"Κοιμάσαι. Σε ξυπνάω..." ποίημα του Χόρχε Λουίς Μπόρχες (1899 - 1986) (μτφρ. Δημήτρης Καλοκύρης) - από τη φίλη στο fb Natassa Zouzoula (facebook, 24.8.2021)

 ..............................................................

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (1899 - 1986)

Κοιμάσαι. Σε ξυπνάω.

Το έξοχο πρωί σου δίνει την ψευδαίσθηση πως κάτι αρχίζει.

Ξέχασες τον Βιργίλιο. Τα εξάμετρα να τα.

Σου φέρνω χίλια πράγματα.

Των Ελλήνων τα τέσσερα στοιχεία: γη, νερό, φωτιά και αιθέρας.

Ένα μονάχα γυναικείο όνομα.

Τη φιλία της σελήνης.

Τα λαμπερά του άτλαντα χρώματα.

Τη λησμονιά, που εξαγνίζει.

Τη μνήμη που επιλέγει και ξαναεγγράφει.

Τη συνήθεια που μας κάνει να νοιώθουμε αθάνατοι.

Τη σφαίρα και τους δείκτες που τέμνουν τον άθικτο χρόνο.

Την ευωδία του σάνταλου.

Τις αμφιβολίες που αποκαλούμε, με κάποια ματαιοδοξία, μεταφυσική.

Του ραβδιού την καμπύλη που ελπίζει το χέρι σου.

Τη γεύση που σ’ αφήνει το σταφύλι και το μέλι.

Χόρχε Λουίς Μπόρχες, (μτφρ. Δημήτρης Καλοκύρης)

Πίνακας Henri de Toulouse-Lautrec

από τη φίλη στο fb Natassa Zouzoula (facebook, 24.8.2021)

[Το σπίτι ως "εστία"] έγραψε ο Νίκος Βατόπουλος ("¨Καθημερινή", 21.8.2021)

 ...............................................................

                    Το σπίτι ως "εστία" 

έγραψε ο Νίκος Βατόπουλος ("¨Καθημερινή", 21.8.2021)

Η συζήτηση έφτασε στο κρίσιμο ερώτημα: «Τι θα παίρνατε από το σπίτι σας αν πλησίαζε η φωτιά και το απειλούσε;». Και μόνο η σκέψη είχε προκαλέσει ρίγος. Οι απαντήσεις ήταν αυθόρμητες. Ενας είπε απλώς πορτοφόλι με κάρτες, άλλος τις παλιές φωτογραφίες, ένας άλλος δήλωσε πλήρη αδυναμία καθαρής σκέψης μπροστά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Οι εικόνες από την τηλεόραση είχαν προαγάγει τις φετινές πυρκαγιές σε ένα συνεχές δράμα και είχαν αναδείξει τις φλόγες σε υπερθέαμα. Ωστόσο, πίσω από τις λήψεις, τις εικόνες, τις πληροφορίες λίμναζε η μαύρη σκέψη του καιόμενου οίκου.

Για τον καθέναν η ιδέα του σπιτιού έχει διάσταση πολλαπλάσια της ερμηνείας ενός στεγασμένου νοικοκυριού. Είναι σημείο αναφοράς για την ιδέα του εαυτού και της κοινωνικής ταυτότητας, σημείο σύνδεσης με την κοινότητα, τον τόπο, τη γη. Λειτουργεί συνεκτικά με το παρελθόν και την οικογενειακή ιστορία, και ενίοτε απελευθερωτικά ως προς τα σχέδια για το μέλλον. Σε κάθε περίπτωση, το σπίτι ταυτοποιεί, εμπεριέχει, καθησυχάζει, συσχετίζει και ορίζει. Ο εαυτός και το σπίτι συμπλέουν σε ένα συνεχές ταξίδι στον χρόνο.

Γι’ αυτό και μόνον η σκέψη της απώλειας του σπιτιού είχε προκαλέσει δέος και αμηχανία. Κάποιοι δεν θέλουν καν να το σκέφτονται, άλλοι το φιλοσοφούν. Αλλά σε κάθε περίπτωση, το σπίτι με τη στέγη και τους τοίχους απλώνεται στη μνήμη μας ως ένας «οίκος», μέσα στον οποίο χωρούν όλα όσα ορίζουν την ύπαρξή μας. Ο φιλοσοφικός οίκος της κοινωνικής υπόστασης αλλά και της μεταφυσικής μας διάστασης ορίζεται από την υλικότητα του σπιτιού. Το ίδιο το σπίτι γίνεται οίκος, θόλος και εστία.

Η εστία μπορεί να είναι το σπίτι μας, το χωριό μας, η πόλη μας. Είναι η πατρίδα. «Υπέρ βωμών και εστιών». Πατρίδα είναι το διαμέρισμά μας, η μονοκατοικία μας, το πατρικό μας, το εξοχικό μας, η γειτονιά μας, η χώρα μας. Πατρίδα είναι και η φύση που μας περιβάλλει, το ζωικό βασίλειο, η ιδέα της θρησκείας, ο φόβος του θανάτου, η ελπίδα του φωτός. Ολα εμπεριέχονται στο «σπίτι» με όλες τις μεταφορικές ερμηνείες του.

Γι’ αυτό και το πλήγμα των πυρκαγιών προκαλεί ρήγμα στην ίδια τη συνείδηση, την ατομική και την κοινωνική. Οδηγεί σε επανασυσχετισμό του εαυτού με το ευρύτερο περιβάλλον, κλονίζει την υπόσταση και ζητεί εξαρχής ορισμό της κοινωνικής συμμαχίας. Οι άμεσα πληγέντες θα αγωνιστούν να ξαναχτίσουν την έννοια της εστίας. Θα παλέψουν ως πενθούντες, θα ορίσουν εκ νέου μια σχέση εαυτού και κόσμου.

"ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ" ποίημα του Ζακ Πρεβέρ (μτφ. του φίλου στο fb Athanase Athanassiou / facebook, 22.8.2021)

.............................................................

Ζακ Πρεβέρ (1900-1977)

ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ*

Είναι για τη νύχτα
ή για κάνα δυο ώρες
ρώτησε η ξενοδόχα
ξεκρεμώντας το κλειδί
Είναι για πάντα
είπε η γυναίκα που περίμενε
Κι ο άντρας παίρνει το κλειδί
και πληρώνει το δωμάτιο
με ΦΠΑ 10%
Κι ανεβαίνουν κι οι δυο
στο πάνω πάτωμα χαμογελώντας
Αχ τους δυστυχισμένους
πάνε μάλλον να σκοτωθούνε
λέει με δάκρυα η ξενοδόχα
Και τα παλιοσέντονά μου
θα γεμίσουν αίματα.

[Jacques Prévert, La clef, στη μεταθανάτια συλλογή Textes divers (1929-1977)]

*Σημείωση: Η μετάφραση είναι του φίλου στο fb Athanase Athanassiou (facebook, 22.8.2021)

"O τίτλος" διήγημα του Τάσου Γουδέλη (facebook, 22.8.2021)

 ..............................................................

"O τίτλος"

διήγημα του Τάσου Γουδέλη (facebook, 22.8.2021)

Δεν είναι μόνον η αρχή μιας ιστορίας που αποφασίζει. Μπορεί κάθε μαγικός ρεαλιστής να βασιζόταν σ’ αυτήν, στις συμβολικές φράσεις που θα οδηγούσαν στο τακτοποιημένο εσωτερικό, το έτοιμο να δεξιωθεί. Αλλά πριν από την εισαγωγή υπάρχει η μεγάλη τάφρος, δεν πρέπει να το ξεχνάμε. Είναι όντως σημαντικό το πως θα ακουστεί ακόμα και η πρώτη λέξη του κειμένου όταν θα υψωθεί η αυλαία για να φωτιστεί το μαύρο. Δεν λέω, αλλά ο τ ί τ λ ο ς είναι αυτός που προειδοποιεί και αποκαλύπτει. Σαν το όνομα κάποιου που είναι σπουδαία σύσταση. Τα περικλείει όλα, πιθανόν να είναι ολόκληρη ποιητική φράση, ένας αφορισμός, μια στέγη φιλόξενη για το κατατρεγμένο περιεχόμενο.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που αφού τελειώσουν, ας πούμε, ένα ποίημα, μετά το αποστάζουν για να κρυσταλλωθεί ο τίτλος. Ακόμα και η απουσία του όταν σημειώνουν «άτιτλο» δείχνει αδυναμία. Γιατί πρέπει να γράψουν ένα άλλο ποίημα που θα μιλήσει σαν τίτλος γι’ αυτό που έχουν συνθέσει. Όμως φυγομαχούν και το ομολογούν πλαγίως, ας υποκρίνονται ότι η απουσία του είναι έμπνευση: αντίθετα σημαίνει ότι έχουν να κάνουν με ένα εξίσου ωραίο εύρημα, σαν αυτό που αφηγούνται, ίσως πιο σημαντικό.

Ένας τίτλος δεν είναι απλώς ένα φως στην είσοδο για να δεις πως θα ξεκλειδώσεις, ούτε μόνο μια γεύση του εδέσματος. Μοιάζει με συγχορδία που αν τοποθετηθεί λάθος δεν θα ακουστεί η μουσική.

Είναι η αρχή του παντός, η πρώτη βαθμίδα και όχι μια διακόσμηση. Ας παίζουν μαζί του πολλοί, ενώ στην ουσία ξέρουν ότι εν ου παικτοίς. Μόνον εκείνοι που γράφουν ονειρικά αφήνουν τον γρίφο ΕΛΕΥΣΙΣ ή ΕΛΕΥΣΙΣ (σαν το άτονο τίτλο του Εγγονόπουλου), γιατί έτσι θέλει ο αυτόματος συνειρμός και η ελευθερία που αφήνει τη φαντασία μόνη της να αρχίσει από τον τίτλο την περιπλάνηση.

Είπαμε είναι το χέρι που τείνει το κείμενο και μπορείς εκτός των άλλων από την αφή να καταλάβεις: η έκκληση ή μια όαση πριν συνεχίσεις: πιθανόν ένας αντικατοπτρισμός, μια ψευδαίσθηση, αλλά είναι εκεί με κάποιο βαθύ σκοπό και πάντα υποχρεώνει τον συγγραφέα. Δοκιμάζεται η πίστη του πρέπει να του αφιερωθεί για να μην διαλυθεί η Βαβέλ του κειμένου, ο τίτλος είναι η πρώτη γραμμή πυρός, η στερεότητα της αναρρίχησης, το κρίσιμο σημείο, η επισφράγιση. Απαιτεί συνέχεια λογοδοσία, σε κοιτάζει που τρως και κοιμάσαι, δεν δίνει άδειες εξόδου, μα όλα αυτά με ευγένεια τα ζητά. Εξάλλου εσύ τον ανακάλυψες σαν κάτι πολύτιμο, δεν τον περιμάζεψες από τους πέντε δρόμους γιατί πιθανόν κάποιοι επιπόλαιοι του επιτρέπουν να σκεφτεί ότι τον ελεούν ενώ το αντίθετο συμβαίνει ή εν πάση περιπτώσει απαιτεί αν όχι με σεβασμό να του φερθείς ισότιμα με την ιστορία που θα αφηγηθείς. Είναι εκεί αγέρωχος εύελπις, προστατευτικά τρυφερός, η πρώτη καλή διάθεση της ημέρας, νιώθεις υγεία και ασφάλεια κοντά του: αλλά ταυτόχρονα και δέος περιμένοντας και οι δύο ανταποδόσεις οφειλόμενες. Γιατί σου έχει προσφέρει τη σκιά του και εσύ τον φροντίζεις κάποτε με φόβο μήπως τον προδώσεις πάλι. Επειδή πολλές φορές το έκανες αλλάζοντάς τον μέχρι να τελειώσει το κείμενο που σε οδηγεί αλλού, αν και δικαιολογείσαι στον εαυτό σου ότι τον διάλεξες στην αρχή βιαστικά και μετά τον αρνήθηκες.

«Η ΧΑΡΑ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ» ποίημα της Βισουάβα Σιμπόρσκα (1923-2012) (βραβείο Νόμπελ 1996) (μτφ. Μπεάτα Ζούλκιεβιτς, από την ανθολογία «Η Ζωή Εδώ και Τώρα», εκδ. Καστανιώτης, 2021)

.............................................................

Βισουάβα Σιμπόρσκα (1923 - 2012)

·        «Η ΧΑΡΑ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ»

ποίημα της Βισουάβα Σιμπόρσκα (1923-2012) (βραβείο Νόμπελ 1996) (μτφ. Μπεάτα Ζούλκιεβιτς, από την ανθολογία «Η Ζωή Εδώ και Τώρα», εκδ. Καστανιώτης, 2021)

 

Προς τα πού τρέχει αυτό το γραμμένο ζαρκάδι στο γραμμένο

   δάσος;

Μήπως για να πιει απ’ το γραμμένο νερό

όπου η μουσούδα του θα αποτυπωθεί σαν σε καρμπόν;

Γιατί σηκώνει το κεφάλι του, μήπως ακούει κάτι;

Στηριγμένο στα δανεισμένα από την αλήθεια τέσσερα

   ποδαράκια του,

στήνει τ’ αυτί του κάτω από τα δάχτυλά μου.

Σιωπή – αυτή η λέξη επίσης θροΐζει πάνω στο χαρτί

κι αναμερίζει

τα κλαδιά που βλάστησαν από τη λέξη «δάσος».

 

Πάνω στο λευκό χαρτί παραμονεύουν, έτοιμα να ορμήσουν,

γράμματα που μπορούν να πάρουν λάθος σειρά,

προτάσεις που θα το πολιορκήσουν

και δεν θα υπάρχει σωτηρία.

 

Μια σταγόνα μελάνι περιέχει αρκετό απόθεμα

κυνηγών με το μάτι στο στόχαστρο,

έτοιμων να τρέξουν προς τα κάτω στην απότομη πένα,

να περικυκλώσουν το ζαρκάδι, να το σημαδέψουν.

 

Ξεχνούν ότι αυτό εδώ δεν είναι η ζωή.

Χαρτί και καλαμάρι – άλλοι νόμοι επικρατούν εδώ.

Το αναπετάρισμα των βλεφάρων θα διαρκέσει τόσο όσο θέλω

   εγώ,

στο χέρι μου είναι να το διαιρέσω σε μικρές αιωνιότητες

γεμάτες με σταματημένες στην πορεία τους σφαίρες.

Για πάντα, αν το προστάξω, δεν θα συμβεί τίποτα εδώ.

Χωρίς τη βούλησή μου ούτε φύλλο δέντρου θα πέσει,

ούτε φύλλο χλόης θα λυγίσει κάτω από την τελεία της μικρής

   οπλής.

 

Υπάρχει λοιπόν τέτοιος κόσμος

του οποίου τη μοίρα αποφασίζω αυτόνομα εγώ;

Τέτοιος χρόνος τον οποίο δένω με αλυσίδες συμβόλων;

Τέτοια ύπαρξη υπό τη διαταγή μου ατελείωτη;

 

Η χαρά της γραφής.

Η δυνατότητα της διαιώνισης.

Η εκδίκηση του θνητού χεριού.

"Ο "Λόρενς της Αραβίας" και ο Λένιν συγκρούστηκαν στο Αφγανιστάν" έγραψε ο Άρης Χατζηστεφάνου ("Εφημερίδα των Συντακτών", 21.8. 2021)

...............................................................

Ο "Λόρενς της Αραβίας" και ο Λένιν συγκρούστηκαν στο Αφγανιστάν 

έγραψε ο Άρης Χατζηστεφάνου ("Εφημερίδα των Συντακτών", 21.8. 2021)

Πριν από έναν αιώνα μια εξέγερση τερμάτισε ίσως το πιο φιλόδοξο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού στην ιστορία του Αφγανιστάν. Ιστορικοί και δημοσιογράφοι πιστεύουν ότι πίσω από τις εξελίξεις ίσως βρισκόταν ο τότε διασημότερος πράκτορας του Ηνωμένου Βασιλείου.

«Συμπλήρωσε όποιο όνομα θέλεις στη φόρμα», του είπε ο Βρετανός αξιωματικός. Χωρίς πολλή σκέψη ο 38χρονος άνδρας έγραψε το όνομα T. E. Shaw (πιθανότατα λόγω της φιλίας του με τον Τζορτζ Μπέρναρντ Σο) και έβαλε την υπογραφή του. Το πραγματικό του όνομα -Τόμας Εντουαρντ Λόρενς- είχε πλέον αποκτήσει μυθικά χαρακτηριστικά μετά τις επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τη δημοσίευση αρκετών μυθιστορημάτων με τις εμπειρίες του. Ο,τι χειρότερο, δηλαδή, μπορούσε να συμβεί για τον Βρετανό πράκτορα που έμεινε στην Ιστορία ως ο Λόρενς της Αραβίας.

Με το νέο όνομα ο Λόρενς θα καταταγεί στη βρετανική πολεμική αεροπορία (RAF) και το 1926 θα βρεθεί στα εδάφη της Βρετανικής Ινδίας, στο σημερινό Πακιστάν. Κάπου εκεί, όμως, σταματούν τα επίσημα ιστορικά δεδομένα καθώς η δράση του Λόρενς της Αραβίας χάνεται και πάλι στους διαδρόμους του μύθου. Κανείς δεν γνωρίζει τι έκανε για τα επόμενα τρία χρόνια της ζωής του σε μια περιοχή που συνταρασσόταν από τα γεωπολιτικά απόνερα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου αλλά και της Ρωσικής Επανάστασης.

Πριν από δύο δεκαετίες, και συγκεκριμένα λίγους μόλις μήνες πριν από την 11η Σεπτεμβρίου και την αμερικανική εισβολή στο Αφγανιστάν, ο συγγραφέας και αναλυτής Ταρίκ Αλί παρουσίασε σειρά άρθρων και συνεντεύξεων όπου υποστήριζε ότι ο Λόρενς «εκτελούσε μια άκρως απόρρητη και ιδιαίτερα ευαίσθητη αποστολή στο Αφγανιστάν για την αποσταθεροποίηση του βασιλιά». Τα ηνία της χώρας κατείχε τότε ο βασιλιάς Αμανουλάχ Χαν, ο οποίος με τη βοήθεια της συζύγου του Σοράγια Ταρζί (κόρη του μεγάλου διανοητή Μαχμούντ Ταρζί) είχε θέσει σε εφαρμογή ένα γιγαντιαίο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού του Αφγανιστάν.

Η χώρα ανεξαρτητοποιήθηκε από το Λονδίνο, η δουλεία καταργήθηκε και οι γυναίκες απέκτησαν ίσα δικαιώματα και πρόσβαση στην εκπαίδευση και την εργασία. Ουσιαστικά ο Αμανουλάχ ακολουθούσε τα βήματα του Κεμάλ Ατατούρκ για την εγκαθίδρυση ενός αστικού κράτους. Υπήρχε όμως μια μικρή διαφορά, που έμελλε να εξοργίσει τη Βρετανική Αυτοκρατορία. Από τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του, ήρθε σε επαφή με τον Λένιν, με τον οποίο μοιραζόταν την ίδια απέχθεια για τις ιμπεριαλιστικές κινήσεις των δυτικών υπερδυνάμεων, και ξεκίνησαν ένα φιλόδοξο πρόγραμμα για τη συνεργασία με τη νεαρή Σοβιετική Ενωση.

Σε επιστολή του προς τον Λένιν το 1920, ο Αμανουλάχ εξυμνούσε τις προσπάθειες της Σοβιετικής Δημοκρατίας «για την ανατροπή σε όλο τον κόσμο της πολιτικής της αποικιοκρατίας και ειδικότερα την απελευθέρωση των λαών της Ανατολής από τον δεσποτισμό των ιμπεριαλιστών όλου του κόσμου». Σε απάντηση η Σοβιετική Ενωση έγινε η πρώτη χώρα που αναγνώρισε την ανεξαρτησία του Αφγανιστάν και σύντομα έστειλε ως διπλωματική αποστολή δύο λαμπρά τέκνα της Ρωσικής Επανάστασης: τη θρυλική δημοσιογράφο Λαρίσα Ράισνερ και τον οργανωτή της εξέγερσης της Κρονστάνδης, Φιοντόρ Ρασκόλνικοφ - ο τελευταίος δημοσίευσε το 1939, σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, ένα δριμύ κατηγορώ εναντίον του σταλινικού καθεστώτος και αμέσως μετά εκπαραθυρώθηκε (μεταφορικά και κυριολεκτικά) πέφτοντας από ένα παράθυρο.

Εξίσου «άτυχη» όμως αποδείχθηκε και η πορεία του βασιλιά Αμανουλάχ και του εκσυγχρονιστικού του προγράμματος, αφού το 1929 ανατράπηκε από εξέγερση τοπικών οπλαρχηγών που ξεκίνησε στην Τζαλαλαμπάντ. Ηταν όμως ο διαβόητος Λόρενς της Αραβίας αυτός που πυροδότησε τις εξεγέρσεις, όπως είχε κάνει με μεγάλη επιτυχία στη Μέση Ανατολή για λογαριασμό του Λονδίνου; Σαφή απάντηση δεν μπορούσε να δώσει ούτε ο ίδιος ο Αμανουλάχ, ο οποίος δήλωσε ότι γνώριζε τις σχετικές φήμες αλλά δεν ήταν σε θέση να τις επιβεβαιώσει.

O Ινδός δημοσιογράφος Βεντ Πρακάς Βαϊντίκ, σε μεγάλη έρευνα που δημοσίευσε τη δεκαετία του ’60, ανέφερε ότι η τοπική κοινωνία αλλά και τα ΜΜΕ της εποχής βοούσαν για τον ρόλο που έπαιξε ο Τόμας Εντουαρντ Λόρενς στην ανατροπή του βασιλιά, χωρίς όμως να υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία. Μεταξύ άλλων οι φήμες ανέφεραν ότι ο Λόρενς της Αραβίας ετοίμαζε προπαγανδιστικά φυλλάδια που έδειχναν τον βασιλιά να χορεύει χέρι χέρι με τη Λαρίσα Ράισνερ, με στόχο να εξοργίσει τη συντηρητική κοινωνία του Αφγανιστάν. Οι πληροφορίες έφτασαν σύντομα και στο βρετανικό Κοινοβούλιο με αποτέλεσμα το υπουργείο Εξωτερικών αλλά και η διπλωματική αποστολή στο Καράτσι να δίνουν μάχη για να διασκεδάσουν τις εντυπώσεις.

Την ίδια περίοδο στη Μόσχα η «Πράβντα» έγραφε ότι «επίσημες αφγανικές πηγές επιβεβαιώνουν κατηγορηματικά τον ύποπτο ρόλο που έπαιξε ο διάσημος Βρετανός “ειδικός” σε θέματα Μέσης Ανατολής. Ο άνθρωπος αυτός», συνέχιζε η εφημερίδα, «πήγε για κάποιο λόγο στο Αφγανιστάν και το ταξίδι του τον έφερε στις περιοχές που σήμερα ελέγχονται από τους αντάρτες».

Με ή χωρίς τις δολοπλοκίες του Λόρενς της Αραβίας, είναι προφανές ότι το Λονδίνο δεν θα ανεχόταν τη μετατροπή μιας πρώην αποικίας του σε προκεχωρημένο φυλάκιο της Σοβιετικής Ενωσης στην Κεντρική Ασία. Οπως συνέβη και μισό αιώνα αργότερα με το αμερικανικό σχέδιο Cyclone, με το οποίο η CIA εξόπλιζε τους φανατικούς μουτζαχεντίν για να πολεμούν τις σοβιετικές δυνάμεις, το Αφγανιστάν πλήρωσε την αντιπαλότητα της Δύσης με τη Μόσχα.

"Θέλεις να γίνης ένδοξος και ισχυρός απείρως;..." ποίημα του Αχιλλέα Παράσχου (1838-1895)

 .............................................................

         Αχιλλέας Παράσχος (1838-1895)

" Θέλεις να γίνης ένδοξος και ισχυρός απείρως;
Θέλεις με δάφνην εύοσμον να στέψης τους κροτάφους;
Να γίνης μέγας, έξοχος, Αισχύλος ή Σαιξπήρος;
Κολάκευε και θώπευε τους δημοσιογράφους
Και τινα φύλλα προ πολλού γνωστά εις τας σαλπίσεις.
Και ούτως η Ανατολή θα μάθη και η Δύσις
Την ένδοξον εμφάνισιν μηδενικού τελείου!
Δος εις το θέατρον κανέν ως είδος δραματίου,
Ανούσιον στιχούργημα, φρικώδες, παρά φύσιν
Με τον Δουμά και τον Σαρδού να έχης φήμην ίσην.
Την χάριν και την έμπνευσιν και δύναμιν αρνήσου.
–Από μικρολογήματα τοιαύτα παραιτήσου–
Πλην κόκκον εις την αγοράν λιβάνου μην αφήσης
Κανέναν αθυμίαστον ποτέ μη παραιτήσης,
Όλα και όλους και βωμόν και βόρβορον εισέτι.
Ο θυσιάζων πάντοτε παντού την χείρα θέτει
Μη λησμονής ενίοτε μεγάλας αγγελίας
Εις δρόμους να τοιχοκολλάς και κεντρικάς πλατείας
Αίτινες αναγγέλλουσιν αυτά: “Το δείνα νέον
Έργον εκδίδεται λαμπρόν, υπέρ ποτε ωραίον·
Ανάγνωτε! Ανάγνωτε! Ανάρπαστον θα γίνη”.
–Εις της ρεκλάμας τους καιρούς δοξάζονται τα κτήνη!–
Το θάρρος το υπέρτατον της αναιδείας έχε,
Εις θέατρα, εις την Αυλήν, κ’ οίκους μεγάλους τρέχε
Λέγε διά τα έργα σου “τα αριστουργήματά μου”,
Κ’ ύψωνε μέγ’ Ανάκτορον, λαμπρόν επί της άμμου.
Μ’ αυτά θα λάβης όνομα, θα γίνης μέγας όσον,
Όσον μικρός και ευτελής είσαι πλασμένος· τόσον!"


Α. Παράσχος

"Ο Μίνως Βολανάκης επιλέγει και αποδίδει αποσπάσματα από την Παλατινή Ανθολογία" (εκδ. Οξύ, 2011) επιγράμματα του Παλλαδά (αρχές 5ου μ.Χ. αι.)

 ...............................................................

        Μίνως Βολανάκης (1925-1999)

Ο Μίνως Βολανάκης επιλέγει και αποδίδει αποσπάσματα από την Παλατινή Ανθολογία (εκδ. Οξύ, 2011)

σελ. 55-59 [ΠΑΛΛΑΔΑΣ]

VII/607 Η Ψυλλώ, η γραία, τους κληρονόμους της εφθόνησε

                           και κληρονόμησε εαυτήν εγκαίρως.

                Με πήδο στο δώμα του Άδη προσγειώθηκε

                          σύμμετρα ισοσκελίζοντας δαπάνες και ζωή

                 Τα πάντα καταβρόχθισε και τέλος την ζωή της.

                              Το έσχατο κέρμα κράτησε στο στόμα

                                                      για τον Χάρο.

Χ/45 Θυμήσου, άνθρωπε, πώς σ' έσπειρε ο πατέρας σου,

           και μη μεγαλοπιάνεσαι.

                                       Μεγαλαυχεί ο Πλάτων,

           όταν στην ονείρωξή του σε ανακηρύσσει

           "Αθάνατο" και "Ουράνιο Φυτό".

                                                                                Όχι.

           Από πηλό γεννήθηκες, πηλόν αξίζεις. -

           αν πρέπει να μιλήσω κόσμια.

          Αν πάλι την κυριολεξία αντέχεις:

          από λαγνεία ακόλαστη και μιαρή σταγόνα.

Χ/63 Ποτέ δε ζει ο φτωχός. Ούτε το θάνατό του ζει.

           Νεκροζωή - όσο υποδυόταν τη ζωή, και τώρα

           ζώνεκρος ο ταλαίπωρος - μικρό το βήμα.

           Όχι, σου εύχομαι τύχη απίθανη,

                    σου εύχομαι χρήματα άπειρα

          για να γευτείς το γνήσιο γκρέμισμα

          στο βάραθρο που χάσκει κάτω απ' τη ζωή σου. 

Χ/65 Ζωή λένε μια σφαλερή πλοήγηση, χειμώνα.

           Συχνά εξοκέλλουμε πιο οικτρά κι από ναυάγια.

           Η τύχη στο πηδάλιο, και πελαγοδρομούμε

           αμφίβολοι, ανερμάτιστοι, όπου μας πάει το ρεύμα.

           Αφού όλους 

                            μας οδηγεί

                            κάτω απ' τη γη,

                                                        η ίδια ορμή

                                                        στον ίδιο όρμο.

Χ/79 Η νύχτα απέρχεται. Ξανά θα μας γεννήσει η μέρα.

           Από τον πρότερό μας βίο δεν κρατάμε τίποτα.

           Ξένοι στο αύριο, απόξενοι απ' το χτες,

           την άγνωστην υπόλοιπη ζωή αρχίστε σήμερα.

           Άδικα επαίρεσαι για τα πολλά σου χρόνια,γέροντα.

          Περάσανε. Και ό,τι παρήλθε, άνθρωπε, δεν υπάρχει.

Χ/80 Παίγνια της Τύχης όσοι βλέπουμε το φως.

                      Οικτρός, αλήτης βίος

            να λαχανιάζεις ανάμεσα στα πλούτη και στην πείνα.

                      Η Τύχη όσους κατήγαγε, τώρα,

            σαν μπαλάκια εκσφενδονίζει στα ουράνια.

            Η Τύχη όσους ανύψωσε, ξανά μας προσγειώνει

                      εδώ στον Άδη.

Χ/82 Μήπως νεκροί,

                    οπτασιαζόμεθα επίμονα ότι ζούμε;

            Μήπως, έλληνες άνδρες

                     στη συμφορά μας βολεμένοι,

            θεωρούμε βίο μας ένα όνειρο;

           Ή μήπως επιζούμε πράγματι εμείς,

                       σε μια νεκροζωή;

Χ/84  Έκλαψα όταν γεννήθηκα, πεθαίνω - κλαίω.

             Μάτια από χώμα κι από δάκρυ.

                         κι αναλύονται.

             Ω γένος Ανθρώπων, οικτρό, ασθενές,

                         πολύδακρυ,

             αχνοφαίνεσαι επί γης

                         ενώ ήδη διαλύεσαι.

Χ/89 Αν είναι Θεά η Φήμη * θα είναι χολωμένη

           κι εκείνη με τους Έλληνες * και μας εξαπατά

                        όποτε τη συμφέρει * με λόγια σφαλερά.

                    Θεός αποδεικνύεται * μόνο στη Συμφορά.

                       που και τη Φήμη ξεπερνάει σε ταχύτητα.      

Χ/90 Να η μεγίστη πονηρία του φθόνου:

           Τον τυχερό μισούμε - αυτόν που αγαπά ο Θεός.

            Τόσον ο φθόνος τους ανόητους μας πλανά,

            τόσο προθύμως υπηρετούμε την μωρία.

            Έλληνες, άνδρες αποκαΐδια, άνδρες -

            στάχτη, κι οι ελπίδες μας στο παρελθόν,

            σπίθες θαμένες με την τέφρα των προγόνων,

            όλα για μας, και ο χρόνος, αντιστρέφονται.      

"Μπερδεύτηκα..." (Μ.Αργυράκης/Μ.Χατζιδάκς/Ευτ. Χατζηττοφής)

 ..........................................................

Μπερδεύτηκα...*

Στίχοι Μίνως Αργυράκης

Μουσική Μάνος Χατζιδάκις

Τραγούδι Ευτύχιος Χατζηττοφής

Μπερδεύτηκα….



Μια μέσα στο φεγγάρι
και μια στην ηδονή,
μια μες στο θάνατο
και μια μες στη ζωή.

Μα κάρφωσα τα μάτια μου
στου φεγγαριού τις ρίζες
κι έχουνε τα παντέρημα
παντοτινά χαθεί.

Μπερδεύτηκα….

Κι αυτό κανείς
κι αυτό κανείς
δεν μου το συγχωρεί.

*Σημείωση: Από τον δίσκο του Μάνου Χατζιδάκι "Χωρίον ο Πόθος" (1977)

Πέντε ποιήματα από την ποιητική συλλογή της Γεωργίας Δεληγιαννοπούλου "Το ψάρι που τραγουδάει" (εκδ. "Οιακιστής", 2021)

 ...............................................................

Γεωργία Δεληγιαννοπούλου (γ.1957)

Κρυφτό

Αν κρύβεσαι μέσα της

το έξω δεν υπάρχει.

Η ομορφιά είναι ένα άσυλο για όλους τους πρόσφυγες

                                                           της πραγματικότητας

Ποτέ δε σε διώχνει

Ή φυλλοβόλα ή αειθαλής, ή του Φλεβάρη

                                  απαστράπτουσα μιμόζα, υπάρχει...

Και κουρνιάζουν τα φευγαλέα.

Κρύψου μέσα της, κοτσύφι!

Κρύψου, αραχνούλα!

Κρύψου κι εσύ, της καρδιάς το ματωμένο.

Χάσου τώρα.

Όταν θα ανατείλει ο κόσμος θα του τραγουδήσουμε

                                                                                          μαζί

"τι σε μέλλει εσένανε από πού είμαι εγώ"...

Από τους "Αφορισμούς"

Ι. 

Ο Παράδεισος πάντα κατοικείται.

Ακατοίκητη είναι μονάχα η Κόλαση.

Όλα τ' άλλα είναι μύθοι.

ΙΙΙ.

Δεν έχει τόπο

έχει τρόπο

ο τόπος είναι κινούμενη άμμος

ο τρόπος είναι να μιληθεί

ο αχνός που αφήνουν οι κόκκοι πίσω

κι αυτό το σείστρο του ρίγους

πριν η φωνή χαθεί

Δεν έχει οδό 

έχει ρόδο

η οδός είναι μπαζωμένο ρέμα

το ρόδο είναι χέρι που θα ματωθεί

απ' τ' αγκάθια του είδους

πριν ανθισμένο αρθεί.

Μια χειρονομία έχει

δεν έχει άλλα

κι οικονομία

μία

να γράφεις μονοκοντυλιά

και ορθογραφημένο

είμαι

στις φλέβες του μαρμάρου

"Ενθυμούμαι"

Καλύτερα να σε χάσω από ζωή παρά από θάνατο

αν έχω επιλογή

ας είναι αυτή

που αφήνει τα προς ώρας να επιτηδεύονται

καθώς λίκνισμα σιτηρών στο αεράκι

Καλύτερη η καθαριότητα της στάχτης παρά του χώματος

αν έχω επιλογή

ας είναι αυτή

γιατί η φλόγα η ωραία

χορεύει με τα προϊόντα του θανάτου

δεν φτυαρίζει κοπετό στο σώμα.

Καλύτερα να σε σώσω από μνήμη παρά από πνιγμό

κι ας είναι η ανάμνηση επιρρεπής στη λήθη

στο δικό μου "ενθυμούμαι" φάνηκε ένα σχέδιο

ανεξίτηλο, που λέει ο λόγος,

και στο πέρασμα του χρόνου ανανεώνεται

μαζί με το συναπάντημα της κάθε ρυτίδας

στη ρυμοτομίας της ψυχής

στην κεντρική πλατεία της οποίας θα αναπνεύσουν

κάποια στιγμή μαζί

όσες ανάσες μας διέφυγαν από λάθος

ή από ανεμελιά

ή από τη φυσική φορά του ποταμού

Καλύτερο το πένθος από τα παράσημα

των προγραμματισμών

άλλωστε και τα προγράμματα σπάνε, χαλνάνε,

(κι αυτό είναι ευτύχημα)

γίνονται σκόρπιοι κύβοι

ξανά πεσσοί για σπαζοκεφαλιές άλλων παιδιών

επιγραμματικά: 

Τι θ' απομείνει θαρρείς από τόσο βάσανο

αφού χωριστούμε;

Μόνο ουρανός.

Νικήθηκα

Με τα μέλη σε θέση

συντριβής

το τόσο δα

το ελάχιστο

το κύτταρο

διαρκώς ορίζω

ό,τι κατάφερε κι έγινε γάλα εν μέσω ατέκνων

Αλλά

Νικήθηκα

πριν ή μετά τη γέννα

δεν ξέρω πότε ακριβώς

κι από τότε αγωνίζομαι

να επουλώνω πληγές αιώνων

- τις έμαθα στη φλέβα μέσα

διατρέχοντας το βουητό αρχαίων πόνων

από τις σχισμές των φιλιών

να περνούν στα χείλη στη γεύση στο σώμα

να σπέρνουν στη χολή και στη γλώσσα φαρμάκι -

(Φταίει ο καιρός ποιος ξέρει

που μιλάνε όλοι μια παράταιρη λαλιά)

Κατά τα άλλα

δεν ανάστησα τίποτα

ούτε μια λαμπρή εικόνα από το σήμα της ομορφιάς

Από την ποιητική συλλογή της Γεωργίας Δεληγιαννοπούλου "Το ψάρι που τραγουδάει" (εκδ. "Οιακιστής", 2021)

"Χάι Κου για τον Αύγουστο" - Από τα "Χάι - Κου των εποχών" της Λούλης Τσαμαντάνη (εκδ. Γαβριηλίδη, 2015)

 ...............................................................

Από τα "Χάι - Κου των εποχών" της Λούλης Τσαμαντάνη (εκδ. Γαβριηλίδη, 2015)

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

 

Άστραψε πάλι                                                           Μαύρη δαντέλα

το ψέμα – κακό άστρο                                             φύλλωμα, σε φόντο μπλε.

σαν μάτι φιδιού.                                                        Ω! σκοτεινιάζει.

 

Στριφνό μπουρίνι                                                       Αποκαλύπτει

βροντάς, σκούζεις, τα μωρά                                    τις κλεμμένες αγάπες

γιατί τρομάζεις;                                                          η Πανσέληνος.

«Η ιστορία της Χώρας της Φαταουλίας» του Τζάνι Ροντάρι (1920-1980) (από τα Παραμύθια από το τηλέφωνο», μτφ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Μεταίχμιο, 2003)

 ...............................................................

·        «Η ιστορία της Χώρας της Φαταουλίας»

 του Τζάνι Ροντάρι (1920-1980) (από τα

Παραμύθια από το τηλέφωνο», μτφ. Άννα

 Παπασταύρου, εκδ. Μεταίχμιο, 2003)

 

   Στη μακρινή πανάρχαια Χώρα της Φαταουλίας,  ανατολικά του δουκάτου των Βαρελοφρόνων, βασίλεψε πρώτος ο Φαταούλας ο Καλοστόμαχος, που τον έλεγαν έτσι, γιατί, αφού έτρωγε όλα τα μακαρόνια, ροκάνιζε ακόμα και το πιάτο και το χώνευε μια χαρά.

   Τον διαδέχτηκε στο θρόνο ο Φαταούλας ο Δεύτερος, ο λεγόμενος Τρικούταλος, γιατί έτρωγε τη σούπα χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα τρία ασημένια κουτάλια: τα δύο τα κρατούσε αυτός με τα χέρια του και το τρίτο το κρατούσε η βασίλισσα κι αλίμονό της αν δεν ήταν γεμάτο.

   Ύστερα από αυτόν, κατά σειρά, ανέβηκαν στο θρόνο της Φαταουλίας, που ήταν τοποθετημένος στην κεφαλή ενός τραπεζιού στρωμένου γιορτινά μέρα και νύχτα:

   ο Φαταούλας ο Τρίτος, ο λεγόμενος Μεζές

   ο Φαταούλας ο Τέταρτος, ο λεγόμενος Κοτολέτα Πανέ

   ο Φαταούλας ο Πέμπτος, ο λεγόμενος Πεινάλας

   ο Φαταούλας ο Έκτος, ο λεγόμενος Ξεψαχνιστής

   ο Φαταούλας ο Έβδομος, γνωστός και ως «Έχει άλλο;», που καταβρόχθισε μέχρι και το στέμμα – κι ήταν κι από σφυρήλατο σίδερο·

   ο Φαταούλας ο Όγδοος, ο λεγόμενος Ξεκοκαλιστής, που στο τραπέζι δε βρήκε πια τίποτα να φάει κι έφαγε το τραπεζομάντηλο·

   ο Φαταούλας ο Ένατος, ο λεγόμενος Σαγόνας, που έφαγε το θρόνο μαζί με όλα τα μαξιλάρια.

   Έτσι έσβησε η δυναστεία.