμπλέκεται ή πιστεύει στα πράγματα. Εγώ ποτέ δεν πίστεψα στην πολιτική ως θρησκεία. Ποτέ, ποτέ! Εζησα ένα μεγάλο μέρος από το ξετύλιγμα του ανεκδότου που είναι η δημιουργία του νεοελληνικού κράτους. Σαφώς και υπήρχαν φάσεις στη ζωή αυτού του ανεκδότου αιματηρές, διχαστικές, αλλά στο φόντο καταύγαζε πάντα και αμείλικτα ένας κωμικός θεός. Κι άλλοτε έπαιρνε τη μορφή του Ανδρέα Παπανδρέου, άλλοτε του Αλέξη Τσίπρα. Βλέπετε, κάποιοι έχουν ικανότητα να ταυτίζονται με τη φιγούρα του κωμικού θεού περισσότερο από τους άλλους.

Η Μεταπολίτευση ήταν μια εμπειρία Διονυσιασμού

Και σήμερα, καθώς οδεύουμε στη συμπλήρωση δύο αιώνων νεολληνικού κράτους τι προσδοκάτε από τον τρίτο που έρχεται;
Με ενδιαφέρει πολύ η επόμενη μέρα της αποσύνθεσης. Γιατί καλώς ή κακώς δύο αιώνες τώρα διαχειριζόμαστε αυτό το αποτέλεσμα. Ζούμε εν αποσυνθέσει λέγοντας ακόμα ότι ζούμε κρίση. Η κρίση είναι ευφημισμός. Εχει επιτευχθεί να χρωστάει στο ελληνικό δημόσιο το 70% του ελληνικού πληθυσμού και να είναι συνταξιούχοι το 50-55%. Αν σας θέσω αυτά τα δύο θέματα, εσείς μια νοήμων κόρη, τι μπορείτε να προσδοκάτε από το μέλλον;

Κι όμως, εσείς είστε ένα δείγμα δημιουργίας μέσα στην αποσύνθεση. Πως το εξηγείτε αυτό;
Προσπάθησα να κάνω ένα βήμα έξω από τον εαυτό μου ενώ σε αυτή την περίοδο όλοι θέλουν να μπουν μέσα στον εαυτό τους. Αν κάνω έναν απολογισμό πράγματι η κρίση με τροφοδότησε, μου έδωσε ώθηση. Κοντεύει μια δεκαετία όπου το αδυσώπητο παρόν και το γίγνεσθαι του είναι ο βασικός συνομιλητής μου. Ξεκινώντας από τον «Τυχοδιώκτη» του Χουρμούζη, μετά «Του Κουτρούλη ο γάμος» του Ραγκαβή, μετά «Ο Κύκλωπας» του Ευριπίδη. Βεβαίως, έκανα εκδρομές και στο πιο ήσυχο θέατρο με τους «Καβγάδες στην Κιότζα», όπου επένδυσα στο καθαρό παιχνίδι εκτός πολιτικών συφραζομένων. Βεβαίως, ακολούθησε η περίοδος των σατιρικών μονολόγων.

Επί των ημερών του «Τυχοδιώκτη» είχατε κάνει μια πρόβλεψη πως τα μνημόνια είχαν τουλάχιστον μια δεκαετία ζωής.
Ναι, έλεγα πως η Τρόϊκα θα έφευγε στις 25 Μαρτίου του 2021, ημέρα εθνικής εορτής.

Πως αισθάνεστε που επαληθευτήκατε;
Εδώ θέλω να κάνω μια μεγάλη παύση. Γιατί θα ήθελα να μην είχα επαληθευτεί· θα ήθελα να είχα διαψευστεί. Βλέπω τις γονατισμένες μας ψυχές και τα ηττημένα μας μυαλά – αφήστε τις άδειες τσέπες... Δεν είμαι από άλλο πλανήτη. Το τίμημα του να ζεις σ' αυτό τον τόπο το πληρώνω κι εγώ όπως κι εσείς.

Θα διακινδυνεύατε μια πρόβλεψη για το μνημονιακό μας μέλλον;
Σήμερα είναι πολύ δύσκολο να πει κανείς ποια θα είναι η θέση της Ελλάδος σε ένα μεγαλύτερο κάδρο. Τι θα γίνει με την ευρωπαϊκή ένταξη; Τι μορφή θα έχει η Ευρώπη τα επόμενα χρόνια; Πως να κάνει κανείς πρόβλεψη όταν είναι αντιμέτωπος με το άγνωστο; Το σίγουρο είναι πως και γεωγραφικά η Ελλάδα είναι ένας δύσκολος τόπος αφού συγκεντρώνει το ενδιαφέρον δυνάμεων που μας ξεπερνούν είτε λέγονται Αμερική, Ρωσία, Τουρκία. Από εκεί και πέρα, υπάρχει το πρόβλημα που έχει εντοπίσει ο Καζαντζάκης: Η Ελλάδα κατοικείται από Ελληνες. Αν δε καθοδόν, ο ελληνικός αμιγής πληθυσμός βαίνει μειούμενος και καλυφθεί από άλλες εθνικότητες πιθανώς εδώ να δημιουργηθεί μια επικράτεια κουρελού. Κι έτσι μπορεί το ελληνικό κράτος των τελευταίων 200 ετών να γίνει μια φάση στην ύπαρξης αυτής της γης.

Ελληνας σημαίνει πως μπορώ να υποδύομαι οποιαδήποτε πίστη χωρίς να δεσμεύομαι από τις συνέπειες καμιάς

Στην παράσταση κάνετε λόγο για «ανάσταση» της χώρας. Πως ορίζετε την ανάσταση;
Σε αυτό θα πρέπει να τοποθετηθεί ο πολιτικός Παπαβασιλείου. Ομως, ο κόσμος αναδεικνύει στην εξουσία άλλους ανθρώπους· αυτό είναι το δημοκρατικό παιχνίδι και βεβαίως αναλαμβάνονται οι συνέπειες των επιλογών της πλειοψηφίας.

Επιβεβαιώνετε δηλαδή πως έχουμε τους ηγέτες που μας αξίζουν;
Υπάρχει η πολιτική μηχανική που, κατά κάποιο τρόπο, έχει ανανεώσει τις προϋποθέσεις του κυρίαρχου τρόπου ύπαρξης στην Ελλάδα μέσω του πελατειασμού. Τώρα, αν μια άλλη κατάσταση υπερβεί τον πελατειασμό, δεν το ξέρω. Πάντως, αυτή τη στιγμή, η Ελλάδα βρίσκεται στη φάση του μετα-Εθνικού αφηγήματος· είναι αυτό που, περίπου, υπερασπίστηκε ο κ. Κοτζιάς, τα Δυτικά Βαλκάνια. Tι σημαίνει αυτό; Οτι όλη η βαλκανική ασυνταξία, όλη η προβληματικότητα της περιοχής έχει σαν κερασάκι στην τούρτα τον ιστορικότερο παρτενέρ που είναι η Ελλάδα. Υπάρχει, βλέπετε, ακόμα η δύναμη των μαρμάρων - για την οποία δεν ευθυνόμαστε εμείς - η δύναμη ενός συμβόλου που δεν είναι καθόλου αμελητέο και βρέθηκε στα χώματα μας. Με αυτή την έννοια είμαστε παράγοντας σταθερότητας.

Ελληνας σημαίνει...
Πως μπορώ να υποδύομαι οποιαδήποτε πίστη χωρίς να δεσμεύομαι από τις συνέπειες καμιάς. Γιατί ως Ελληνες είμαστε ολιγόπιστος λαός. Είμαστε ένας λαός που λόγω Ομήρου και Οδυσσέα λέμε «μαρς» και εννοούμε επιβίωση. Ο Οδυσσέας δεν ήταν δημιουργός, ήταν κάποιος που τα κατάφερνε, καταφερτζής. Οπότε ας αποδεχθούμε τις ατέλειες, την ευφυϊα και το μεγαλείο του ανθρώπου που υπηρετεί ένα στοίχημα στη ζωή του: Την επιβίωση.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

• Χώρος:
  O Βασίλης Παπαβασιλείου πρωταγωνιστεί, σκηνοθετεί και υπογράφει το κείμενο στους «Ζυγούς λύσατε». Η παράσταση ανεβαίνει στο Θέατρο Τέχνης - Σκηνή Φρυνίχου (Φρυνίχου 14, Πλάκα, 210-3222464 & 210-3236732).
  
  Επίσης, πρωταγωνιστεί και σκηνοθετεί στην «Ελένη» του Γιάννη Ρίτσου, παράσταση που ανεβαίνει και αυτή στο Θέατρο Τέχνης - Σκηνή Φρυνίχου.

Πηγή: monopoli.gr

Μαϊμούδες (απόσπασμα), του Κωστή Παπαγιώργη Από την Κόκκινη Αλεπού (Μισανθρωπίας Προλεγόμενα) από τη Χαριτίνη Ξύδη (facebook, 4/12/2018)

...............................................................
 

Μαϊμούδες (απόσπασμα), του Κωστή Παπαγιώργη

Από την Κόκκινη Αλεπού (Μισανθρωπίας Προλεγόμενα)

ΟΤΑΝ ΠΑΣΧΙΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣΤΕΙ, το μέγιστο εμπόδιο είναι η παιδεία του. Όσα του μάθανε. Όχι τόσο επειδή η προσωπική έφεση μπορεί να αντιβαίνει στα καθεστώτα διδάγματα, αλλά κυρίως επειδή η συστηματική μόρφωση καταδικάζει τις περισσότερες φορές σε ατροφία και σκολίωση αυτήν ακριβώς την ενδιάθετη τάση.

Η παιδεία που επιδαψιλεύεται αφειδώλευτα δημιουργεί κάτι τερατώδες: άτομα με συγκρότηση, αλλά χωρίς κλίση, μήτρες που πάσχουν απλώς από ανεμογκάστρι. Αλλά χωρίς την κλίση και την αληθινή «σύλληψη», τη φλέβα με άλλα λόγια, καμιά δουλειά δεν γίνεται στην εντέλεια. Χρειάζεται κανείς τύχη, τύχη και ατυχία μαζί, για να μπορεί να ζει το θέμα του και όχι να το αναπτύσσει καθ’ υπαγόρευση, να γράφει από δική του ορμέφυτη ανάγκη και όχι από φιλολογικό κούρδισμα – επειδή, τζάνεμ, το πολύ διάβασμα φέρνει και το πολύ γράψιμο-, πράγματα όλα αυτά που ευτυχώς δε διδάσκονται και ούτε ήταν ποτέ δυνατό να διδαχθούν και να μεταδοθούν.

Η καθεστηκυία εκπαίδευση, που σε αρπάζει από το βυζί της μάνας σου και εξ απαλών ονύχων σε υποτάσσει στη μούλα της δεοντολογίας της, κατορθώνει τελικά το αντίθετο του επιδιωκομένου. Αντί να αβγατίσει αυτό που είσαι, να επεκτείνει το σπιτικό σου, σε ξεσπιτώνει και σε βγάζει στους δρόμους ζήτουλα στις ξένες πόρτες. Όσο κι αν προσπαθεί, ο σπουδασμένος δεν μπορεί να σβήσει την εντύπωση ότι τα ’χει λίγο χαμένα, ότι δουλεύει σε ξένο νοικοκυριό, ότι είναι τέλος πάντων λιγάκι «πουλημένος». Υπάρχει ένα πανεπιστημιακό Εγώ, αληθινό λίκνο ψυχασθενειών, που εξαγοράζεται με πολύχρονα βάσανα (γιατί τα βιβλία αντιστέκονται – δε χαρίζονται σε κανέναν) και γκρεμίζεται πάλι με κοπιαστικές προσπάθειες.

Όσο για την καταστροφή, τη μεταστροφή για να ακριβολογούμε, δεν αφορά τόσο τις γνώσεις μας, που βρέξει χιονίσει διατηρούν το κύρος τους, αλλά τον καταπονημένο δέκτη ο οποίος, παιδί της γονυκλισίας μέσα στη κεχηνώσα παθητικότητά του, κάνει χρόνια για να βγει (αν ποτέ αξιωθεί) την όρθια στάση, τη δική του ξεχασμένη και αδικημένη φωνή και συνακόλουθα την τόλμη να περιγελάσει το κονκλάβιο, να φτύσει επιτέλους και μια φορά στο πλούσιο πιάτο που του προσφέρουν, να αποφανθεί δηλαδή όχι για το ένδοξο και τρισένδοξο αέρα που καβούρδισε επί δεκαετίες μέσα στις βιβλιοθήκες, όχι για τις δάνειες έγνοιες που του μεταμόσχευσαν με το στανιό για να τον μασκαρέψουν σε θλιβερό Doctus cum libro, αλλά απλούστατα – και το απλό είναι περίπλοκο- για το φτωχό του σαρκίο, το μόνο αληθινά δικό του πράγμα.

Ανέκαθεν ο διχασμός και το διαγούμισμα του σπουδασμένου αποτελούσε θέμα κατάλληλο για κωμική εκμετάλλευση. Δε γελιέται ο άνθρωπος το δρόμου που τον κοιτάζει με λοίδωρη συγκατάβαση και τον θεωρεί ικανό για τη μάθηση αλλά γκαβό στη ζωή. Λες και η ζωή –η μόνη που διδάσκει- είναι το τελευταίο που λογαριάζεται.

Πώς αλλιώς να εξηγήσουμε ότι διαβάζει κανείς ένα περισπούδαστο σύγγραμμα για τη «μεταφορά» (που δεν είναι βέβαια ρητορικό σχήμα, αλλά ατόφια ζωή, εφόσον δεν είναι στο χέρι του καθενός να πει, πρώτος αυτός και από δικά του, για έναν θαρραλέο άνδρα ότι «έχει άντερα» και για μια θελκτική γυναίκα ότι είναι «ζαργάνα») και κατόπιν, όταν γνωρίζει το συγγραφέα του, βλέπει έναν βλαροτζίτζικα που όχι μόνο έγραψε τα σπουδασμένα, αλλά αδυνατεί –ω του θαύματος- να ψελλίσει ένα κάποιο μεταφορικό σχήμα.

Το χωριό δε θέλει κολαούζο: είναι ψεύτης, μαϊμού, ζει με ξένα λεφτά, δε βγάζει το ψωμί του, τα όσα αραδιάζει δεν είναι προσωπικό του πρόβλημα αλλά δοτή μονέδα. Και ο Καντ είχε την ευγένεια να πει ότι στο άκουσμα του αηδονιού σωπαίνουμε με αγαλλίαση, μόλις όμως αντιληφθούμε ότι δεν είναι αληθινό, παύει να μας αρέσει. Και όντως παύει, γιατί έχουμε μιαν ορμέμφυτη ροπή προς το πηγαίο και το αυτοφυές. Αν μάλιστα θέλουμε να κάνουμε ένα βήμα στον γκρεμό, θα λέγαμε ότι προτιμάμε ακόμα και το βουβό αηδόνι που είναι όμως αηδόνι, καταηδόνι, από την οσοδήποτε πετυχημένη απομίμησή του. Τη μαϊμού κανείς δεν την θέλει. Κι όμως οι μαϊμούδες πληθαίνουν σαν τα κουνέλια.

Γνωστός Βορειοαμερικανός γελωτοποιός, ο Τζέρι Λιούις, σε μια στιγμή της σταδιοδρομίας του διέπραξε το εξής απαράδεκτο σφάλμα: ενώ ενσάρκωνε πάντα τον απροσάρμοστο νεανία που πέφτει σε μύριες γκάφες επειδή δεν καταφέρνει να ακολουθήσει τους κανόνες της ορθόδοξης συμπεριφοράς –εξού και η κωμικότητα- αίφνης, Κύριος οίδε γιατί, του μπήκε η ιδέα να παραστήσει έναν κανονικότατο άνθρωπο που είχε όμως την ικανότητα να καμώνεται τον μπούφο. Το αποτέλεσμα ήταν απερίγραπτα λυπηρό. Ό,τι πρωτύτερα ήταν πηγαία αντίδραση, αηδόνι δηλαδή, σάρκα και αίμα, στη συνέχεια κατάντησε υποκριτικό χαριτολόγημα. Ο κωμικός είχε χαθεί. Είχαμε πλέον έναν άνθρωπο που έκανε το γελοίο, δεν ήταν. Καμώματα δηλαδή, τεχνάσματα και ψεύδη κατά παραγγελία και κατά συνθήκη.

Μπορεί, μολαταύτα, τα ψεύδη να διατηρούν την αξία τους, αλλά ο κόσμος στρέφεται ενστικτωδώς προς το πηγαίο. Τον αρκουδιάρη τον θέλεις αρκουδιάρη, δεν μπορείς να σκέφτεσαι ότι είναι υπάλληλος τραπέζης που τις ελεύθερες ώρες του βγάζει σεργιάνι την αρκούδα. Άμα είσαι, ό,τι κι αν είσαι, θα γίνεις εν τέλει αποδεκτός. Τον κακομούτσουνο για παράδειγμα, που όπου βρεθεί έχουν την άνεση να τον δείχνουν και να λένε μεταξύ τους χαμηλόφωνα: για δες το τέρας! όλοι τον δέχονται, έστω και αποστρέφοντας το πρόσωπο. Όλοι παραδέχονται το νάνο με το αφύσικο κεφάλι, την παχύσαρκη Σαρακίνα που σαν μετακινούμενο κήτος μεταφέρει την αλήθειά της. Αλλά από τον άνθρωπο που όλο βάφεται για να μη σκουριάσει και κουκουλώνεται με κάθε λογής περούκες τι να παραδεχθείς;
Ένας κύριος που από καθέδρας και ανιδρωτί διδάσκει όλα αυτά που δεν μπορεί να ζήσει, ο καθηγητής που αναλύει την κατηγορική προσταγή, τον ηθικό νόμο, την αθανασία της ψυχής και δυο στενά παρακάτω παζαρεύει κατεργάρικα τα ραδίκια στο μανάβη, δεν είναι να πεις δόλιος ή απατεώνας. Του συμβαίνει κάτι πολύ χειρότερο. Δεν κατοικεί μέσα στα λόγια του. Επ’ ουδενί, δεν μπορεί να δώσει τον εαυτό του για παράδειγμα. Στην πραγματικότητα, άλλα λέει και άλλα κάνει, με άλλο κεφάλι διδάσκει και με άλλο κεφάλι ζει και, κατά βάθος, ούτε και ο ίδιος συνειδητοποιεί πώς κατάφερε να ενσαρκώνει αυτή την αλλόκοτη διπροσωπία, αυτή τη δικέφαλη ύπαρξη.

Οι πανεπιστημιακές επιτροπές που διανέμουν τα διπλώματα κατέχουν σε βάθος αυτό το πολύτιμο μυστικό. Όταν έχουν να προκρίνουν κανένα χειρουργό, κανέναν οφθαλμίατρο, κανέναν οικονομολόγο, του βγάζουν το λάδι στις εξετάσεις γιατί, δε θέλει και πολλή σοφία, ένας αδέξιος χειρουργός αποτελεί δημόσιο κίνδυνο, όπως άλλωστε κι ένας αδαής τραπεζίτης. Εξαιτίας ενός αλμπάνη οφθαλμίατρου ενδέχεται να χάσεις το φως σου, αλλά εξαιτίας ενός κακού θεωρητικού της αισθητικής –αν μπορεί να υπάρχει καλός σ’ αυτή την ανύπαρκτη δουλειά- ποιο φως θα στερηθείς; Ποιος κινδυνεύει από έναν καθηγητή της φιλοσοφίας που κάνει λάθη; Έτσι θα μπορούσε ν’ αρχίζει ή να τελειώνει ένα σταυρόλεξο για ανόητους.

Η αλήθεια των λόγων μας ανήκει μόνο αν την εξαγοράζουμε με το τομάρι μας. Σκαμπίλι άγνευτο δεν παίζεται. Αυτή είναι η μόνη στέρεη παιδεία. Κάποιος που υπηρετεί τις ιδέες του, που τολμάει να πάει στη σκηνή, να ανέβει στο βουνό – ε, αυτός είναι σαν τα λόγια του, τόσο σωστός και τόσο πλανημένος, πληρώνει τη νύφη με λεφτά παντελονάτα, άρα είναι φίλος και αποδεκτός. Αλλά πώς να γίνει φίλος ένας που φιλολογεί πάνω στην υποτιθέμενη αλήθεια του, που είναι ειλικρινής μόνο όταν πηγαίνει στους γιατρούς να εξεταστεί;

Δε δέχονται να δοκιμαστούν ως ασκούμενοι: αυτό είναι το απογοητευτικό με τους θεωρητικούς. Ένας δικηγόρος σπουδάζει μερικά χρόνια και στη συνέχεια, σαν να τελειώσουνε τα ψέματα, αρχίζουν τα αληθινά ψέματα της δουλειάς. Από τα κιτάπια και τη θεωρία κατέρχεται πια στο γκεζί. Αναγκαστικά περνάει από τη θεωρία στην πράξη, από τις διακηρύξεις στην πραγματικότητα. Αλλά ένας άκαπνος θεωρητικός πώς να περάσει στην πράξη; Κατεβάζοντας ως τ’ αυτιά τη τραγιάσκα του βιβλιογνώστη, μιλάει ασταμάτητα για παλάτια που δεν είδε.

Ο πλατωνιστής φερ’ ειπείν κόπτεται για το Σωκράτη, άνθρωπο της αγοράς, χωμάτινο και λάτρη του χειροπιαστού, που δε μίλαγε ποτέ στον αέρα, που δοκίμαζε τα πάντα στην ίδια του τη ζωή, και θα πρέπει να διαβούν χρόνια για να αντιληφθεί, μετά από άγονες δοκησισοφίες και ανάλατα φληναφήματα, ότι ουσιαστικά μιλάει για κάτι που τον αρνείται ριζικά. Ενώ αυτός κρύβεται πίσω από τα λόγια του, ο γιος του Σωφρονίσκου ό,τι ξεστόμιζε το έλεγε επειδή –όπως λέμε- το «έλεγε η καρδιά του». Και δεν είναι σύμπτωση ότι στα νέα ελληνικά αυτή η φράση δηλώνει θάρρος. Αν κάτι το λέει η καρδιά σου, θα σε βάλει σε κίνδυνο. Διαφορετικά η μόνη λύση είναι να μιμείσαι τον σελιδοδείκτη.

Εδώ άλλωστε φωλιάζει το πρόβλημα με την ερίτιμο αδελφότητα των εγγραμμάτων: δε γυρεύουν να εγκολπωθούν την όποια διδασκαλία τους, να την εκθέσουν στα κύματα της ζωής, τους αρκεί να γίνουν τζουτζέδες της. Πώς να μην καταντήσει ο κόσμος των γραμμάτων μασκαράτα και κάλπικο ανθρωπομάζωμα; Όταν ακονιτί διδάσκουν ό,τι άλλοι άνθρωποι κατάκτησαν με βάσανα, πώς να εκτιμήσουν τα βάσανα; Αυτοί μελετητές είναι, ορντινάτσες, μεταφραστές, διερμηνείς, πιστοί στο γράμμα. Φυλάνε τα ρούχα του νεκρού. Τίποτε άλλο.
Για όλη αυτή την επονείδιστη κουστωδία μία είναι η συμβουλή: πες αυτό που σε παιδεύει, μην ντρέπεσαι, φανού αυτός που είσαι, κάψε το ψευδοεγώ του πανεπιστημίου, πέτα τις βάτες από τους ισχνούς ώμους σου – πάψε να βρυχάσαι και να κάνεις το θηρίο.

Είναι τόσο μεγάλο το κακό που παθαίνουμε με τη μόρφωση, την παθητική πολυμάθεια και τους τίτλους, ώστε όταν η ζωή ζορίζει –τα κάνει αυτά- και τελειώνουν κάποια αστεία, όταν δηλαδή έχεις ανάγκη το μύχιο σου για να σταθείς στα πόδια σου, αυτό αποδεικνύεται τόσο θαμμένο, τόσο φωτόφοβο, ώστε πρέπει να ουρλιάξεις για να σε αφουγκραστεί. Με τους ξυλοδαρμούς δεν συμβαίνει τίποτα διαφορετικό. Μόλις δυο άνθρωποι αρχίσουν τα σπρωξίματα και τις ψιλές, αυτοστιγμεί κάνουν φτερά όλα τα επίθετα: γυαλιά, ψεύτικα δόντια, περούκες, γραβάτες, γιακάδες, ταυτότητες και αλυσίδες με σταυρούς, για να απομείνει μόνο ό,τι πραγματικά τους ανήκει: το αίμα τους και η αλαφιασμένη τους ανάσα.

Ενήμερος όλων αυτών ο Ρουσσώ, στα περί αγωγής των νέων, είναι κατηγορηματικός: όχι λόγια στους νέους, πράγματα μόνο, όχι θεωρίες και κούφιες ιδέες, αλλά ζωή. Όταν λοιπόν ένας υπερφίαλος μπούλης, χθεσινό αυγό με άλλα λόγια, ζεστός ακόμα από την κοιλιά της μάνας του, έρχεται να εκφράσει την αγάπη του για το μέγα «δύνασθαι» της σκέψης, χρειάζεται ιδιαίτερη τέχνη για να του απαντήσεις. Αντί να τον αφήσεις να βελάζει (για το μεταμοντέρνο, για το Θεό, για το Είναι και τα όντα, για την αλλοτρίωση και τα παρόμοια), δώσ’ του καλύτερα καθαρτικό, βάλε τον να σου πει τι πραγματικά τον απασχολεί και ανάγκασέ τον να αρχίσει (φτου κι από την αρχή).

Λένε ότι ο Βάρναλης εφάρμοζε κατά γράμμα αυτή τη ψυχοσωτήρια μέθοδο. Όταν κάποτε ένας νεαρός του έδειξε μιαν ερωτικής υφής ποιητική συλλογή, αφού πρώτα τη διεξήλθε, αρκέστηκε να του πει: «Παιδί μου, βρες μια γυναίκα να γαμ....». Se non e vero, e ben trovato, για κάθε νήπιο και για κάθε ξεμυαλισμένο ινφάντη.

"Ιστορίες με κάστρα" έγραψε η Άννα Δαμιανίδη ("Εφημερίδα των Συντακτών", 04.12.2018)

...............................................................

Ιστορίες με κάστρα

 

 

ΜΑΓΔΑΛΙΝΗ ΜΑΝΤΑ/EUROKINISSI

 

 

έγραψε η Άννα Δαμιανίδη

("Εφημερίδα των Συντακτών", 04.12.2018)

 

 

Από πού βγαίνει η λέξη ευγένεια; Από τους ευγενείς. Οι οποίοι ευγενείς είναι αυτοί που ανήκουν σε καλό γένος. Το ευ σημαίνει καλό, το ξέρουμε, και το γένος επίσης ξέρουμε τι σημαίνει. Τι είχαν δηλαδή αυτοί από καλό γένος που οι άλλοι δεν το είχαν; Είχαν κληρονομικά δικαιώματα σε πύργους, τίτλους, προσόδους και την υποχρέωση να πολεμούν στο πλευρό του βασιλιά όταν τους καλούσε. Φεουδαρχικό σύστημα της μεσαιωνικής Ευρώπης, που το μαθαίνουμε κυρίως από παραμύθια, σίριαλ και ταινίες, πράγματα που μας αρέσουν, και το ξέρουμε καλά. Προνομιούχοι δηλαδή ενός σκληρού συστήματος μιας σκληρής εποχής.

Κι απ’ αυτούς βγήκε η ευγένεια; Δεν είναι παράδοξο; Πάντα απορούσα. Ωστόσο φαίνεται ότι ακριβώς επειδή είχαν αυτά τα προνόμια οι φεουδάρχες του Μεσαίωνα, είτε από πλήξη είτε από φιλοδοξία είτε από ανάγκη να τα δικαιώνουν ή να απομονώνονται απλώς από τους λίγους, δημιούργησαν τρόπους συμπεριφοράς για να ξεχωρίζουν. Μεγάλη επιτυχία οι τρόποι αυτοί, χρυσοί και πλατινένιοι δίσκοι.

Ολος ο κόσμος άρχισε να τους αντιγράφει, με αποτέλεσμα τόσους αιώνες μετά να θεωρούνται δυνατότητα των πάντων, σε μερικά μέρη μάλιστα και απαραίτητος κώδικας συμπεριφοράς προς τους συνανθρώπους. Ακόμα και στην Ελλάδα συμβαίνει να συναντάμε ανθρώπους ευγενείς με τη σημερινή έννοια, μάλιστα εμείς εδώ έχουμε τη χαρά να απολαμβάνουμε τέτοιες συναντήσεις βαθύτερα από άλλους λαούς, ακριβώς όπως απολαμβάνουμε τα χιόνια, τους ανοιχτούς δρόμους στο κέντρο της πόλης και τους μάστορες που δεν σε στήνουν: επειδή είναι κάτι σπάνιο.

Μικρό παράδειγμα αυτό για τη χρησιμότητα των ελίτ στις κοινωνίες. Δεν είναι για πέταμα όλα, συγκρατήστε τους λίθους σας, κι ο αναμάρτητος που ποτέ δεν πόθησε να ανέβει κοινωνικά, να βελτιώσει την όψι και τον νου του, να απολαύσει σε βάθος ελεύθερο χρόνο, τέχνες και πνευματικές δημιουργίες, όποιος έχει πλήρη ικανοποίηση από τις αξίες και τις δυνατότητές του και δεν χρειάζεται στ’ αλήθεια τίποτε άλλο, δεν έχει καμιά φιλοδοξία, δεν μπορεί να διδαχτεί, δεν ελπίζει να γνωρίσει κάτι καλύτερο, να κλέψει ιδέες και εικόνες από τους προνομιούχους που τις χαίρονται, να ερωτευτεί και να παθιαστεί από τα δύσκολα, αυτός ο ασκητής που φτύνει στα μούτρα κάθε πολυτέλεια κι επίδειξη αφελή και ομορφιά προκλητική, αυτός πρώτος βαλέτω. Αν σώνει και καλά θέλει δηλαδή. Κι αν το επιτρέψουμε.

ΜΟΝΟΚΟΝΤΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΑΣΟ ΧΑΤΖΗΤΑΤΣΗ (Θεσσαλονίκη 1945-2008) από τον φίλο στο fb και ποιητή Ηλία Κεφάλα (facebook, 2/12/2018)

..............................................................
 

ΜΟΝΟΚΟΝΤΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΑΣΟ ΧΑΤΖΗΤΑΤΣΗ 

(Θεσσαλονίκη 1945-2008)

από τον φίλο στο fb και ποιητή Ηλία Κεφάλα (facebook, 2/12/2018)

 

Ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ ἀδρὰ καὶ αὐθεντικὰ πεζογραφικὰ μελάνια ποὺ χύθηκαν στὸ αὐλάκι τῆς νεοελληνικῆς λογοτεχνίας τελευταίως εἶναι αὐτὸ τοῦ Τάσου Χατζητάτση, συγγραφέα ποὺ πρόλαβε νὰ κοσμήσει ἐπάξια μὲ τὸ ἦθος καὶ τὸ ἔργο του τὰ γράμματά μας. Ἀνήκει στὴ χορεία τῶν γιατρῶν-λογοτεχνῶν (ὀδοντογιατρὸς) καὶ στὸ σπάνιο εἶδος τῶν ἀνθρώπων ποὺ δὲν βιάζονται καθόλου νὰ καταξιωθοῦν μέσα στὸν χῶρο τῆς τέχνης. Πρωτοεμφανίστηκε ἀργά, σὲ ἡλικία 39 ἐτῶν (1984), δημοσιεύοντας διηγήματα στὸ περιοδικὸ «Χάρτης». Συνεργάστηκε στὴ συνέχεια μὲ τὰ περιοδικὰ «Παραφυάδα», «Ὑπόστεγο» καὶ «Ἐντευκτήριο», στὸ ὁποῖο διετέλεσε καὶ συνεργάτης πρώτης γραμμῆς. Στὴν ἐφημερίδα «Τὰ Νέα» δημοσίευσε κριτικὰ κείμενα γιὰ μακρὸ διάστημα.
Τὰ βιβλία ποὺ ἐξέδωσε ὁ Τάσος Χατζητάτσης εἶναι : Τὰ διηγήματα «Ἔντεκα σικελικοὶ ἑσπερινοὶ» (1997), «Στὴ σφενδόνη» (2000) καὶ «Ἀσκήσεις μνήμης», ἤτοι, τὰ δύο πρῶτα μαζί σὲ β΄ ἔκδοση (2008), καθὼς καὶ τὰ μυθιστορήματα «Σὰ σπασμένα φτερὰ» (2003) καὶ «Μονόξυλο στὸ ποτάμι» (2006). Βραβεύτηκε ἀπὸ τὸ περιοδικὸ «Διαβάζω» γιὰ τὸ πρῶτο του βιβλίο διηγημάτων (Βραβεῖο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα, 1998) καὶ γιὰ τὸ πρῶτο του μυθιστόρημα (Βραβεῖο μυθιστορήματος, 2004). Ὁ Τάσος Χατζητάτσης ξάφνιασε μὲ τὴν ποιότητα τῆς γραφῆς του ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ καὶ τὸ γεγονὸς αὐτὸ τονίστηκε ἀπὸ σύσσωμη τὴν κριτική. Ἐπέδειξε ἕναν δεξιοτεχνικὸ τρόπο στὸν χειρισμὸ τῆς γλώσσας καὶ μιὰν ἀνεπανάληπτη ἄνεση στὴν ἀφήγηση. Ἡ μαθηματικὴ δομὴ τῶν κειμένων του ἀναδεικνύει μιὰ τέλεια ἰσορροπία στὴν ἐκφορὰ τοῦ λόγου, κατὰ τὴν ὁποία τίποτα δὲν λείπει καὶ τίποτα δὲν περισσεύει. Εἰδικὰ στὶς μικρὲς φόρμες ὁ Χατζητάτσης ἀναγορεύεται τεχνίτης ὑψηλῶν ἐπιδόσεων, καθὼς συμπυκνώνει ἀφηγηματικὲς τεχνικὲς καὶ ἐννοιολογικὲς σημασίες μέσα σὲ ἐλάχιστα ἐκφραστικὰ πεδία. Τὸ ὕφος του, παρ’ ὅλο τὸν κρυπτικό του χαρακτήρα, σὲ μαγνητίζει μὲ τὴν πηγαία του ὀμορφιὰ καὶ σὲ ὁδηγεῖ σὲ ἐπανειλημμένους ἀντικατοπτρισμοὺς τῶν μέσων τῆς μυθοπλαστικῆς ροῆς, ποὺ φανερώνουν τὶς πολλαπλὲς ἐκδοχὲς τῶν πραγμάτων καὶ τὶς ποικίλες ὄψεις τῆς ἀλήθειας.
Τὸ μυθιστόρημά του «Μονόξυλο στὸ ποτάμι» (2006) ἐπιχειρεῖ νὰ ἀντικαθρεφτίσει τὶς βαθιὲς προβληματικὲς τῆς γενιᾶς του και, κυρίως, τὶς ἀδυναμίες ἔνταξης τοῦ ἀνθρώπου σὲ μιὰ ἀπρόσκοπτη καθημερινὴ δράση. Ἔτσι παρ’ ὅλο ποὺ τὸ «Μονόξυλο» ἀποβαίνει ἕνα μυθιστόρημα πολλῶν φωνῶν καὶ δὲν λείπουν οἱ πολλαπλοὶ καὶ διαφορετικοὶ μονόλογοι, οἱ ὁποῖοι διασποῦν τὴ μυθοπλασία σὲ μιὰ ἁλυσιδωτὴ ἀφήγηση τοῦ κάθε ξεχωριστοῦ ἥρωα, στὸ τέλος ἡ σπονδυλωτὴ ἀνάπτυξη ἐπιφέρει τὴν ἀλληλουχία τῆς ἐνιαίας ἀντίληψης καὶ καταδεικνύει τὴν κοινὴ μοίρα ποὺ κατατρύχει σύμπασα τὴ γενιά.
Ὁ συγγραφέας ἑστιάζει τὸ ἐνδιαφέρον του πάνω σὲ μιὰ συνηθισμένη συντροφιὰ ἀνδρῶν, μὲ κοινὲς ἀδυναμίες καὶ ἀντιφάσεις ποὺ ἐπιπολάζουν στὸ καθημερινό τους πρόσωπο. Ὅμως μὲ τὴ συνδιασμένη κειμενικὴ προβολὴ οἱ ἀντίξοοες αὐτὲς συνθῆκες ξεπερνοῦν τὸν μεμονωμένο χαρακτήρα καὶ γίνονται ὁ κανόνας τοῦ εὑρύτερου καὶ τοῦ συλλογικοῦ. Παρακολουθώντας τὴν προσωπικὴ καὶ οἰκογενειακὴ διαδρομὴ τῶν τριῶν φίλων τοῦ ἀφηγήματος, χαρτογραφεῖται προσεκτικὰ τὸ διάνυσμα τῶν κρίσιμων δεκαετιῶν ποὺ ἀνήκουν στὸ προσκήνιο τῆς β΄ μεταπολεμικῆς γενιᾶς καὶ ἀνατέμνονται μὲ τρόπους, μάλιστα, πολιτικῆς ψυχολογίας ὅλα τὰ στοιχήματα ποὺ δὲν κερδήθηκαν. Ὁ Χατζητάτσης μέσα ἀπὸ τὴν κατάδειξη τῶν προβλημάτων, ποὺ ἀπασχολοῦν καὶ δυναστεύουν τὴν Ἑλληνικὴ κοινωνία, ἐπιτυγχάνει, μὲ ἁπλὲς καὶ συνηθισμένες ἱστορίες ποὺ συμβαίνουν μπροστὰ στὰ πόδια μας, νὰ ἐπισημάνει τὶς πολυποίκιλες αἰτίες ποὺ κάνουν τὸν ἄνθρωπο ξένον ὄχι μόνο στὸν πλησίον του, ἀλλὰ καὶ στὸν ἑαυτό του.

Η.Κ.

Barro tal vez (Luis Alberto Spinetta) / Cande Buasso/ Paulo Carrizo (youtube, 16 Σεπ 2017)

...............................................................

 

Barro tal vez (Luis Alberto Spinetta) / Cande Buasso/ Paulo Carrizo

(youtube, 16 Σεπ 2017)

Cantata de puentes amarillos - Homenaje a Luis Alberto Spinetta Grabado en Teatro del Bicentenario - San Juan - Argentina Producción: Municipalidad de la Ciudad de San Juan. Voz y Contrabajo: Cande Buasso Teclado y arreglos: Paulo Carrizo Guitarra: Jorge Cordero

Si no canto lo que siento 
Me voy a morir por dentro 
He de gritarle a los vientos hasta reventar 
Aunque solo quede tiempo en mi lugar 

Si quiero me toco el alma 
Pues mi carne ya no es nada 
He de fusionar mi resto con el despertar 

Aunque se pudra mi boca por callar

Ya lo estoy queriendo 
Ya me estoy volviendo canción 
Barro tal vez Y es que esta es mi corteza 
Donde el hacha golpeará 
Donde el río secará para callar

Ya me apuran los momentos 
Ya mi sien es un lamento 
Mi cerebro escupe ya el final del historial 
Del comienzo que tal vez reemprenderá

Si quiero me toco el alma 
Pues mi carne ya no es nada 
He de fusionar mi resto con el despertar 
Aunque se pudra mi boca por callar 

Ya lo estoy queriendo 
Ya me estoy volviendo canción 
Barro tal vez 

Y es que esta es mi corteza 
Donde el hacha golpeará 
Donde el río secará para callar

Κάπνισμα: 6 τροφές που βοηθούν να καθαρίσετε τους πνεύμονες από τη νικοτίνη (tvxs.gr, 1/12/2018)

..............................................................

Κάπνισμα:  6 τροφές που βοηθούν να καθαρίσετε τους πνεύμονες από τη νικοτίνη

 

                                          (tvxs.gr, 1/12/2018)

Η νικοτίνη προκαλεί ταχεία αύξηση της πίεσης του αίματος και σοβαρές βλάβες στους πνεύμονες. Επιπλέον, ακόμη και αν κάποιος σταματήσει το κάπνισμα, η επίδραση της νικοτίνης μπορεί να διαρκέσει για χρόνια.

Από την άλλη, η υγιεινή διατροφή και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορεί να σας βοηθήσουν να εξαλείψετε τη νικοτίνη από τον οργανισμό σας. Ορισμένες τροφές περιέχουν συστατικά τα οποία βοηθούν τον οργανισμό να καταπολεμήσει και να απομακρύνει με φυσικό τρόπο τα κατάλοιπα της νικοτίνης.

Δείτε τις 6 καλύτερες τροφές που θα σας βοηθήσουν να αποβάλλετε τη νικοτίνη από το σώμα σας:

• Μπρόκολο: Είναι πλούσιο σε βιταμίνες C και Β5. Το κάπνισμα μειώνει τα επίπεδα της βιταμίνης C στον οργανισμό. Προσπαθήστε να καταναλώνετε περισσότερο μπρόκολο για την εξάλειψη της νικοτίνης από τον οργανισμό σας.

• Πορτοκάλια: Ο χυμός πορτοκαλιού είναι πλούσιος σε βιταμίνη C. Η τακτική κατανάλωση πορτοκαλιών θα ενισχύσει το μεταβολισμό σας και θα μειώσει το στρες, το οποίο είναι “διακόπτης” επιθυμίας για νικοτίνη από ένα εξαρτημένο άτομο.

• Χυμός καρότου: Εάν καπνίζετε, τότε θα πρέπει να γνωρίζετε ότι κάθε φορά που ανάβετε ένα τσιγάρο η νικοτίνη παραμένει στο σώμα σας για τρεις ημέρες. Η νικοτίνη προκαλεί, επίσης, βλάβες στο δέρμα σας. Ο χυμός καρότων είναι καλός για το δέρμα και είναι πλούσιος σε βιταμίνες Α, C, Κ και Β, που έχουν αποδειχθεί ότι είναι αποτελεσματικές στην απομάκρυνση της νικοτίνης από τον οργανισμό.

• Σπανάκι: Το σπανάκι είναι ένα από τα καλύτερα λαχανικά για την υγεία, διότι δεν είναι μόνο πλούσιο σε βιταμίνες, αλλά περιέχει επίσης μεγάλες ποσότητες φολικού οξέος.

• Ακτινίδια: Αυτό το “θαυματουργό” φρούτο θα σας βοηθήσει να εξαλείψετε τη νικοτίνη από το σώμα σας. Τα ακτινίδια είναι πλούσια πηγή βιταμινών Α, C και Ε. Όταν καπνίζετε, τα επίπεδα αυτών των βιταμινών μειώνονται.

• Νερό: Το κάπνισμα αφυδατώνει το σώμα σας. Σύμφωνα με πολλές έρευνες, με άφθονο πόσιμο νερό μπορείτε να σταματήσετε το κάπνισμα και να αποβάλλετε τη νικοτίνη από τον οργανισμό σας.

πηγή: iatropedia.gr

EVGENY KISSIN plays CHOPIN Waltz Op.64 n.2 (youtube, 7 Δεκ 2011)

..............................................................

EVGENY KISSIN plays CHOPIN Waltz Op.64 n.2

 (youtube, 7 Δεκ 2011)

"Υπέρ φιλοσοφίας ανάγνωσμα..." από τον φίλο στο fb Giannis Smoilis (facebook, 1/12/2018)

...............................................................


Υπέρ φιλοσοφίας ανάγνωσμα...

 από τον φίλο στο fb Giannis Smoilis (facebook, 1/12/2018)
 

Είχα πρόσφατα συζήτηση με φίλο συγγραφέα όπου μου εξομολογήθηκε ότι ποτέ δεν κατάφερε να διαβάσει ένα βιβλίο φιλοσοφίας χωρίς να νιώσει ανεπαρκής. Συνήθως δεν καταλάβαινε και πολλά, μου είπε, γι' αυτό τα παρατούσε, ώσπου αποφάσισε να μην ασχοληθεί ξανά. Του έκανε, μάλιστα, μεγάλη εντύπωση όταν του είπα ότι πριν κάποια χρόνια διάβαζα το "Είναι και Χρόνος" του Χάιντεγκερ πριν κοιμηθώ, και πως αυτό όχι μόνο δεν με εξαντλούσε αλλά με ξεκούραζε (ακόμα κι όταν έπρεπε να κρατάω το βαρύ βιβλίο με το ένα χέρι ώστε να μη διαμαρτύρεται η τότε κοπέλα μου ότι δεν την έχω αγκαλιά). Δεν το παίζω έξυπνος. Ότι, σε αντίθεση με τον φίλο μου, εγώ κατανοούσα εύκολα τα πάντα απ' τα φιλοσοφικά έργα στα οποία ριχνόμουν με μανία, και πως αυτός ήταν ο λόγος που, σε αντίθεση με εκείνον, η φιλοσοφία με τραβούσε πάντα τόσο πολύ. Όχι. Άλλος ήταν ο λόγος. Διάβασα μανιωδώς φιλοσοφία γιατί προσπαθούσα να καταλάβω. Γενικώς. Αλλά πρωτίστως, εμένα να καταλάβω. Επειδή ένιωσα από νεαρή ηλικία να πιέζομαι απ' τις -προκατασκευασμένες εν πολλοίς- ιδέες που είχα στο κεφάλι μου. Επειδή θέλησα να τις ξεφορτωθώ γιατί με έπνιγαν. Επειδή είχα την ανάγκη να μάθω ποιος είμαι, γιατί είμαι αυτός που είμαι και γιατί οι άλλοι είναι αυτοί που είναι (δεν λέω ότι το κατάφερα -αυτή είναι μια ατέρμονη διαδικασία που παραμένει ατελεύτητη στο διηνεκές). Με σημάδεψε εκείνη η ατάκα του Colonel Curtz, από την αγαπημένη μου ταινία όλων των εποχών, το "Αποκάλυψη Τώρα": "Έχεις σκεφτεί ποτέ τις πραγματικές ελευθερίες; Ελευθερία απ' τη γνώμη του Άλλου, ελευθερία κι από τη δική σου γνώμη ακόμα". Να σκεφτόμαστε εναντίον του εαυτού μας, όπως το θέτει ο Νίτσε. Είχα αισθανθεί ότι γεννιόμαστε (και παραμένουμε αν δεν κάνουμε κάτι γι' αυτό) εγκλωβισμένοι σ' ένα σώμα, μια ψυχή, που κάνουν τα δικά τους, που δεν ελέγχουμε και που τις συνέπειες αυτού του πράγματος τις υφιστάμεθα ως κάτι καταπιεστικό, οδυνηρό, καταστροφικό όπως επίσης και τρομερά απολαυστικό συχνά (διότι, βέβαια, υπάρχει απόλαυση και στην αυτοκαταστροφή: η ζωή είναι "εργαλείο καταστροφής" έλεγε, πολύ σοφά, ο Μπωντλαίρ). Θέλησα, λοιπόν, να καταλάβω για να ελέγξω. Για να αναλάβω τα ηνία, να εποπτεύσω και, ει δυνατόν, να κατευθύνω αυτές τις ασύλληπτες δυνάμεις που, όταν αφήνονται ελεύθερες, είναι ικανές να μας συντρίψουν. Απ' τη μία η βιολογία και το ασυνείδητο, οι σκοτεινοί μηχανισμοί πίσω από κάθε επιθυμία και πράξη. Απ' την άλλη ο Λόγος. Πόθησα να αντιτάξω το φως σ' αυτό το σκοτάδι -ή, έστω, το θολό ημίφως- που είναι, σε μεγάλο βαθμό, ένας εαυτός. Σε γενικές γραμμές πιστεύω ότι απέτυχα. Παρέμεινα έρμαιο των παθών μου, όπως οι περισσότεροι. Αλλά η προσπάθεια αυτή καθ' εαυτή κάτι άξιζε, νομίζω. Και ακόμα αξίζει. Είναι ένας αγώνας που πρέπει να δίνεται, ακόμα κι αν η ήττα είναι δεδομένη εξαρχής. Κάθε αγώνας για ελευθερία, έχει κάτι το ευγενές, μια κάποια αξιοπρέπεια. Ο εαυτός μας, το εγώ μας, οι πεποιθήσεις μας, οι επιθυμίες και τα συναισθήματά μας, όλα αυτά είναι σκλαβιά. Πέρα απ' αυτά, καμιά φορά και εναντίον τους, η προσπάθεια για μια, ελάχιστη έστω, αύρα ελευθερίας. Αυτό μου έμαθε η φιλοσοφία να επιδιώκω. Ακόμα κι αν τα τελευταία χρόνια προτιμώ να διαβάζω μυθιστορήματα και ποίηση, ξέρω ότι ένα κομμάτι μου θα τοποθετεί, πάντα, ψηλότερα απ' όλα, τη φιλοσοφία.

"ΓΙΑΤΙ Η ΧΑΡΑ" ποίημα του Ιωάννη Ν. Γρυπάρη σχολιασμένο από τον φίλο στο fb Κώστα Κουτσουρέλη (facebook, 1/12/2018)

............................................................

Ιωάννης Ν. Γρυπάρης
(1870 - 1942) 









 

ΓΙΑΤΙ Η ΧΑΡΑ


Γιατὶ ἡ χαρά, ἡ λίγη μας χαρὰ
σὲ λύπη θὰ μᾶς βγάλη·
σὰν σύγνεφον ἡ θλίψη μᾶς ἐσκέπασε
καὶ γέρνομε στὴ θλίψη τὸ κεφάλι.

Λυώνω, ἀδερφή, κι ἀπόκρυφη
σὲ σώνει ψυχοπόνια·
φεύγουν οἱ μαῦροι γερανοὶ καὶ παίρνουνε
στὰ μαῦρα τους φτερὰ τὰ χελιδόνια.

Γιατί ἡ χαρά, ἡ λίγη μας χαρὰ
σὲ λύπη νὰ μᾶς βγάλη;
ἐξεχειμωνιαστήκαμε
σὲ ξένους τόπους, ξένους πάλι.

ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΓΡΥΠΑΡΗΣ

Από τα ποιήματα που έχουν ταλαιπωρηθεί πολύ εκδοτικά, ιδίως το πρώτο δίστιχο, και είναι ακατανόητα στο μονοτονικό. (Στο διαδίκτυο κυκλοφορεί πολλαπλώς πετσοκομμένο...)

Παρασυρμένοι προφανώς από την φαινομενική επανάληψη του ίδιου -σχεδόν "ερωτήματος" στην πρώτη και την τελική στροφή, ακόμη και η εκδότρια του Ιδρύματος Ουράνη, ακόμη και ο Μ. Αναγνωστάκης στην ανθολογία του "Χαμηλή Φωνή" οξύνουν το εναρκτήριο "ΓΙΑΤΙ" ωσάν να πρόκειται για το ερωτηματικό μόριο: γιατί = για ποιον λόγο; (Η ανθολογία του Αναγνωστάκη πάντως είναι τυπωμένη χωρίς βαρείες.)

Ή άνω τελεία όμως προειδοποιεί ότι πρόκειται για τον αιτιολογικό σύνδεσμο που βαρύνεται: γιατὶ = επειδή. Και η ελαφρά αλλά ουσιώδης μετατροπή του ρήματος "βγάλη" όπου το προτασσόμενο "θὰ" γίνεται "νὰ" επιτείνει την προειδοποίηση: κάτι άλλο, διαφορετικό δηλώνεται εδώ. Ο Ηλίας Λάγιος που το έχει έτσι, εκδίδει, είμαι βέβαιος, σωστά. Και λέω "είμαι βέβαιος", επειδή δεν έχω δει τις πρώτες δημοσιεύσεις τις φροντισμένες από τον ποιητή ή τα τυχόν σωζόμενα χειρόγραφα του ποιήματος. Έχω εμπιστοσύνη όμως στην λογιοσύνη και το αίσθημα το ποιητικό του Λάγιου.

Με άλλα λόγια: το ποίημα ξεκινά στην πρώτη στροφή του με την παραίτηση της διαπίστωσης: είναι γεγονός τετελεσμένο, η χαρά θα μας βγάλει σε λύπη. Καταλήγει όμως σε ερώτημα, σε παράπονο, ίσως στην αγωνία, στην απόπειρα μιας αμφισβήτησης ενδεχομένως, μιας αντίδρασης στο αναπόδραστο, στην αναζήτηση του λόγου για τον οποίο η χαρά μας είναι λιγόζωη και καταδικασμένη να πέσει στα βρόχια της λύπης. Ερώτημα στο οποίο στο τελευταίο δίστιχο δίνεται ως απάντηση οριστική κι απεγνωσμένη η παραδοχή της ριζικής ξενότητας. Ας προσεχθεί η τριπλή αντήχηση του "ξε":

ἐξεχειμωνιαστήκαμε
σὲ ξένους τόπους, ξένους πάλι.

Κώστας Κουτσουρέλης