"Η στρατηγική της μπαχαλοποίησης" γράφει ο Κύρκος Δοξιάδης* ("Εφημερίδα των Συντακτών" - ΑΠΟΨΕΙΣ,15.05.26)

 .............................................................

Η στρατηγική της μπαχαλοποίησης

γράφει ο Κύρκος Δοξιάδης*  ("Εφημερίδα των Συντακτών" - ΑΠΟΨΕΙΣ,15.05.26) 

Στο προηγούμενο άρθρο μου («Εφ.Συν.», 28.4.2026) είχα χρησιμοποιήσει τον όρο «μετα-κόμματα» για να αναφερθώ σε νεότευκτους ή κυοφορούμενους προσωποπαγείς πολιτικούς σχηματισμούς, όπως το κόμμα του Στέφανου Κασσελάκη, της Μαρίας Καρυστιανού και του Αλέξη Τσίπρα. Προσπάθησα να εξηγήσω τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους τα εν λόγω μετα-κόμματα συμβάλλουν στην περαιτέρω πολιτική παθητικοποίηση των λαϊκών μαζών, στο πλαίσιο των γενικότερων στρατηγικών στόχων του κυρίαρχου (καπιταλιστικού) κοινωνικο-πολιτικού καθεστώτος. Στο σημερινό κείμενο θα επισημάνω κάποια επιπλέον χαρακτηριστικά των μετα-κομμάτων, που αφορούν τον ρόλο τους στο συγκεκριμένο πεδίο του σύγχρονου ελληνικού κομματικού σκηνικού.

Προτού προχωρήσω όμως οφείλω να πω δυο λόγια για τη μέθοδο της προσέγγισής μου. Στην κοινωνική και πολιτική ανάλυση, όταν γίνεται λόγος για σκοπιμότητες κάποιων φορέων, είτε ατομικών (πολιτικές προσωπικότητες) είτε συλλογικών (κόμματα, οργανισμοί), που αποκλίνουν από τις δεδηλωμένες προθέσεις των ίδιων αυτών φορέων, τούτο δεν ισοδυναμεί με το να υπονοείται πως υπάρχει κάποια συνειδητή υποκρισία από την πλευρά τους. Το αν και κατά πόσο εξυπηρετούνται οι στόχοι του καθεστώτος κρίνεται από τα αποτελέσματα των πρακτικών των εκάστοτε φορέων και όχι από τις συνειδητές επιλογές των ιδίων.

Ερχόμαστε τώρα στο σύγχρονο ελληνικό κομματικό τοπίο. Μετά τη συντριπτική ήττα και τη συνακόλουθη πολυδιάσπαση της Αριστεράς, το καθεστώς έχει επιτύχει τον πρώτο βασικό του στόχο, που είναι η αδιαφιλονίκητη επικράτηση του κόμματος της Δεξιάς. Το πόσο αδιαφιλονίκητη είναι η κυριαρχία της Δεξιάς φαίνεται ΑΚΡΙΒΩΣ από το ότι η ολοένα και αυξανόμενη δυσαρέσκεια του κόσμου δεν αρκεί για να αμφισβητήσει την κυριαρχία της. Το καθεστώς έχει εξασφαλίσει το πολιτικό του παρόν, σκέφτεται όμως πως οφείλει να διασφαλίσει και το κοινωνικο-πολιτικό μέλλον του. Τούτο είναι πιο δύσκολο, καθότι απαιτεί μακροπρόθεσμο και συνολικότερο σχεδιασμό. Δεν αρκεί ότι επιτέλους ξαναβρέθηκε στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης το καθ’ όλα καθεστωτικό εναλλακτικό κόμμα του παλαιού δικομματισμού (ΠΑΣΟΚ). Δεν αρκεί καν ότι ο αρχηγός τού πάλαι ποτέ ισχυρού κόμματος της ριζοσπαστικής Αριστεράς έχει βάλει τόσο κεντρώο νερό στο αριστερό κρασί του ώστε ο βασικός (οικονομικός) «πυλώνας» του «Μανιφέστου» τού υπό ίδρυση κόμματός του να αποτελεί ουσιαστικά δήλωση υπέρ του νεοφιλελευθερισμού. Πρέπει η σύνολη εικόνα του κομματικού τοπίου να είναι τέτοια ώστε να μπορεί η Δεξιά να λέει: «Πέρα από εμένα το χάος».

Επιστρέφουμε λοιπόν στον ρόλο των μετα-κομμάτων. Η χαοτική εικόνα του κομματικού σκηνικού στηρίζεται ακριβώς στον προσωποπαγή χαρακτήρα τους, ο οποίος, όσο περνάει ο καιρός, τείνει να υπερτονίζεται σε βαθμό καρικατούρας. Η Μαρία Καρυστιανού, εκεί που μας είχε δώσει να καταλάβουμε ότι το είχε ιδρύσει το κόμμα της και απέμενε απλώς να του προσδώσει κάποια ονομασία, ξαφνικά αντέστρεψε τα πράγματα και αποφάσισε να προαναγγείλει την… επανίδρυσή του, διά της μεθόδου της επίσημης μετατροπής σε κόμμα του «Ανεξάρτητου Κινήματος Πολιτών», του οποίου «αποδέχθηκε να τεθεί επικεφαλής». «Παράπλευρη απώλεια» της όλης ιδιοσυγκρασιακής συμπεριφοράς της Καρυστιανού είναι βέβαια το κάποτε πολύ σοβαρό και ισχυρό, αν και ανοργάνωτο, κίνημα των Τεμπών. Ο δε Αλέξης Τσίπρας, σαν να θέλει να παίξει με τα νεύρα μας, με σιβυλλικές διατυπώσεις του τύπου «Τον Μάρτιο ήταν πολύ νωρίς, τον Σεπτέμβριο θα είναι πολύ αργά». Ειδικά στην περίπτωσή του, και λαμβάνοντας υπόψη το αρχηγικό πρότυπο που φαίνεται να έχει εσωτερικεύσει εδώ και κάμποσα χρόνια, δημιουργείται η εντύπωση ενός ατέλειωτου Carmina Burana που ακούγεται στη διαπασών ανά την επικράτεια επί μήνες. Η πιο ακραία όμως έκφανση του προσωποπαγούς χαρακτήρα του «εγχειρήματος Τσίπρα» είναι οι όροι που θέτει στους πρώην συντρόφους του βουλευτές. Βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ και καθώς φαίνεται –φευ!– κάποιοι της Νέας Αριστεράς είναι έτοιμοι να πάνε στο «κόμμα» του, αλλά απαιτεί από αυτούς να παραδώσουν πρώτα τις έδρες τους. Δεν γνωρίζω αν υπάρχει στα πολιτικά χρονικά άλλος ηγέτης που να έχει έτοιμη κοινοβουλευτική ομάδα πριν καν ιδρύσει το κόμμα του και εκείνος να την απαρνείται προς χάριν της… παντοδυναμίας του εαυτού του.

Στο μεταξύ, μέχρι και κάποιοι δημοσκόποι φαίνεται πως έχουν χάσει την υπομονή τους και παρουσιάζουν δημοσκοπήσεις όπου το κόμμα «Τσίπρας» ανταγωνίζεται το ΠΑΣΟΚ για τη δεύτερη θέση, με το κόμμα «Καρυστιανού» λίγο πιο κάτω. Εκεί που παλιότερα, τουλάχιστον κάποιοι από τους σοβαρότερους εξ αυτών, έλεγαν ότι δεν μπορούν να γίνονται δημοσκοπήσεις με υποθετικά κόμματα. Το αποκαρδιωτικό βέβαια είναι πως ούτως ή άλλως, επί υπαρκτών και ανύπαρκτων κομμάτων και μετα-κομμάτων, το κόμμα της Δεξιάς εξακολουθεί σταθερά να προηγείται.

* Ομότιμος καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών