Ένα αρχαίο επίγραμμα και μια νεοέλληνος ποιητού "υποσημείωση"

..............................................................

Ω ξειν, αγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ότι τήδε κείμεθα τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι  

Σιμωνίδης ο Κείος  (556 π.Χ.-469 π.Χ.) ήταν Έλληνας λυρικός ποιητής.

 

(Ὦ ξεῖν᾿, ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε // κείμεθα τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι.)

(Ω, ξένε διαβάτη που περνάς, ανάγγειλε στους Λακεδαιμόνιους ότι ταφήκαμε εδώ, υπακούοντας στα προστάγματά τους)

..........................................................

  


Άρης Αλεξάνδρου (1922-1978)








ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ

Φίλε ή αντίπαλε μην τ' αναγγείλεις πουθενά.
Δεσμώτης τήδε ίσταμαι τοις ένδον ρήμασι πειθόμενος.

Φίλε ή αντίπαλε μην τ' αναγγείλεις πουθενά.
Δεσμευμένος στέκομαι εδώ υπακούοντας στην εσωτερική μου φωνή*

*(η μετάφραση δική μου) 

Η "Υποσημείωση" είναι το προτελευταίο ποίημα της συλλογής "Ευθύτης Οδών" (1959) του Άρη Αλεξάνδρου.

"Με διώξανε και είχαν λόγο" ποίημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898-1956) ("Εποχή", 29/12/2013)

......................................................

 Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898 - 1956)

















Με διώξανε και είχαν λόγο


Μεγάλωσα γιος εύπορων γονιών.
Οι γονείς μου μού φόρεσαν κολάρο 
και με συνήθισαν να με υπηρετούν.
Και μου δίδαξαν την τέχνη να διατάζω.
Όμως,
Όταν είχα μεγαλώσει πια
και κοίταξα γύρω
Δεν μού άρεσαν οι άνθρωποι
της τάξης μου
Ούτε να διατάζω ούτε να με υπηρετούν.
Κι εγκατέλειψα την τάξη μου και πήγα
Με τους κατώτερους ανθρώπους.
Έτσι λοιπόν, ανάστησαν έναν προδότη, 
τον δίδαξαν
Τα κόλπα τους κι αυτός
Τους προδίδει στον εχθρό.
Ναι, φανερώνω τα μυστικά τους.
Στον λαό
Εξηγώ πώς τον εξαπατούν, και προλέγω
τι θα έρθει
γιατί ξέρω τα σχέδιά τους.
Μεταφράζω τα λατινικά
των πουλημένων παπάδων τους
Λέξη προς λέξη στη γλώσσα του λαού,
κι αποδειχνονται ανοησίες.
Κατεβάζω τη ζυγαριά της δικαιοσύνης τους
και δείχνω τα κάλπικα σταθμά.
Και οι χαφιέδες τους αναφέρουν
Ότι κάθομαι με τους εξαπατημένους,
όταν σχεδιάζουν την εξέγερση.

"Μες στην κοιλιά του λύκου" ποίημα του Νίκου Χουλιαρά ("ΑΥΓΗ", 31/12/2013)

..............................................................

Νίκος Χουλιαράς
(γ. 1940)























          Μες στην κοιλιά του λύκου

                   Ακόμη κι αν αναγκαστώ
                        για το υπόλοιπο του βίου μου
                        να ζω μες στην κοιλιά του λύκου
                        παρ' όλ' αυτά θα εξακολουθώ
                        να υπονομεύω
                        τις τρέχουσες συναλλαγές σας
                        μικρά ασφαλισμένα προβατάκια.


                                                            ΝΙΚΟΣ ΧΟΥΛΙΑΡΑΣ 

από τη συλλογή Οι λεπτομέρειες του μαύρου, εκδ. Νεφέλη, 1993

από το "ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ" της "ΑΥΓΗΣ" (31/12/2013) με ανθολόγο του Δεκεμβρίου του 2013 τον Νίκο Δαββέτα
     

"Ο αντιπρόεδρος και το υποσυνείδητό του " από τον Κωστή Γιούργο "ΑΥΓΗ" 31.12.2013

...............................................................

Ο αντιπρόεδρος και το υποσυνείδητό του

• από  τον Κωστή Γιούργο
• "ΑΥΓΗ" 31.12.2013

 

Ο αντιπρόεδρος του κυρίου Σαμαρά και οι λέξεις έχουν μεταξύ τους μια μοιραία σχέση έλξης-απώθησης. Αυτός τις προσεγγίζει με ένα πάθος σχεδόν αυτοερωτικό, εκείνες, αν και με πρώτη ματιά μοιάζουν κολακευμένες, εκδικούνται την επιπολαιότητα των αισθημάτων του, αφήνοντας τον εγωκεντρισμό του έκθετο στη δημόσια θέα.

Δεν είναι ότι αγνοεί τη σοφή συμβουλή: «Μεγάλη μπουκιά φάε, μεγάλη κουβέντα μην πεις». Είναι ότι απλώς την τηρεί μόνο κατά το πρώτο μισό της. Με αποτέλεσμα η μεγαλοστομία να καταβροχθίζει ό,τι απομένει από σοβαρότητα και κύρος. Πώς να ξεχάσει κανείς; Όντας διεκδικητής της προεδρίας του κόμματος μετά την ήττα στις εκλογές του 2007 και αναφερόμενος σε οπαδό ο οποίος ένα λεπτό πριν τον είχε λούσει στην Ιπποκράτους με μια κούπα φραπέ, έγραψε ιστορία στα χρονικά του ναρκισσισμού και της αμετροέπειας με τη φράση: «Ως μελλοντικός πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, τον συγχωρώ!». Τον άνθρωπο που το ξεστόμισε θα τον εμπιστευόσασταν να σας πάει στο απέναντι πεζοδρόμιο; Κι όμως, το σύστημα του εμπιστεύτηκε πόστο στη διαχείριση της χώρας της οποίας είναι ιδιοκτήτης. Για κάτι πολύ λιγότερο υπερφίαλο, για τον αφελή στίχο «Ας με πουν πρωθυπουργό κι ας μου ρίξουν κλούβιο αυγό», ο υπηρέτης της ποίησης και της πολιτικής (κάκιστος και στα δύο) Γεώργιος Αθανασιάδης-Νόβας έγινε εσαεί περίγελως. Αυτός εδώ έγινε τελικά πρόεδρος του κόμματος, υπουργός Οικονομικών του κυρίου Παπαδήμου νωρίτερα, αντιπρόεδρος τώρα του κυρίου Σαμαρά - τον οποίο κι αν είχε περιποιηθεί λεκτικά στο παρελθόν. Τι είναι, σου λέει το σύστημα, το κύρος και η σοβαρότητα μπροστά στην, εφήμερη έστω, σιγουριά 152 ψήφων και μιας κυβέρνησης προθύμων;

Όμως ο αντιπρόεδρος του κυρίου Σαμαρά δεν πρέπει, απ' τη μεριά του, να νιώθει βολικά με τέτοια αμφίβολη σιγουριά. Γι' αυτό και, όπως συμβαίνει κάθε που νιώθει στριμωγμένος, καταφεύγει στις λέξεις. Δυστυχώς για τον ίδιο, οι λέξεις που διαλέγει (ή τον διαλέγουν) προδίδουν το μέγεθος της ανασφάλειάς του, πράγμα εξόφθαλμο στις περιπτώσεις που τα αμυντικά αντανακλαστικά του τον σπρώχνουν να προσθέσει μια καινούργια λέξη στο νεοελληνικό λεξιλόγιο. Επιδιώκει, προφανώς, με τον τρόπο αυτό, το επιθετικό πλεονέκτημα, αφού πάντα η λέξη που σκαρώνει είναι σκαιά υποτιμητική του αντιπάλου. Το πιο πρόσφατο τάκλιν του σημειώθηκε την προτελευταία Κυριακή του Δεκέμβρη, ο τόπος ήταν η Κ.Ε. του ΠΑΣΟΚ και η λέξη ήταν «εκτσογλανισμός». Δυσπρόφερτη λέξη, δύσκολο να κάμει καριέρα απέναντι σε δοκιμασμένες λέξεις όπως «εκμαυλισμός», «εκχυδαϊσμός», «εκφοβισμός», που ο αντιπρόεδρος μπορεί μεν να μη διεκδικεί την πατρότητά τους, έχει όμως μαζί τους άριστες σχέσεις από παλιά.

Ο γλωσσικός νεολογισμός που ο αντιπρόεδρος του κυρίου Σαμαρά εξαπέλυσε από τον Όλυμπο του ηθικού του αναστήματος εναντίον του Τσίπρα και του συν αυτώ 27% (και βάλε) των συνελλήνων όχι μόνο απέτυχε να εγγραφεί έστω στο λεξιλόγιο του πολιτικού πεζοδρομίου, αλλά αντίθετα αποκάλυψε τον φόβο πίσω από το αλαζονικό επίχρισμα λεξιπλαστικής υπερεπάρκειας.

Έχοντας υπερεκτιμήσει τις δυνατότητές του μέχρι του σημείου να καταστεί άφιλος ακόμη και μέσα στο ολιγομελές πια κομματικό περιβάλλον του, αυτοκαταδικάστηκε να ζει σε ένα διαρκές παρόν ανασφάλειας, γνωρίζοντας ότι στα περιβάλλοντα όπου διάλεξε να κινείται περισσεύουν ο κυνισμός και η αχαριστία. Έχοντας προ πολλού κλωτσήσει την ευκαιρία να αποσυρθεί έγκαιρα από το είδος της πολιτικής που υπηρετεί, βρίσκεται πια εγκλωβισμένος στον λαβύρινθο των επιλογών του.

Λίγοι θα εκπλαγούν αν τελικά αποδειχθεί ότι αυτό που κρύβει πίσω απ' τις λέξεις, επειδή το φοβάται περισσότερο, δεν είναι το ενδεχόμενο η κυβέρνηση της ριζοσπαστικής Αριστεράς να τον διαπομπεύσει φορώντας του χειροπέδες πριν τον στείλει στον εισαγγελέα, αλλά η υποψία ότι σε περίπτωση πολιτικού «ατυχήματος», τη διαπόμπευση του την επιφυλάσσει ο κυβερνητικός συνεταίρος του, που, σαν άλλος Σαμψών, ίσως διαλέξει να καταπλακωθεί κάτω από τα μπάζα των οικτρών πολιτικών φιλοδοξιών του αναφωνώντας: «Αποθανέτω η ψυχή μου μετά των αλλοφύλων…».

Και την κακή εκείνην ώρα, ο αντιπρόεδρος του κυρίου Σαμαρά ίσως καταλάβει ότι όταν αυτός έκανε λόγο για «εκτσογλανισμό» της πολιτικής, οι λέξεις συνωμοτούσαν με το υποσυνείδητό του πίσω απ' την πλάτη του κι άλλον εννοούσαν όταν μιλούσαν για πολιτικά τσογλάνια.

"Απόψε σκέφτομαι" ποίημα του Αντώνη Φωστιέρη (1987) ("ΑΥΓΗ", 21/12/2013

..............................................................

Αντώνης Φωστιέρης

(γ.1953)

Απόψε σκέφτομαι

Αυτούς που βασανίζονται κλεισμένοι στο καβούκι τους

- Ν' ακούνε μουσική και να καπνίζουν -

Αυτούς που αποπειράθηκαν ν' αυτοκτονήσουν με ομορφιά

- Ρουφήξαν το βιτριόλι της και κάηκαν -

Αυτούς που ο φόβος τούς φυτευει στις ερμιές

Αυτούς που άυπνοι αιωρούνται στον αέρα

Αυτούς που κάναν έρωτα και μείνανε πιο μόνοι

Αυτούς που ανέκφραστα ακλουθούν μια νεκροφόρα μνήμη

Αυτούς που λιώνουν βουτηγμένοι στα χαρτιά

Αυτούς που βλέπουν τ' όνομά τους στο κουδούνι

               Και το χτυπούν δαιμονισμένα

               να ξυπνήσει 

               ο ένοικος.

                                                      ΑΝΤΩΝΗΣ ΦΩΣΤΙΕΡΗΣ  

Από τη συλλογή Το Θα και το Να του θανάτου, Εκδ. Καστανιώτη, 1987

από το "ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ" της "ΑΥΓΗΣ" (21/12/2013) με ανθολόγο του Δεκεμβρίου του 2013 τον Νίκο Δαββέτα

   

Αντόνιο Γκράμσι – Μισώ την πρωτοχρονιά (http://eagainst.com, 01/01/2014)

.............................................................

Αντόνιο Γκράμσι – Μισώ την πρωτοχρονιά

 http://eagainst.com, 01/01/2014 

Κάθε πρωί, καθώς ξυπνώ άλλη μια φορά κάτω από το πέπλο του ουρανού, νιώθω πως για μένα είναι πρωτοχρονιά. Γι΄ αυτό μισώ τις πρωτοχρονιές με καθορισμένη ημερομηνία, που μετατρέπουν τη ζωή και το ανθρώπινο πνεύμα σε μια εμπορική επιχείρηση, με τον ωραίο τους απολογισμό, με τον ισολογισμό τους και την πρόβλεψη για το νέο διαχειριστικό έτος.

Ακυρώνουν την αίσθηση της συνέχειας της ζωής και του πνεύματος. Καταλήγει κανείς να πιστεύει πραγματικά ότι μεταξύ των ετών υπάρχει συνέχεια, κι ότι ξεκινά μια νέα ιστορία, και βάζει κανείς στόχους, και μετανιώνει για τις αστοχίες κτλ κτλ. Αυτό είναι ένα γενικότερο σφάλμα των ημερομηνιών.

Λένε πως η χρονολογία είναι η ραχοκοκαλιά της ιστορίας -αυτό το παραδεχόμαστε. Όμως, οφείλουμε να παραδεχτούμε πως υπάρχουν τέσσερις ή πέντε θεμελιώδεις ημερομηνίες, τις οποίες κάθε άνθρωπος που σέβεται τον εαυτό του τις έχει πάντα κατά νου, που έχουν περιπαίξει την ιστορία. Κι αυτές είναι πρωτοχρονιές. Η πρωτοχρονιά της ρωμαϊκής ιστορίας ή του μεσαίωνα ή της νεωτερικότητας. Κι έχουν γίνει τόσο διαπεραστικές και τόσο απολιθωτικές που, κι εμείς οι ίδιοι εκπλησσόμαστε καμιά φορά αναλογιζόμενοι ότι η ζωή στην Ιταλία άρχισε το 752, κι ότι το 1490 ή το 1492 είναι σαν βουνά στα οποία η ανθρωπότητα αναρριχήθηκε ακαριαία φτάνοντας σε έναν νέο κόσμο, εισερχόμενη σε μια νέα ζωή. Κι έτσι η ημερομηνία γίνεται ένα εμπόδιο, ένα παραπέτασμα που εμποδίζει να δούμε ότι η ζωή συνεχίζει να εκτυλίσσεται με το ίδιο, αμετάβλητο, βασικό μοτίβο, χωρίς απότομες μεταβολές, με τον ίδιο τρόπο που στον κινηματογράφο σκίζεται το φιλμ κι έχουμε ένα διάλειμμα εκτυφλωτικού φωτός.

Γι΄ αυτό, μισώ την πρωτοχρονιά. Θέλω κάθε πρωινό νά΄ ναι για μένα και μια πρωτοχρονιά. Κάθε μέρα θέλω να κάνω κι έναν προσωπικό απολογισμό, και να ανανεώνομαι κάθε μέρα. Καμιά μέρα καθορισμένη εκ των προτέρων για ανάπαυση. Τις παύσεις μου εγώ τις επιλέγω, όταν αισθάνομαι μεθυσμένος από έντονη ζωή και θέλω να κάνω μια βουτιά στη ζωικότητα για να αντλήσω από κει καινούρια δύναμη.

Καμιά πνευματική αγκίστρωση. Κάθε ώρα της ζωής μου θά΄ θελα να είναι νέα, παρότι συνδεδεμένη με τις περασμένες. Καμία μέρα ξεφαντώματος με συλλογικές στιχοπλοκές, που τις ανταλλάσσω με ξένους που δεν με ενδιαφέρουν. Επειδή ξεφάντωναν οι πρόγονοι των προγόνων μας κτλ πρέπει κι εμείς να αισθανόμαστε την ανάγκη του ξεφαντώματος. Όλα αυτά μου φέρνουν αναγούλα.

Δημοσιεύθηκε την 1η Ιανουαρίου 1916, στην τορινέζικη έκδοση της εφημερίδας Avanti! (όργανο του Σοσιαλιστικού Κόμματος Ιταλίας), στην στήλη που διατηρούσε ο Γκράμσι με τίτλο «Sotto la Mole» 

Μετάφραση: Πέτρος-Ιωσήφ Στανγκανέλλης via RedNoteBook

Πηγή: controlacrisi.org.

"Έντρομοι μπροστά στην ανυποληψία της Ιστορίας" από τον Μεθόδιο Αργουμέντη

..............................................................

Έντρομοι μπροστά στην ανυποληψία της Ιστορίας.

Εϊ, εσείς οι δυο! Έχετε "πεθάνει" και δεν το ξέρετε!...

Είπα χρονιάρες μέρες να μην επιδοθώ στην γκρίνια, αλλά δεν σ' αφήνουν ν' αγιάσεις. Και δεν σ' αφήνουν ν' αγιάσεις όλοι αυτοί, τα δημόσια πρόσωπα πρώτης γραμμής (είτε για πολιτικούς μιλάμε, είτε για καλλιτέχνες, είτε για διανοούμενους εν γένει, που αφού συνέβαλαν τα μέγιστα σ' αυτό που επανειλημμένα έχω ορίσει ως "τραγική αμεριμνησία" των τελευταίων 40-50 χρόνων, θέλουν να λειτουργούν αθωωτικά για τους εαυτούς τους, να διακηρύσσουν την αθωότητά τους σε μας που ακόμα αποτελούμε ακροατήριό τους, λες κι εμείς δεν έχουμε πια μνήμη (ή μήπως πράγματι δεν έχουμε;) ή ζούσαμε τόσα χρόνια σ' άλλη γη, σ' άλλα μέρη". Λες και δεν θυμόμαστε τα πονήματα του στιχουργού για το "βρώμικο '89" και το εμετικό γλείψιμο στους άρχοντες εκείνης της εποχής, λες και έχουμε ξεχάσει την αλαζονεία του (δημόσια και ιδιωτική) απέναντι σε όποιον νεώτερο που τύχαινε να μπλεχτεί στα πόδια του, ιδίως αν δεν εξέφραζε τους δικούς του αισθητικούς δρόμους ή δεν ανήκε στις δικές του "υψηλόφρονες" παρέες. 
   Όσο για τον τροβαδούρο και λαϊκό μας βάρδο, εμείς διόλου δεν είχαμε πάρει είδηση αν συναγελαζόταν με τα κόμματα που του έφερναν κόσμο ή ποιες σχέσεις ανταλλαγής και συναλλαγής είχε συνάψει με τα κόμματα και τα φεστιβάλ τους. Διόλου δεν είχαμε πάρει είδηση τον φαταουλισμό του, όλα να τα σφάζει και όλα να τα μαχαιρώνει, ούτε είχαμε πάρει είδηση πόσο φλεγόταν κάθε φορά να αυτοπροβληθεί. 
   Αλλά να δεχτούμε ότι όλα αυτά τα ξεχάσαμε. Θυμόμαστε όμως καλά ότι ποτέ τους και οι δύο δεν σηκώθηκαν να ψελλίσουν μια κουβέντα όταν έβλεπαν όλες αυτές τις ασκήμιες που γίνονταν μπροστά στα μάτια τους (και στα μάτια μας), πόσω μάλλον ν' ασκήσουν κριτική στον "αυριανισμό", ας πούμε, όταν αυτός ξέσκιζε το Μάνο Χατζιδάκι, παραδείγματος χάριν.
   Κι αν τότε σιώπησαν, τώρα ακόμα θρασύτατοι ψεύδονται, όταν λένε "...Και ο Νταλάρας και εγώ, με τον τρόπο του ο καθένας, δεν πάψαμε ποτέ να μιλάμε. Και να λέμε ότι δεν είναι τηλεόραση αυτή που έχουμε, ότι τα κόμματα δεν πρέπει να λειτουργούν με τον τρόπο που λειτουργούν, ότι η δημοσιογραφία δεν πρέπει να ακολουθεί το δρόμο που ακολουθεί, η τραγουδοποιία το ίδιο. Δεν είναι ότι δεν τα λέγαμε, τα λέγαμε..." (Λευτέρης Παπαδόπουλος).* Πληροφορηθήκατε ποτέ εσείς τίποτα σχετικό; 
   Στην ίδια γραμμή κινείται και ο λαϊκός βάρδος. Κρύβεται πίσω από τον λαϊκό στιχουργό μας και δειλά-δειλά ξεμυτίζει λέγοντας "...Πού δούλεψε ο Λευτέρης, τι έγραψε, τι στηλίτευσε με τα άρθρα του, ποια ήταν τα ελληνικά του. Στη συνέχεια εγώ, που τραγούδησα, γιατί τραγούδησα τα τραγούδια που τραγούδησα και δεν τραγούδησα άλλα, γιατί πήγα και τραγούδησα στις συγκεντρώσεις..." (Γιώργος Νταλάρας)* έτσι η δουλειά του γίνεται "προσφορά" στο λαό που αχάριστος καθώς είναι δεν εκτίμησε την ανιδιοτέλειά του να εκφράσει το λαϊκό αίσθημα και τους λαϊκούς αγώνες, κι ας τα κονόμησε με την αγωνιστική του συμμετοχή. 
   Και η γλώσσα τους (και των δύο "πνευματικών μας ταγών") κόβει και ράβει κατά πώς τους βολεύει ξεχνώντας ότι ήσαν οι αγαπημένοι των καναλιών (ιδιωτικών και μη), που έπαιρναν σβάρνα τις εκπομπές και τα πάνελ για να καμώνονται τους κοινωνικά προβληματισμένους και να μας φλομώνουν με τις λαϊκιστικές κοινοτυπίες τους. Να θυμηθώ και τις εκπομπές που τους ανατέθηκαν; Αυτοί που έγραψαν και ύμνησαν τον λαϊκισμό είναι έτοιμοι να κατηγορήσουν τους "λαϊκιστές" που τώρα συμπαρίστανται στο λαό που καταστρέφεται. 
   Και το κάμωμα καλά κρατεί: "...Αλλού είναι το πρόβλημα. Αν το καράβι βουλιάζει, είναι γιατί οι άνθρωποι που το χειρίστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες - μιλώ για μια συγκεκριμένη ομάδα πολιτικών - μισούσανε τον λαό τους και τον τόπο τους. Δικαιολογούνται λέγοντας ότι δεν ξέρεις τι σημαίνει να κυβερνάς τους Έλληνες. Το ίδιο ακριβώς το έχουν πει και πριν από 100 χρόνια. Πάντα όταν τα βρίσκουνε σκούρα έχουν παράπονα από τον λαό..." (Γιώργος Νταλάρας)*. Μυστήριο: ποιους πολιτικούς εννοεί; Τη γυναίκα του ίσως, που έγινε υπουργός, και το μόνο που πρόσφερε ήταν η πανάκριβη αλλαγή του ντεκόρ του γραφείου της; Αυτούς που συναγελαζόταν τόσα χρόνια; Ούτε και τώρα θα έχει το θάρρος της γνώμης του να κατονομάσει υπεύθυνους. Εύγλωττες αποσιωπήσεις... 
  Εν κατακλείδι, έχουμε να κάνουμε με δύο έντρομους ανθρώπους που τρέμουν μπροστά στην ιδέα ότι ο αχάριστος λαός τους θεωρεί κοινωνικά και πολιτικά ανυπόληπτους, ότι η ιστορία θα τους καταχωρήσει στα κιτάπια της με την προσφορά τους (χωρίς εισαγωγικά), αλλά και με την υποταγή τους στα οικονομικά συμφέροντα του τόπου που αφήσαμε να μας ρημάξουν.

  *Σημείωση: Τα αποσπάσματα αλλά και η αφορμή της ανάρτησης μου δόθηκε από την κοινή συνέντευξη των Γιώργου Νταλάρα και Λευτέρη Παπαδόπουλου στον Θανάση Νιάρχο στα "ΝΕΑ"  (ένθετο weekend, 28-29/12/2013), "ναυαρχίδα" υποστήριξης και κατ' εξοχήν αντιπρόσωπο των πολιτικοοικονομικών συμφερόντων που κατέστρεψαν και εξακολουθούν να καταστρέφουν τον τόπο και τους ανθρώπους του.

"Η έρημος των Ταρτάρων" Του Τάκη Θεοδωρόπουλου ("Καθημερινή", 31/12/2013)

............................................................

Η έρημος των Ταρτάρων

Του Τάκη Θεοδωρόπουλου

Το «Περιμένοντας τους βαρβάρους» του Καβάφη τελειώνει μάλλον αισιόδοξα. Στο τέλος της ημέρας οι βάρβαροι δεν εμφανίζονται, οι συγκεντρωμένοι στην αγορά επιστρέφουν στα σπίτια τους και, αν και θα ήταν κάποια λύση, η ζωή επανέρχεται εκεί που ήταν την παραμονή. Τίποτε δεν συμβαίνει. Οπως και δεν συμβαίνει τίποτε στην «Ερημο των Ταρτάρων», το αριστούργημα του Ντίνο Μπουτζάτι. Μόνον που εδώ τα πράγματα είναι λίγο πιο δύσκολα. Ο νεαρός αξιωματικός Τζιοβάνι Ντρόγκο, ο οποίος έχει αποσπασθεί στο φρούριο Μπαστιάνι, προκεχωρημένο φυλάκιο μπροστά στην έρημο, στα όρια του κατοικημένου κόσμου, όταν αναλαμβάνει υπηρεσία πιστεύει πως η παραμονή του εκεί θα είναι προσωρινή. Επί τριάντα χρόνια θα περιμένει τους Ταρτάρους, που κάποτε είχαν απειλήσει τη χώρα του, όμως τώρα πια κανείς δεν ξέρει αν συνεχίζουν να υπάρχουν. Ελπίζει πως κάποια μέρα θα τους δει να διασχίζουν την έρημο και ζει την καταθλιπτική ρουτίνα της καθημερινότητας του φρουρίου, μοιράζεται με τους υπόλοιπους την ακινησία της στρατιωτικής ζωής, λες και με την τυπολατρική τήρηση της πειθαρχίας και των κανόνων θα περισώσει την ευγένεια των αισθημάτων του. Στο τέλος πεθαίνει μόνος του, σε ένα θλιβερό πανδοχείο, στον δρόμο της επιστροφής για το σπίτι του. Στην Ελλάδα του 2014 που ανατέλλει αύριο, ο καθένας έχει και τον δικό του βάρβαρο απέναντί του. Για τους μεν είναι η προοπτική μιας αριστερής κυβέρνησης, η οποία, ακόμη και αν δεν υλοποιήσει όσα υπόσχεται η ρητορεία της, ακόμη και αν προσπαθήσει να κρατήσει τη χώρα στον κόσμο της Ευρώπης, θα επιβάλει τις ανατροπές που υπόσχεται η ρητορεία της. Για τους δε, τους οπαδούς αυτής της Αριστεράς, είναι η συνέχιση μιας βαρβαρότητας που επέβαλαν τα αλλεπάλληλα Μνημόνια, η επιβεβλημένη οικονομική ανέχεια, η καταστροφή του παραγωγικού και του κοινωνικού ιστού της χώρας, η αιθαλομίχλη και τα συσσίτια. Και για όλους μαζί, πλην του κ. Στουρνάρα, είναι η βαριά φορολόγηση, ο Τομπούλογλου και ο Κάντας, το αίσθημα δηλαδή πως το τίμημα που καταβάλλεις μπαίνει σε μια τεράστια δεξαμενή όπου μόνον κατά τύχη μαθαίνεις ποιοι και με ποιον τρόπο το αξιοποιούν. Ο μεν Κάντας εκπροσωπεί την ιστορία των τελευταίων δεκαετιών, ο δε Τομπούλογλου την οδυνηρή βεβαιότητα πως τίποτε δεν άλλαξε ουσιαστικά. Τα ποσά μίκρυναν, συρρικνώθηκαν από τα εκατομμύρια σε μερικές χιλιάδες ευρώ, τις οποίες δεν θα καταδέχονταν οι άρχοντες πριν από χρόνια, όμως συνεχίζουν να ακολουθούν τον μαύρο δρόμο τους. Κατά τα λοιπά, το ελληνικό κράτος, σαν το φρούριο του Μπουτζάτι, με ή χωρίς πρωτογενές πλεόνασμα, συνεχίζει να λειτουργεί μπροστά στην έρημο ακολουθώντας την καταθλιπτική του καθημερινότητα. Τα χρόνια περνούν, κοντεύουν τέσσερα από τότε που παραδεχθήκαμε πως έχουμε καταρρεύσει, οι άνεργοι πληθαίνουν σαν άτυπα κοινωνικά κύτταρα, και το κράτος δεν χορταίνει φόρους για να τρέφει μια τυπολατρική καθημερινότητα, την οποία οι πολίτες ζουν σαν τιμωρία. Τις ουρές στις εφορίες όσων θέλουν να ξεφορτωθούν τις πινακίδες των αυτοκινήτων τους, κάποτε περγαμηνές επιτυχίας, μπορεί να τις έχουμε συνηθίσει. Διότι όντως και η αρρώστια, και το κακό, όταν γίνονται κοινότοπα συνηθίζονται. Αυτό που βλέπω μπροστά μου είναι η ίδια έρημος που όλοι βλέπουμε. Οσο περιμένουμε τους βαρβάρους ή τους Ταρτάρους τίποτε δεν πρόκειται να αλλάξει. Η χώρα θα συνεχίσει να βυθίζεται στο τέλμα της ακινησίας, η υπόλοιπη Ευρώπη δεν θα αφήσει να πεθάνει ο ανάπηρος συγγενής της. Ο πληθυσμός θα συνεχίσει να τροφοδοτεί με όσες δυνάμεις τού έχουν απομείνει ένα κράτος που το αντιμετωπίζει όλο και περισσότερο ως εχθρικό. Και η πολιτική τάξη θα συνεχίσει να συντηρεί αυτό το κράτος νομίζοντας πως αυτός είναι ο ρόλος της πολιτικής, να ανοίγουν οι πόρτες των υπηρεσιών στην ώρα τους.

"Έφυγε από τη ζωή η Νόρα Αναγνωστάκη" από την Πόλυ Κρημνιώτη ("ΑΥΓΗ", 1/1/2014)

..............................................................

Έφυγε από τη ζωή η Νόρα Αναγνωστάκη

 

 από την Πόλυ Κρημνιώτη ("ΑΥΓΗ", 1/1/2014)

 

"Η τέχνη, και να το θέλουμε, δεν μπορεί πια να είναι για μας μια σπουδή γυμνής ομορφιάς. Αυτό το σκέφτομαι επίμονα κάθε φορά που βλέπω μερικές κινέζικες ζωγραφιές. Θέλω να βγάλω έναν επικήδειο του ανέφελα ωραίου […] Νομίζω πως δεν μας φτάνει πια η απόλαυση του ωραίου που διαστέλλει την ψυχή σε άχρονη έκσταση. […] Δεν βρισκόμαστε σ' ένα fin de siècle. Έχουμε ήδη εισχωρήσει βαθειά μέσα σ'ένα ζέοντα και ανασχηματιζόμενο κόσμο. Κι αυτοί που μπορούν να μιλήσουν, για να είναι σύγχρονοι, πρέπει να μιλάνε τη γλώσσα του".

Σκέψεις που θα μπορούσαν να είχαν γραφεί σήμερα η Νόρα Αναγνωστάκη τις διατύπωνε ήδη από τη δεκαετία του '60 στις "Μαγικές Εκόνες. Επτά δοκίμια, 1960-1965" (εκδ. Τραμ, 1973). Κι αν οι παραπάνω μοιάζουν φράσεις κλειδιά για την κατανόηση του νέου κόσμου που ανοίγεται μπροστά μας, δεν είναι παρά ένα μικρό μόνο δείγμα ενός οξυδερκούς μυαλού, ενός σημαντικού αναστήματος στη δοκιμιογραφία και τα ελληνικά γράμματα. Η Νόρα Αναγνωστάκη η σπουδαία δοκιμιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας και μεταφράστρια, η αγαπημένη σύντροφος του Μανόλη Αναγνωστάκη πέθανε στις 10.30 το πρωί στην κλινική Γρηγοριάδη, όπου νοσηλευόταν το τελευταίο διάστημα, έχοντας διαρκώς στο πλάι της τον μοναχογιό τους Ανέστη. Η κηδεία της θα γίνει την Παρασκευή στις 2.30 το μεσημέρι από το νεκροταφεί ο του Κόκκινου Μύλου.

Η φινετσάτη γυναίκα με την αρχοντική όψη, παρ' ότι πολύτιμη σύντροφος και συνοδοιπόρος του Μανόλη Αναγνωστάκη δεν έζησε ουδόλως στη σκιά του ποιητή. Υπήρξε αυτόφωτη πνευματική παρουσία, οξυδερκής με μεγάλη κατάρτηση και ευεπίφορη σε κάθε τι καινούριο παρουσιαζόταν στην τέχνη της γραφής και τη θεωρία της λογοτεχνίας και μάλιστα σε μια εποχή που οι ιδεολογικές αντιπαραθέσεις σκίαζαν το πνευματικό και λογοτεχνικό πεδίο και δεν βοηθούσαν ιδιαίτερα την ανανέωση του κριτικού λόγου. Η δική της συνεισφορά σ' αυτή την ανανέωση του κριτικού λόγου της μεταπολεμικής περιόδου υπήρξε πολύ σημαντική. Η Νόρα Αναγνωστάκη μεταφράζει ταυτόχρονα με την έκδοσή του το 1960, εκτενή απσπάσματα του έργου "Ο Βαθμός μηδέν της γραφής" του Ρολάν Μπάρτ, φέρνοντας το όνομα του γάλλου θεωρητικού στην Ελλάδα την περίοδο που μόλις έχει εμφανιστεί στη Γαλλία. Επιπλέον ανάδειξε τα προτάγματα του "Νέου Μυθιστορήματος" ενω εξίσου σημαντική υπήρξε η συμβολή της στην ανάδειξη ελλήνων δημιουργών. Με πρωτότυπη και διεισδυτική ματιά ανάγνωσε το έργο σημαντικών ποιητών όπως ο Πρωτότυπη και διεισδυτική ήταν η ματιά της στο έργο ποιητών όπως ο Μίλτος Σαχτούρης, η Ελένη Βακαλό, ο Γιώργος Σεφέρης, ο Δ.Π.Παπαδίτσας, ο Κλείτος Κύρου κ.α.

Η Νόρα Αναγνωστάκη, με καταγωγή από την Κρήτη και την Μικρά Ασία, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1930. Παρ' ότι σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας δεν άσκησε ποτέ τη δικηγορία, αντιθέτως εργάστηκε ως βιβλιοπώλης στη Θεσσαλονίκη. Είχε τη δική της σημαντική συμβολή στο περιοδικό "Κριτική" του Μανόλη Αναγνωστάκη, του οποίου υπήρξε υπεύθυνη για την παρουσίαση κειμένων λογοτεχνίας και θεωρίας της λογοτεχνίας και στο οποίο πρωτοεμφανίστηκε με το δοκίμιο "Προοίμιο στην ποίηση της Ελένης Βακαλό". Συνεργάστηκε επίσης με τα περιοδικά "Ενδοχώρα", "Νέα Πορεία" και "Χρονικό" και συμμετείχε στα αντιδικτατορικά "Δεκαοχτώ Κείμενα" που εκδόθηκαν στη διάρκεια της χούντας, το 1970. Εκτός από τις "Μαγικές Εικόνες" εκδόθηκαν επίσης τα έργα της "Διαδρομή:δοκίμια κριτικής 1960-1995" (εκδ. Νεφέλη 1995) και "Κριτικές ασκήσεις" (εκδ. Στιγμή, 1988). Όπως σημειώνει ο κριτικός της λογοτεχνίας Αλέξης Ζήρας στο "Λεξικό νεοελληνικής λογοτεχνίας", "Η Νόρα Αναγωνστάκη στα λίγα τον αριθμό αλλά εμβληματικά δοκίμιά της, συνδύασε την ελεύθερη πραγμάτευση και τον αδιάκοπο διάλογο με τη γλώσσα και το ύφος του έργου,έναν συνδυασμό που έχει αρκετά κοινά στοιχεία με τον τρόπο κριτικού διαλόγου του γάλλου Ρολάν Μπαρτ .

Η απουσία στενών θεωρητικών δεσμεύσεων και η ανοιχτή εκδήλωση της προσωπικής της συμπάθειας για τα έρα που επέλεγε είναι δύο από τους βασικούς άξονες του κριτικού της εγχειρήματός της, αν και εξίσου βασική συνισταμένη  της αξιολόγησής της υπήρξε η πηγαία ποιητική της διάθεση" .
Το 1966 τιμήθηκε με το Ειδικό Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου της.

"Η αρχιτεκτονική του Παρθενώνα" του Τάκη Θεοδωρόπουλου ("Καθημερινή", 31/12/2013)

.........................................................

Η αρχιτεκτονική του Παρθενώνα

Του Τάκη Θεοδωρόπουλου

Η θέα του Παρθενώνα στο βάθος της προοπτικής της Πατησίων είναι από τις ωραιότερες. Φαίνεται ολόκληρη η κιονοστοιχία της βόρειας πλευράς, μια κιβωτός σιωπής που δεσπόζει στον ορίζοντα της πόλης. Σαν να σε κοιτάζει από το ύψος του χρόνου και να μετράει τα βήματά σου, ένας ευγενής γέροντας που αδιαφορεί για τη βαβούρα της σύγχρονης ζωής γύρω του. Αδύνατον να του γλιτώσεις. Ο Πλούταρχος γράφει στον βίο του Περικλή πως το αρχιτεκτόνημα συνδυάζει το νεαρό σφρίγος με το αρχαίο κάλλος – ήδη στην εποχή του ο ναός ήταν αρχαίος. Δεν με γοητεύει η αισθητική του αρτιότητα και ακούω χωρίς να τα καταλαβαίνω, αν και τα θαυμάζω, τα όσα λέγονται για τον τρόπο που χτίστηκε, για τις τεχνικές επινοήσεις, για τους μαθηματικούς υπολογισμούς, για τις εντάσεις των κιόνων. Αντίθετα, αυτό που δεν μπορώ να ξεπεράσω είναι ο τρόπος με τον οποίον παρεμβαίνει στη σύγχρονη ζωή, μια συσσωμάτωση από χρόνο, ανθρώπινες ζωές, ιστορία, δημιουργικές καταστροφές, που διακόπτει τη ροή της καθημερινότητας, ένα γεγονός που σου θυμίζει πως ο κόσμος που ζεις δεν σου ανήκει αποκλειστικά, πως δεν είσαι μόνος. Ξέρω τα αντεπιχειρήματα. Ο Παρθενώνας καθήλωσε τη σύγχρονη Ελλάδα με τον συμβολισμό του, δεν της επέτρεψε ποτέ να βρει τον εαυτό της, τρομοκράτησε τη δημιουργία της, τη γέμισε με νοσταλγία και παραποίησε τις διαστάσεις της. Η χώρα γεννήθηκε και έζησε επί δύο αιώνες σε έναν κόσμο που της έπεφτε μεγάλος, και για να αμυνθεί, για να αποκτήσει την αυτοπεποίθηση που χρειαζόταν, οχυρώθηκε μέσα στα ερείπιά της. Ο αγριάνθρωπος της διπλανής πόρτας, αυτός που πιστεύει πως έχει πάντα δίκιο, ο μικροϊδιοκτήτης της ζωής του που λύνει και δένει παίζοντας σταυρόλεξο με τις απόψεις του, δεν γύρισε ποτέ να τον κοιτάξει. Προτιμάει να καβαλάει το πεζοδρόμιο με το δίτροχό του και να φωνάζει για τα κεκτημένα δικαιώματα κάποιου ελληνισμού περιορισμένου στο μικροχώραφο των κεκτημένων του δικαιωμάτων. Δεν θα μάθει ποτέ, για να μην ταράξει τη μακάρια βλακεία του, πως οι Ελληνες, με όλα τους τα ελαττώματα, δημιούργησαν μια αιωνιότητα που τους ανήκει, που ανήκει στη θνητή διάσταση της ύπαρξης. Ας μου συγχωρεθεί η λυρική διάθεση, ελέω Πρωτοχρονιάς, πλην όμως κι εγώ, όπως πολλοί από εμάς, ψάχνω να βρω ποια είναι αυτά τα πράγματα που με συμφιλιώνουν μ’ αυτήν την πόλη, την Αθήνα, μ’ αυτόν τον τόπο. Γιατί πιστεύω πως η Ελλάδα είναι μια υπόθεση πολύ σοβαρή για να την αφήσεις στα χέρια των ελάχιστων πολιτικών της ηγετών και σε όσους παίζουν το νούμερό τους στην επιθεώρηση του δημόσιου βίου. Και ποιος είναι ο δρόμος που θα μας βγάλει από τα βαλτονέρια που ζούμε τα τελευταία χρόνια, όχι μόνον τα χρόνια της κρίσης, αλλά και τα προηγούμενα, τότε που τρέχαμε στα τυφλά για τη μετωπική με τη μοίρα μας; Και γιατί οι δυσκολίες των τελευταίων ετών μάς βοήθησαν να βγάλουμε στον αφρό τον χειρότερο εαυτό μας, τις αδυναμίες μας, την ανικανότητά μας; Θυμάμαι που στη δεκαετία του εβδομήντα ήταν της μόδας να λένε πως δεν θέλουμε η χώρα μας να γίνει ένα απέραντο μουσείο. Την κάναμε ένα απέραντο σκυλάδικο. Και στο σημείο αυτό βλέπω την εικόνα του Παρθενώνα στο βάθος της προοπτικής της Πατησίων, έτσι όπως τη θυμάμαι από μικρός. Ασχημα θα ήταν η Ελλάδα να γίνει το μουσείο της Ευρώπης; Μήπως αυτή είναι η πραγματική σημασία της ανάπτυξης; Αυτοί που περιφρονητικά αποκαλούμε γραικύλους της ρωμαϊκής εποχής υπήρξαν σίγουρα σοφότεροι και αξιότεροι ημών. Εμείς θελήσαμε να γίνουμε βιομήχανοι και καταντήσαμε αχόρταγοι μιζαδόροι. Καλή χρονιά.

"Οι επιλογές του ενός, του καθενός" της Μαρίας Κατσουνάκη ("Καθημερινή", 31/12/2013)

..............................................................
 

Οι επιλογές του ενός, του καθενός

Της Μαρίας Κατσουνάκη

«Η πολιτική δεν μπορεί να επιτύχει πολλά χωρίς όλους εσάς. Ο,τι καταφέρνει ο καθένας μας σε μικρή κλίμακα επηρεάζει ευρέως τη χώρα μας». Είπε, μεταξύ άλλων, η Αγκελα Μέρκελ στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμά της, απευθυνόμενη στους Γερμανούς πολίτες. Αποσπασμένη η φράση από το υπόλοιπο κείμενο, είναι μια παρότρυνση και ταυτόχρονα μια ομολογία. Η «πολιτική» που εφαρμόζει ο καθένας από εμάς στη μικροκλίμακα της καθημερινότητας, ο τρόπος που οργανώνει τη ζωή του, που αντιλαμβάνεται τις υποχρεώσεις του, που συνδιαλέγεται με το Δημόσιο και νοιάζεται για τον δημόσιο χώρο, που ακούει, αντιδρά, επιλέγει, σκέφτεται, συμβάλει στη σύνθεση της μεγα-κλίμακας, επηρεάζει τον κόσμο γύρω του, τη μικρή και εκείνη με τη σειρά της τη μεγάλη γειτονιά. Δεν είναι μετάθεση ούτε επιμερισμός της ευθύνης, που μετακυλά εντέχνως από την κορυφή προς τους πολίτες. Η εποχή των μεγάλων ηγετών και να μην έχει τελειώσει (οι αφορισμοί δεν βοηθούν πάντα), τουλάχιστον δεν ξημερώνει στο άμεσο μέλλον. Οι σύγχρονοι ηγεμόνες, είναι διαχειριστές -καλύτεροι ή χειρότεροι- μιας σύνθετης και αλληλοεξαρτώμενης οικονομικοπολιτικής συνθήκης και όχι οραματιστές ενός καλύτερου κόσμου. Και, πλέον, η πραγματικότητα των επιταχυνόμενων εξελίξεων, ερήμην όποιων προβλέψεων, υπερβαίνει και τους πιο προικισμένους «οραματιστές». Η Γερμανίδα καγκελάριος εξέφρασε μιαν αλήθεια, όχι μόνο για τη χώρα της. Ακόμα και για την Ελλάδα με τα επείγοντα και θεμελιακά προβλήματα, η πρόταση μπορεί να έχει ισχύ. Κανείς μεσσίας δεν θα δώσει λύσεις, κανείς «πατερούλης» δεν θα αναλάβει ευθύνες και ανεξόφλητα χρέη. Το 2014 μπορεί να είναι πιο μοναχικό αλλά και πιο αλληλέγγυο. Ο παραλυτικός φόβος, η απελπισία, ο θυμός, η εκδίκηση, η δημαγωγία, ο λαϊκισμός, η παράνοια, δεν θα εξοριστούν ούτε θα σταματήσουν να αναστέλλουν ή να χλευάζουν τις μικρές προσπάθειες ανάκαμψης. Τις μικρές, όχι εκείνες που εκπορεύονται από τα μεγάλα κέντρα αποφάσεων. Αλλά όσες συγκροτούνται άτολμα και αμήχανα στα νοικοκυριά που μένουν όρθια, στους φίλους που συνεχίζουν να «βρίσκονται», στους εραστές που δεν εγκαταλείπουν, στις οικογένειες που προσπαθούν να εμπνεύσουν και να στηρίξουν ο ένας τον άλλον, στους μόνους ανθρώπους που δεν στρέφονται εκδικητικά απέναντι στην κοινωνία και στους άλλους, σε κάθε επιλογή που μπορεί να αποκλίνει από αδιέξοδους και παρηκμασμένους κανόνες και να δοκιμάζει τη δική της πτήση στον κόσμο με ειλικρίνεια και έγνοια για τον διπλανό. Στη γοητευτική ταινία του Τζιμ Τζάρμους «Μόνο οι εραστές μένουν ζωντανοί», η Εύα, ένα εστέτ βαμπίρ, στρέφεται στον σύντροφό της Αδάμ, underground μουσικό και του λέει: «Ολους αυτούς τους αιώνες ακόμα να καταλάβεις ποιο είναι το ζητούμενο: η κάθε νύχτα, η φύση, η καλοσύνη, ο χορός!». Γιατί όχι; Η αγάπη, ο έρωτας, όποια ανθρώπινη συνθήκη προκαλεί την ανάγκη για μοίρασμα και στήριξη του Αλλου, γεννά τις νέες βεβαιότητες. Είναι ίσως το μόνο αντίδοτο στην (μανιο) κατάθλιψη που αποσύρεται αυτοκαταστροφικά ή επιτίθεται για να μακελέψει. Θα συνεχίσουμε να πορευόμαστε σε παράλληλα σύμπαντα και αντιθετικά ζεύγη. Ελπίζοντας ότι τα πιο αδύναμα (δηλαδή τα πιο φωτεινά) θα εκπέμψουν τη δική τους ισχύ. Εν μέρει είναι και στο χέρι μας. Στις επιλογές του ενός, του καθενός.

Ντάνιελ Μέντελσον: ξανάφερε τον Καβάφη στο προσκήνιο (01 Ιαν 2014 | tvxsteam tvxs.gr)

..............................................................

Ντάνιελ Μέντελσον: ξανάφερε τον Καβάφη στο προσκήνιο

10:09, 01 Ιαν 2014 | tvxsteam tvxs.gr/node/146232

 

 

Ο σπουδαίος μεταφραστής στα αγγλικά του συνόλου του έργου του (2009), συγγραφέας και κριτικός, έρχεται στην Αθήνα για να μιλήσει για την ποίηση του Αλεξανδρινού. Κυρίως για τη διαχρονικότητα και τον πολύμορφο χαρακτήρα της.

Φοιτητής κλασικών σπουδών στο Πρίνστον ήταν ο Ντάνιελ Μέντελσον όταν επισκέφτηκε την Ελλάδα, αρχές της δεκαετίας του ’90, παίρνοντας μέρος σε αρχαιοελληνικές ανασκαφές με την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών της Αθήνας. Τον πραγματικό θησαυρό, όμως, ανακάλυψε σε κάποιο βιβλιοπωλείο: μια συλλογή με ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη.
Αρκετά χρόνια μετά, το 2009, καθηγητής πλέον στο Πρίνστον και στο Bard College, ο Μέντελσον παραδίδει σε δύο τόμους μεταφρασμένο στα αγγλικά το σύνολο του έργου του Καβάφη: «Αναγνωρισμένα, Κρυμμένα, Αποκηρυγμένα και Ατελή» (εκδ. Knopf). Ενα σπουδαίο, πολυσήμαντο έργο που απέσπασε εγκωμιαστικές κριτικές από τον αμερικανικό Τύπο αλλά και από κορυφαίους διανοητές. Ηρθε σαράντα χρόνια μετά τη μεταφραστική προσέγγιση του Εντμουντ Κίλι (τα «Ατελή» μεταφράστηκαν για πρώτη φορά στα αγγλικά) να κάνει προσιτή στο σύγχρονο αγγλόφωνο κοινό την ποίηση του Αλεξανδρινού και να αναδείξει τη διαχρονικότητά της.
Ο νεότερος μεταφραστής του Καβάφη, μελετητής του Ευριπίδη, συγγραφέας της συλλογής δοκιμίων «Περιμένοντας τους βαρβάρους: Από τους κλασικούς στην ποπ κουλτούρα» και κριτικός σε πολλά έντυπα («Νew Yorker», «New York Review of Books» κ.ά.) αναμένεται στην Αθήνα στις 21 Ιανουαρίου, καλεσμένος της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση. Στη σειρά «Λέξεις και Σκέψεις» θα συζητήσει με τον Δημήτρη Παπανικολάου, λέκτορα Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, για το καβαφικό έργο, με στόχο να αναδειχτεί ο πολυδύναμος, πολύμορφος χαρακτήρας του και να εκτιμηθεί εκ νέου η σημασία του.
Ασφαλώς όχι τυχαία ο 53χρονος Αμερικανός μελετητής πριν από λίγους μήνες δημοσίευσε ένα άρθρο όπου συσχετίζει το ποίημα «Περιμένοντας τους βαρβάρους» και την παρακμή των αυτοκρατοριών με τη δημοσιονομική κρίση στις ΗΠΑ. Σημειώνει η Κατερίνα Σχινά στο ηλεκτρονικό περιοδικό «Ο αναγνώστης»: «Ο Μέντελσον γράφει χαρακτηριστικά στο “New Yorker”: “Μας αρέσει να σκεφτόμαστε ότι η μεγάλη ποίηση έχει διαρκή σημασία, ότι είναι διαιώνια. Ομως αυτοί οι στίχοι, γραμμένοι στα ελληνικά το 1898 και πρωτοδημοσιευμένοι στην Αλεξάνδρεια το 1904, φαίνονται ιδιαίτερα προφητικοί σήμερα. Το οξυδερκές, ευφυές και ψυχρό αυτό ποίημα, με τη βιτριολική του σύλληψη της πολιτισμικής νωθρότητας και της πολιτικής στασιμότητας, είναι πολύ χαρακτηριστικό του Καβάφη που αυτοχαρακτηριζόταν ως «ποιητής-ιστορικός». Καταβυθιζόμενος στην ελληνική Ιστορία, από την πτώση της Τροίας ώς την πτώση του Βυζαντίου, ο Αλεξανδρινός έπαψε να τρέφει και τις ελάχιστες έστω ψευδαισθήσεις για τις δυνατότητες πολιτικής προόδου και ταυτόχρονα έγινε ο ποιητής που μπορεί να διαβάζεται μέχρι σήμερα σαν να έγραψε μόλις χθες”».
Η πολιτισμική και ιστορική μνήμη, η ελληνικότητα, ο ερωτισμός και η έννοια της ταυτότητας, βασικοί άξονες της καβαφικής ποίησης, θα αποτελέσουν και τους άξονες της συζήτησης των δύο πανεπιστημιακών στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Ο Μέντελσον επιχείρησε στη μετάφρασή του να αναδείξει τον ρυθμό, το μέτρο, την ομοιοκαταληξία, τη μουσικότητα της καβαφικής γλώσσας, αλλά και τις εικόνες που αυτή προκαλεί. Γοητεύτηκε από το φιλοσοφικό, αλλά και το σαρκαστικό πνεύμα του Αλεξανδρινού, από το συναίσθημα και τον ανθρωπισμό του. Αρνείται δε να διακρίνει την ποίησή του σε ιστορική και ομοφυλόφιλη, πιστεύοντας ότι ο Καβάφης μιλάει για το παρελθόν: το ιστορικό και της επιθυμίας.
«Ο Καβάφης, όπως φαίνεται από το οξύ ενδιαφέρον του για την Ιστορία, και λόγω της Αλεξάνδρειας -ζει μοναχικά σε μια πολύ παλιά πόλη- ενδιαφέρεται για το παρελθόν», έχει πει χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Εθνικός Κήρυξ» (Ελένη Καλογερά). «Εκφράζει το βαθύ συναίσθημα που οι πολιτισμοί κι οι αυτοκρατορίες κορυφώνονται και πέφτουν. Κι ενώ τα “χει δει όλα, φαίνεται να παραμένει πολύ συνδεδεμένος με το γεγονός ότι είναι Ελληνας. Ετσι βλέπουμε τη μία πλευρά του Καβάφη, την ελληνικότητά του, ένα “συνεχές”. Και τον ελληνικό πολιτισμό, που κάνει αυτή τη σύνδεση».
Ο Ντάνιελ Μέντελσον είναι συγγραφέας επτά βιβλίων. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το ιστορικό-βιογραφικό, βραβευμένο με το αμερικανικό National Book Critics Circle Award και το γαλλικό Medicis «Χαμένοι. Αναζητώντας έξι από τα έξι εκατομμύρια» (εκδ. Πόλις), όπου ασχολείται με τις εβραϊκές του ρίζες.
* Ιnfo: Kύκλος Κ.Π. Καβάφης «Ο Daniel Mendelsohn συζητά με τον Δημήτρη Παπανικολάου», 21/1, 19.00, Στέγη Γραμμάτων & Τεχνών Ιδρύματος Ωνάση.
Εφημερίδα των Συντακτών

"Τι απέγινε εκείνο το πιστόλι" Του Νίκου Ξυδάκη ("Καθημερινή", 31/12/2013)

............................................................
 

Τι απέγινε εκείνο το πιστόλι

Του Νίκου Ξυδάκη

Παλιότερα, το παρασκήνιο των μεγάλων συμφωνιών έφτανε στο ευρύ κοινό με πολλά χρόνια καθυστέρηση, όταν άνοιγαν κρατικά αρχεία ή όταν κάποιος ηγέτης έγραφε απομνημονεύματα. Στην επιταχυμένη εποχή μας, επιταχύνεται αναλόγως και η εκροή πληροφοριών από το ουσιώδες παρασκήνιο. Ετσι, μετά δύο ή τρία χρόνια, μαθαίνουμε χαρακτηριστικές λεπτομέρειες για το πώς καταρτίσθηκε το πρόγραμμα διάσωσης της Ελλάδας και των άλλων χρεωμένων χωρών της Ευρωζώνης, δηλαδή με ποια λογική και ποιες προτεραιότητες. Ο πρώην πρωθυπουργός της Ισπανίας, Χοσέ Λουίς Θαπατέρο, στο βιβλίο του «El Dilemma», μετέφερε το κλίμα και τις ουσιώδεις λεπτομέρειες πίσω από τις κλειστές πόρτες της συνόδου G20 των Kαννών, το 2011, όπου παίχτηκε το μέλλον των χωρών του Νότου και το άδοξο τέλος των εκλεγμένων πρωθυπουργών Ελλάδας και Ιταλίας. Ηταν οι μέρες πριν από το δεύτερο ελληνικό Μνημόνιο και το PSI, όταν ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου αποτόλμησε να ζητήσει δημοψήφισμα. Υπό μία έννοια, ο Ελληνας πρωθυπουργός προσπάθησε να δώσει συνέχεια στη δήλωσή του, την άνοιξη του 2010, ότι μπορεί να βάλει «στο τραπέζι το πιστόλι» της στάσης πληρωμών, λίγο προτού πάει στο Καστελλόριζο για να ανακοινώσει στον ελληνικό λαό την υπαγωγή στο πρόγραμμα της τρόικας. Το πιστόλι του Γ. Παπανδρέου υπήρχε πράγματι, δεν ήταν μπλόφα. Την ίδια περίπου εποχή, Μάιο του 2010, ο νομικός Lee Buchheit, διεθνής αυθεντία στην αναδιάρθρωση κρατικών χρεών, δημοσίευσε μια σύντομη μελέτη, στην οποία επισήμανε ότι το 90% του ελληνικού χρέους διέπετο από το εθνικό δίκαιο και άρα η Ελλάδα μπορούσε να ορίσει τον τρόπο αναδιάρθρωσης του χρέους της από εξαιρετικά ευνοϊκή θέση. Επισήμανε επίσης πως από τα 319 δισ. ευρώ του χρέους τον Απρίλιο 2010, τα 240 δισ. ευρίσκοντο σε χαρτοφυλάκια ευρωπαϊκών τραπεζών, οι οποίες μάλιστα εξήρχοντο από το κραχ του 2008 πληγωμένες και υπερμοχλευμένες. Αυτό ήταν το πιστόλι. Ολοι γνωρίζουμε τη συνέχεια. Το πιστόλι κατ’ αρχάς απασφαλίστηκε, για να ξεφορτωθούν τα ελληνικά junk bonds οι γαλλογερμανικές τράπεζες, και να εξασφαλιστεί η Ευρωζώνη από φαινόμενα ντόμινο. Εν συνεχεία το πιστόλι εκπυρσοκρότησε στα χέρια του Γ. Παπανδρέου· καθηρέθη ταπεινωτικά από την πρωθυπουργία, υπό όρους που περιέγραψαν ζοφερά ο Θαπατέρο και άλλοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι. Κατόπιν, το πιστόλι εκπυρσοκρότησε ως PSI, και τσάκισε τα γόνατα των Ελλήνων ομολογιούχων, ιδιωτών, ασφαλιστικών ταμείων και κοινωφελών οργανισμών. Ηταν πια 2012, δύο χρόνια από τον Απρίλιο 2010. Το PSI το οργάνωσε νομικά ο Lee Buchheit. Τον Μάιο έγιναν εκλογές. Ολα αυτά τα γνωρίζουμε. Αυτό που έμενε να μάθουμε ακόμη ήταν η εκτίμηση της ίδιας της Γερμανίδας καγκελαρίου Μέρκελ, με καθοριστικό ρόλο στον χειρισμό της ελληνικής κρίσης. Στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής των ηγετών της Ε.Ε., η κ. Μέρκελ, με ειλικρίνεια και σαφήνεια, συνόψισε το ελληνικό δράμα, γιατί έπρεπε να θυσιαστεί η Ελλάδα: «Συζητούσαμε τότε εάν η Ελλάδα θα έπρεπε να βγει από την Ευρωζώνη. Νομίζω ότι εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο, στη συνέχεια θα εγκαταλείπαμε όλοι την Ευρωζώνη» (εφημερίδα Le Monde, 21 Δεκ. 2013). Είναι ίσως η σημαντικότερη πολιτική περιγραφή της χρονιάς. Η περιγραφή της καγκελαρίου συνοψίζει τι απέγινε το «πιστόλι»· και μας προσφέρει μια οδυνηρά αποκτηθείσα γνώση για τα όρια και τις δυνατότητες ελιγμών της χώρας, για τα όρια και τις δυνατότητες της ηγεσίας της, για τα όρια της Ευρώπης.

Ζαμπέτας - Χατζιδάκις στο τρίτο πρόγραμμα (Ι & ΙΙ) (https://www.youtube.com, 2008)

............................................................

Ζαμπέτας - Χατζιδάκις στο τρίτο πρόγραμμα (Ι & ΙΙ)


 

...................................................................