"Κυβερνώσα Αριστερά ή απλώς κυβερνητισμός;" έγραψε ο Σπύρος Γεωργάτος (tvxs.gr, 12.5.2026)

 ...............................................................

Κυβερνώσα Αριστερά ή απλώς κυβερνητισμός;

έγραψε ο Σπύρος Γεωργάτος (tvxs.gr, 12.5.2026)

Αξίζει να διαβάσει κανείς τη συνέντευξη που έδωσε στο 247 ο Αλέξης Χαρίτσης στις 9 Μαΐου. Αν καταπιάνομαι με τον Χαρίτση είναι γιατί η δημόσια παρουσία του τα τελευταία χρόνια είναι αψεγάδιαστη. Ευφυής, με συγκροτημένο αριστερό λόγο και χαμηλό προσωπικό προφίλ, έχει ως τώρα αποφύγει όλες τις κακοτοπιές που εμφανίζονται όταν υπάρχει μεγάλη δημόσια έκθεση. Για αυτό ακριβώς, όσα λέει στη συνέντευξή του έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Απαντώντας στο ερώτημα πως βλέπει το μανιφέστο του Ινστιτούτου Τσίπρα, ο πρώην πρόεδρος της Νέας Αριστεράς, λέει επί λέξει: «Θεωρώ ότι σε τέτοια κείμενα, μακροσκελή και διακηρυκτικά, είναι εύκολο να εντοπίσεις σημεία με τα οποία συμφωνείς, αλλά είναι και πάρα πολύ εύκολο να κάνεις και κριτική γιατί πιθανώς να λείπουν κάποιες αιχμές που θα ήθελες ή κάποια θέματα στα οποία θα έπρεπε, με τα δικά σου κριτήρια, να υπάρξει μεγαλύτερη έμφαση.

Για μένα το εν λόγω κείμενο επιτελεί πολιτικά έναν συγκεκριμένο και χρήσιμο ρόλο και βρίσκεται σε σωστή κατεύθυνση. Ποιος είναι αυτός ο ρόλος; Να περιγράψει την ανάγκη για μια πλουραλιστική και συνθετική εκδοχή της Αριστεράς».

Η απάντηση αυτή έχει δύο σκέλη. Κατ’ αρχάς, επισημαίνεται κάτι που ακούγεται ως «γενική αλήθεια»: ότι δηλαδή τα μακροσκελή κείμενα περιέχουν περίπου ίσο αριθμό αποδεκτών και μη αποδεκτών θέσεων, ανάλογα με τις (υποκειμενικές) αντιλήψεις του αναγνώστη.

Με αυτόν τον έξυπνο τρόπο, παρακάμπτει ευσχήμως όσα παρατήρησαν άλλοι στην (εξίσου έξυπνη, αλλά λίγο πιο ντόμπρα) κριτική τους και προχωρεί αμέσως σε αυτό που ο ίδιος θέλει να πει: ότι συμφωνεί με τις θέσεις του μανιφέστου γιατί σε αυτές ανιχνεύει μια προοπτική που τον περιέχει.

Για να δικαιολογήσει αυτή την εκτίμηση, ο Χαρίτσης παραθέτει μια ακόμη «γενική αλήθεια»: ότι «σε μια εποχή πολύ μεγάλου κατακερματισμού και περιχαρακώσεων», είναι χρήσιμο να συμπλεύσουν τα «τρία ρεύματα, της Σοσιαλδημοκρατίας, της ριζοσπαστικής Αριστεράς και της πολιτικής Οικολογίας».

Και έτσι, όχι μόνο απαντά σε άλλους που άσκησαν κριτική στις θέσεις του Τσίπρα επισημαίνοντας ότι τα περίφημα τρία ρεύματα έχουν προ πολλού ξεστρατίσει, αλλά αποδεικνύει επίσης ότι, ως απόφοιτος του Πολυτεχνείου, έχει πλήρως κατανοήσει τι πάει να πει «Όπερ έδει δείξαι».

Υπάρχουν, παρ’ όλα αυτά, άλλα σημεία της συνέντευξης, όπου ο πρώην πρόεδρος της Νέας Αριστεράς δεν μασάει τα λόγια του. Για παράδειγμα, όταν τον ρωτούν εάν προτίθεται να παραιτηθεί από βουλευτής για ικανοποιήσει τον όρο που έχει θέσει ο Αλέξης Τσίπρας σε όσους και όσες θέλουν να προσχωρήσουν στο δικό του πολιτικό εγχείρημα, η απάντησή του είναι ευθεία και απροσδόκητα κοφτή:

«Νομίζω», λέει, «ότι έχει ανοίξει μία συζήτηση η οποία αποκτά χαρακτηριστικά απαξίωσης της κοινοβουλευτικής λειτουργίας. Εμένα αυτή η λογική μού είναι ξένη. Θεωρώ ότι το κοινοβούλιο είναι χώρος μάχης …. Αλίμονο αν αφήσουμε τον Μητσοτάκη και τη Δεξιά να παίζουν μπάλα μόνοι τους σ’ έναν τόσο σημαντικό θεσμό… Άρα ζήτημα παραίτησής μου δεν υπάρχει.».

Εδώ τα πράγματα αρχίζουν να σκοτεινιάζουν. Όχι γιατί η παραμονή των βουλευτών της Νέας Αριστεράς στη Βουλή είναι κάτι παράλογο, αλλά διότι εκεί ελλοχεύει ο κίνδυνος της αυτο-ακύρωσής τους, για να μη πω του αυτο-εξευτελισμού τους: πώς θα δικαιολογήσουν άραγε την προσχώρησή τους στον προσωποπαγή φορέα του Τσίπρα, που προφανώς θα δημιουργηθεί και θα αρχίσει να λειτουργεί πολύ πριν τις εκλογές;

Πώς θα αντιμετωπίσει ο Αλέξης Χαρίτσης, αλλά και άλλα, πολύ αξιόλογα και έντιμα στελέχη της κοινοβουλευτικής ομάδας της Νέας Αριστεράς, την κριτική ότι, ενώ παραμένουν βουλευτές ενός αριστερού σχηματισμού, υποβαθμίζουν τον εαυτό τους και τις απόψεις τους περί αρχηγικών κομμάτων προκειμένου να προσχωρήσουν σε ένα από αυτά;

Δεν έχει το πράγμα μια ιδιαίτερη αξία για την εικόνα και την αξιοπιστία της Αριστεράς στην κοινωνία; Γιατί, κακά τα ψέματα, η απαίτηση του Τσίπρα μπορεί να έχει τιμωρητικό χαρακτήρα, όπως άλλωστε είχε και ο «εξώστης», αλλά, ομολογουμένως έχει και μια λογική βάση…

Η προσωπική στάση που θα τηρήσουν τα στελέχη της Νέας Αριστεράς έχει τη σημασία της, αλλά ακόμα μεγαλύτερη σημασία έχει η κατασκευή Τσίπρα-Μαραντζίδη περί «συμβολής» Σοσιαλδημοκρατίας, ριζοσπαστικής Αριστεράς και Οικολογίας.

Γιατί, αν αυτό δεν οφείλεται σε πολιτικό αναλφαβητισμό, θα πρόκειται σίγουρα για τη μεγαλύτερη πολιτική απάτη που έχει υπάρξει στα μεταπολιτευτικά χρονικά. Ούτε ο Παπανδρέου δεν προχώρησε τόσο πολύ για να δικαιολογήσει τον «πολυσυλλεκτισμό» του.

Άλλωστε, για ποια «συμβολή» μιλάμε; Εάν με αυτό εννοούν το Nouveau Front Populaire (NFP) στη Γαλλία, υπενθυμίζω ότι ο συγκεκριμένος σχηματισμός αποτελεί μια σύμπραξη ανεξάρτητων πολιτικών κομμάτων, που έχει έναν συγκεκριμένο στόχο: να μην λειτουργήσει ξανά ο εκλογικός εκβιασμός των νεοφιλελεύθερων μπροστά στον κίνδυνο να κερδίσει τις εκλογές η ακροδεξιά.

Δεν πρόκειται για κάτι με την προοπτική «σύνθεσης» διαφορετικών πολιτικών παραδόσεων, όπως θα ήθελε το μανιφέστο Τσίπρα-Μαραντζίδη, αλλά για κάτι με σαφή «παραδοτέα» και ημερομηνία λήξης -που έχει ήδη αρχίσει να διαφαίνεται στον ορίζοντα.

Για όσους και όσες έχουν μάτια να δουν, η ευρωπαϊκή Σοσιαλδημοκρατία έχει μετεξελιχθεί σε κάτι κοινωνικά απεχθές, με μοναδική εξαίρεση την Ισπανία όπου η (αναγκαστική) συμμετοχή της Αριστεράς στην κυβέρνηση έβαλε κάποιο φρένο.

Το ίδιο, ή κάτι ακόμα χειρότερο, ισχύει και για τον χώρο της λεγόμενης Οικολογίας, αν λογαριάσουμε τι συμβαίνει σε μια σειρά χώρες, με πρώτη και καλύτερη τη Γερμανία. Τώρα, για τη ριζοσπαστική Αριστερά, τι να πει κανείς. Εάν ως ριζοσπαστική Αριστερά λογίζεται η παράγκα του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ ή … ο ίδιος ο Τσίπρας, ο Θεός να βάλει το χέρι του!

Αυτή η κατηφόρα θα μπορούσε βεβαίως να σταματήσει υπό την πίεση των γεωπολιτικών συνθηκών, για αυτό και πρωτοβουλίες όπως η «Παγκόσμια Προοδευτική Κινητοποίηση» (Global Progressive Mobilisation), που συζητήσαμε με άλλη ευκαιρία, έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Αλλά δεν βρισκόμαστε, κατά κανέναν τρόπο, εκεί.

Ας μην μακρηγορούμε λοιπόν. Τα φληναφήματα περί «συμβολής» και «σύνθεσης» έναν μόνο σκοπό έχουν: να «αλέσουν» συνειδήσεις και να καταστήσουν πιο εύπεπτο το σενάριο μιας καιροσκοπικής συμμαχίας, που θα εξασφαλίσει στα μέλη της προνόμια και εξουσίες. Το πολιτικά ανήθικο δεν είναι όμως μόνο αυτό. Είναι ότι, μπροστά σε αυτή την ανάγκη, ο κόσμος υφίσταται έναν ωμό εκβιασμό: ή Τσίπρας ή Μητσοτάκης.

Την απάντηση σε όλα αυτά θα πρέπει να δώσουν όλοι εκείνοι που τόσα χρόνια αρνούνταν να υποχωρήσουν μπροστά στο δίλημμα Νέα Δημοκρατία ή ΠΑΣΟΚ και επέμεναν να ψηφίζουν με βάση όσα λέει ο νους κι η καρδιά τους. Γιατί, ο,τιδήποτε άλλο δεν είναι ρεαλισμός, αλλά μια σιωπηλή προσχώρηση στη λογική του «ήσσονος κακού» που μας οδήγησε ως εδώ. Το αντιλαμβάνεται άραγε αυτό ο Αλέξης Χαρίτσης; Και αν ναι, τι ακριβώς σκοπεύει να κάνει;

"ΜΙΑ ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑ ΑΔΕΙΑ" & "ΔΕΝ ΕΜΠΙΣΤΕΥΟΜΑΙ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ" Δύο ποιήματα του Νίκου - Αλέξη Ασλάνογλου (1931 - 1996) Από τη συλλογή "ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ" στον τόμο "Ο ΔΥΣΚΟΛΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ" (εκδ. "ΕΓΝΑΤΙΑ", 1978)

 ...............................................................

        Νίκος Ασλάνογλου (1931 - 1996)

"ΜΙΑ ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑ ΑΔΕΙΑ" & "ΔΕΝ ΕΜΠΙΣΤΕΥΟΜΑΙ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ" Δύο ποιήματα του Νίκου - Αλέξη Ασλάνογλου (1931 - 1996) Από τη συλλογή "ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ" στον τόμο "Ο ΔΥΣΚΟΛΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ" (εκδ. "ΕΓΝΑΤΙΑ", 1978)

 ΜΙΑ ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑ ΑΔΕΙΑ

Μια πολυκατοικία άδεια κι' ασυνάρτητη

επιστρατεύει το λυγμό μου κάθε βράδυ

Βραδυπορεί με το στρατιώτη που ξεπάγιασε

τον άρρωστο πλασιέ που επιστρέφει σπίτι

Ανέραστη σαν τους μικρούς βοσκούς

τα ροζιασμένα όνειρα των ορεινών χωριών

με περιμένει.

ΔΕΝ ΕΜΠΙΣΤΕΥΟΜΑΙ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Δεν εμπιστεύομαι τη μουσική σου

αδύναμο κατατρεγμένο ποίημα

Ακούω η Μάγδα ο Χρίστος τρυφερά παιδιά

να ξημερώνονται σε μισοφώτιστα δωμάτια

σε λειτουργία ερωτική

σε ναρκωμένη πόλη ή επαρχία

Ξυπνούνε το παράνομο παιδί

το σκεβρωμένο ποίημα

"Τα ρέστα" Διήγημα του Κώστα Ταχτσή (1927 - 1988) (εκδ. "Εξάντας, 1988)

 ...............................................................

             Κώστας Ταχτσής (1927 - 1988)

"Τα ρέστα"

Από τη Συλλογή διηγημάτων του Κώστα Ταχτσή "Τα ρέστα" (1972).

"— «Έφτυσα! Αλίμονό σου αν χαζέψεις πάλι στο δρόμο!»

Δεν έφτυνε ποτέ στ' αλήθεια, μόνο με λόγια, μα το νόημα της απειλής ήταν καθαρό: Έπρεπε νάχεις γυρίσει πίσω πριν στεγνώσει το σάλιο.

Το πόσο γρήγορα στεγνώνει το σάλιο το καθόριζε εκείνη σύμφωνα με τις περιστάσεις, σύμφωνα με το κέφι της. Καμιά φορά στέγνωνε ώσπου να πεις κρεμύδι, σαν πουλί πήγαινες και σαν πουλί γύριζες, μα το σάλιο είχε στεγνώσει κιόλας, κι εκείνη σε περίμενε στην πόρτα με το λουρί στο χέρι.

Άλλοτε, γύριζες απ' το θέλημα που σ' είχε στείλει να της κάνεις και, στ' αντίκρισμα του σπιτιού απ' τη γωνιά του δρόμου, σ' έπιανε τρεμούλα, κάτι έσπαγε μέσα σου, λυνόντουσαν τα γόνατά σου, αντί να πάν' μπροστά, τα πόδια σου πήγαιναν πλάγια, πίσω, μπροστά, πλάγια, πίσω... Αναρωτιόσουνα γεμάτος αγανάκτηση με τον εαυτό σου τι σ' είχε κάνει να ξεχαστείς τόσο πολύ, ποιος ζερζεβούλης σ' είχε βάλει να σταθείς και να χαζέψεις τα παιδιά πούσερναν την κάργια απ' το ποδάρι, αν άξιζε τον κόπο να φας τόσο ξύλο για μια διασκέδαση πούχε τύχει στο δρόμο σου, στην οποία δεν είχες λάβει καν μέρος, και που, το χειρότερο απ' όλα, ανήκε κιόλας στο παρελθόν, ενώ η ώρα της Κρίσεως, η στιγμή της πληρωμής του λογαριασμού πλησίαζε αμείλικτα με κάθε βήμα πούκανες προς την πόρτα.

Κι όμως, συχνά οι φόβοι σου ήταν αδικαιολόγητοι. Έμπαινες στο σπίτι τρέμοντας σαν κατάδικος που πάει για εκτέλεση και, ξαφνικά, από την έκφραση του προσώπου της καταλάβαινες πως το σάλιο δεν είχε στεγνώσει ακόμα και το στήθος σου φούσκωνε μ' ανακούφιση, και, γεμάτος αγάπη κι ευγνωμοσύνη, γεμάτος έκσταση μπροστά σ' αυτό το θαύμα, την κοιτούσες, θάθελες να τρέξεις να τη φιλήσεις, οι τύψεις σου για το χάζεμα γινόντουσαν καπνός, και ξαφνικά λυπόσουνα που δεν είχες χαζέψει λίγο περισσότερο, τολμούσες μάλιστα και της έλεγες πως τα παιδιά στον απάνω δρόμο είχαν πιάσει μια κάργια και την έσερναν απ' το ποδάρι μ' ένα σπάγγο και την κλοτσούσαν σαν τόπι, ήταν σα να ομολογούσες καθαρά πως είχες χαζέψει, σα να την προκαλούσες να σου δείξει τα χαρτιά της, αν είχε σκοπό να σε δείρει, να σε δείρει μια ώρ' αρχήτερα να τελειώνουμε. Μα εκείνη ή δε σούδινε καθόλου σημασία, ή σούλεγε κάτι εντελώς άσχετο με το χάζεμα και την κάργια, σούλεγε: — «Ασ' το μπουκάλι στην κουζίνα, και πετάξου απέναντι στην κυρά-Χρυσή να της πεις νάρθει δυο λεπτά που θέλω να της μιλήσω».

Καμιά φορά μάλιστα —αλλά σπάνια— όταν ήταν στα κέφια της, όταν είχε έρθει αποβραδίς ο κύριος που της είχε αγοράσει το μικροσκοπικό γραμμόφωνο από την Έκθεση, ή ο κύριος πούφερνε πάντα τα μύδια και το κόκκινο χαβιάρι, τότε ξεχνούσε ακόμα και να φτύσει, κι όταν γύριζες από το φούρνο αγκομαχώντας από το βάρος της φραντζόλας που σούχε πέσει τρεις φορές στο δρόμο, όχι μόνο δε σε μάλωνε, μα σ' έπαιρνε στην αγκαλιά της και σούλεγε: — «Αχ, να χαρώ εγώ παιδί, που μεγάλωσε και μου κάνει δουλειές, τ' αγοράκι μου το καλό, που όταν γεράσω, θα με παίρνει απ' τον ίσκιο και θα με βάζει στον ήλιο!», και γελούσε με την καρδιά της.

Τι ωραία που ήταν η ζωή τέτοιες μέρες! Το γραμμόφωνο έπαιζε συνεχώς, κι εκείνη τραγουδούσε μαζί του:

Σ' ένα ταγκό σφιχτήκαν

κι αγκαλιαστήκαν

μ' αυτή στον κάθε γύρο

κοιτάει τριγύρω...

Τα πρωινά ερχόταν η κυρά-Ρωξάνη απ' την Τούμπα κι έπλενε τα ρούχα γιατί εκείνη σιχαινόταν το πλύσιμο, ή σφουγγάριζε το πάτωμα, έκανε το σπίτι λαμπίκο, χαιρόσουνα να το βλέπεις, ή ερχόταν μόνο και μόνο για να σου κάνει παρέα, να σου πει παραμύθια, επειδή εκείνη έπρεπε να βγει έξω, να πάει πρώτα στο δικηγόρο για το διαζύγιο, και μετά στον οδοντογιατρό, κι από κει στου Μοδιάνου να ψωνίσει. Μ' αν έμενε στο σπίτι, έβγαινε τ' απόγεμα στο παράθυρο, και φώναζε τον παγωτατζή: — «Κυρ-Πρόδρομε, δος μου δυο παγωτά καϊμάκι, κι όχι κούφιο το χωνί από μέσα, τι έγινες βρε χριστιανέ μου, σε χάσαμε τόσες μέρες».

Έπαιρνε δυο παγωτά, ένα για την κυρά-Ρωξάνη κι ένα για σένα, εκείνη δεν έτρωγε παγωτό γιατί πήγαινε στον οδοντογιατρό, αν και καμιά φορά δεν άντεχε να σε βλέπει να το γλείφεις κι εκείνη να μην τρώει, και σούλεγε: — «Δε θα δώσεις λιγούτσ'κο της μαμάκας που στ' αγόρασε;» Κι έβαζε τις παλάμες μπροστά στο πρόσωπο κι έκλαιγε, «α, α, α!».

Κι αμέσως έτρεχες κοντά της, και σήκωνες ψηλά το χέρι με το χωνί, κι ας ήξερες πως έκλαιγε στα ψέματα, περήφανος που μπορούσες να κάνεις και συ κάτι για κείνην, αλλά, έλα, ομολόγησέ το, προσέχοντας με κομμένη ανάσα πόσο θα δαγκώσει, γιατί στο κάτω της γραφής το παγωτό ήταν δικό σου, να φάει κι εκείνη, αλλά να μην το φάει όλο.

Τα βράδια ήταν ακόμα πιο ωραία όταν ήταν στις καλές της. Ο τόπος μοσχοβολούσε απ' τις μυρωδιές πούφταναν απ' την αυλή του αντικρινού σπιτιού, γιασεμί κι αιγόκλημα, κι η ατμόσφαιρα είχε κάτι το εορταστικό, ήταν Πρωτομαγιά, σου φορούσε τη λουλουδένια σου ποδιά με το λάστιχο στα μπατζάκια και σ' έστελνε στο δρόμο να παίξεις όσο ήθελες αλλά να μη γυρίσεις πίσω μουτζούρης.

Ύστερα έβγαζε τις γλάστρες στην εξώπορτα, την μπιγκόνια, την ορτανσία και τους δύο φίκους, και τις πότιζε, κι έχυνε και κάνα-δυο κουβάδες νερό στο πεζοδρόμιο για να δροσίσει ο τόπος, κι ύστερα καθότανε κι εκείνη στο σκαλί, πλάι στις γλάστρες, κι έπιανε κουβέντα με την κυρά-Χρυσή, ή μάζευε τα μεγάλα κορίτσια και τα μεγάλ' αγόρια που πήγαιναν στην τρίτη Γυμνασίου, και τους μάθαινε τη μπερλίνα και την κολοκυθιά — πινακωτή, πινακωτή, από τ' άλλο μου τ' αφτί, έμαθα πως έχεις μια κολοκυθιά που κάνει δέκα κολοκύθια... Μια φορά μάλιστα σηκώθηκε κι έπαιξε σκοινάκι, για να δείξει στα κορίτσια πώς πηδάνε, και δε βγήκε απ' το παιχνίδι επειδή έχασε, μα μόνο όταν φούσκωσε, και την έπιασαν τα γέλια, κι είπε: «Άστε με ήσυχη, βρε σατανάδες, δεν είμ' εγώ πια για τέτοια πράματα, έχω κοτζάμ γιο!»

Μα ήταν άλλες μέρες, όλες χειμωνιάτικες, όλες γεμάτες σύννεφα, που είχε τα μπουρίνια της, που κάπνιζε συνεχώς σα φουγάρο, κι έτρωγε τα νύχια της, και τέτοιες μέρες, όχι μόνο δεν έπρεπε να χαζέψεις στο δρόμο, μα ούτε στο σπίτι να παίξεις με τα χρυσά απ' τα τσιγάρα, ούτε να μιλήσεις. Γιατί σούλεγε: — «Πρόσεξε καλά, μη βγάλεις άχνα σήμερ' απ' το στόμα σου, γιατί θα σε σκίσω σα σαρδέλα!»

Τέτοιες μέρες το καλύτερο ήταν να μη σε στείλει έξω για θέλημα, γιατί ήξερες πως, όσο γρήγορα κι αν γύριζες πίσω, το σάλιο είχε κιόλας στεγνώσει, κι αν δεν είχε στεγνώσει το σάλιο, είχες ξεχάσει να πάρεις αλάτι, «Τι άλλο σούπε η μαμά σου να πάρεις;» σούλεγ' ο μπακάλης, μα όσο κι αν βασάνιζες το μυαλό σου, ήταν αδύνατο να θυμηθείς, ή χάζευες στο δρόμο, ξεχνούσες εντελώς πως σήμερα είχε τα μπουρίνια της και στεκόσουνα και χάζευες τα παιδιά πούδιναν μια δεκάρα κι έβλεπαν το Πανόραμα, ή σ' έβλεπαν να κρατάς κάτι σφιχτά μέσα στη φούχτα σου, και σούλεγαν: — «Έλα να παλέψουμε και θα σ' αφήσω να με νικήσεις», και σούκλεβαν τα ρέστα χωρίς να πάρεις είδηση, κι εκείνη, αντί να βγει να δείρει τα παιδιά, έδερν' εσένα. — «Ήμαρτον μανούλα μου», φώναζες μέσα απ' τους λυγμούς σου, «ήμαρτον, δεν θα το ξανακάνω!», και προσπαθούσες να κρυφτείς πίσω απ' τη φούστα της, μα όσο της ξέφευγες, κι όσο περισσότερο έκλαιγες, τόσο περισσότερο σκύλιαζε, δεν της άρεσε να κλαις, ούτε να παρακαλάς, εννοούσε να δέχεσαι την τιμωρία σαν άντρας. — «Ή θα γίνεις άντρας και θα μάθεις να μην κλαις», σούλεγε αφρίζοντας και χτυπώντας όπου έβρισκε, «ή θα σε σκοτώσω από τώρα μια και καλή, να σε κλάψω και να σε ξεχάσω, άναντρους σαν τον προκομμένο τον πατέρα σου δεν χρειάζεται άλλους η κοινωνία — πες μου, θα γίνεις άντρας; Πες: «Θα γίνω άντρας! » Πες το γιατί δε θα βγεις ζωντανός απ' τα χέρια μου, σήμερα θάν' το τέλος σου!» Κι έλεγες: — «Ναι μανούλα μου, θα γίνω». — «Και δε θα ξαναχαζέψω στο δρόμο». — «Και δε θα ξαναχαζέψω!» — «Ούτε θα με πιάνουν κορόιδο οι αλήτες να μου κλέβουν τα ρέστα μου!» — «Όχι μανούλα μου, όχι!...» — «Άντε τώρα, ξεκουμπίσου από μπροστά μου πριν μετανιώσω, τράβα να πλύνεις τα μούτρα σου, και να μην ακούσω τσιμουδιά! — που να μην έσωνα και να μην έφτανα να σ' είχα γεννήσει!...»

Τέτοιες μέρες το γραμμόφωνο ή δεν έπαιζε καθόλου ή έπαιζε συνεχώς την ίδια πλάκα...

Φτώχεια, μέσα στην πλάση ετούτη

έχεις τα πιο πολλά παιδιά...

Κι εκείνη έβγαινε το βράδυ έξω χωρίς να ειδοποιήσει την κυρά-Ρωξάνη νάρθει να σου κάνει παρέα, σ' έβαζε στο κρεβάτι κι έβγαινε, και γύριζε αργά, πόσο αργά δεν ήξερες, πολλές φορές δεν ήξερες καν ότι έλειπε, μα θάσουνα στον τρίτο ή στον τέταρτο ύπνο όταν άκουγες κουβέντες από πολύ μακριά, κι άνοιγες για μια μόνο στιγμή τα μάτια σου κι έβλεπες τον άγγελό σου ολόγυμνο, χωρίς φτερά, μπροστά στο κρεβάτι της, κι ύστερα έσβηνε η λάμπα του πετρελαίου, έσβηναν οι κουβέντες, και το σκοτάδι ήταν σα βαρειά κουβέρτα στα μάτια σου, κι έπεφτες σα μολύβι στον πέμπτο ύπνο...

Αχ, βρε μάνα! Έχουν περάσει — πόσα; Τριάντα χρόνια από τότε, κι ακόμα δεν έμαθα το μάθημά μου. Ακόμα δεν έγινα άντρας, ακόμα χαζεύω στο δρόμο κοιτάζοντας τα παιδιά, ακόμα μου κλέβουν οι αλήτες τα ρέστα. Κι αυτό είναι η μεγαλύτερη τιμωρία σου. Και δική μου τιμωρία — που δεν κατάλαβα, όσο ήταν ακόμα καιρός, τι υπέφερες τότε, και θέλησα να σ' εκδικηθώ. Μα που να πάρει ο διάβολος, έπρεπε να τα βάζεις μαζί μου για να ξεσπάς;

Δε μπορούσες δηλαδή να κάνεις τα στραβά μάτια όταν αργούσα δέκα λεπτά ή όταν ξεχνούσα ν' αγοράσω τ' αλάτι; Κι αν θυμάμαι καλά, τα ρέστα που μούχαν κλέψει τα παιδιά του απάνω δρόμου ήταν, στο θεό σου βρε μάνα, ή έξη ή εφτά δεκάρες!"

Τρία ποιήματα του εξαιρετικού Δημήτρη Ελευθεράκη (1978-2020). Όλα περιέχονται στη συλλογή "Άσπρα μήλα" που εκδόθηκε μετά θάνατον, το 2021. Οι τίτλοι των ποιημάτων είναι: "Πρεσβυωπία", "Τα δέντρα τον χειμώνα", "Κάποιος να πει". Από τον συγγραφέα και φίλο στο fb Achilleas Kyriakidis (facebook, 9.5.2026)

 ...............................................................

Δημήτρης Ελευθεράκης (1978 - 2020)

"Μετά τα σαράντα όλα είναι ίδια:

ένας σκύλος έρχεται να χορέψει γύρω απ’ τα πόδια σου στην άμμο

όπως κι εχθές – όλα είναι όμοια με τα περσινά, αλλοιωμένα μόνο

απ’ την όψη των ματιών σου που βλέπουν λιγότερα

κι εσύ δεν έχεις γίνει σοφότερος, λευτερωμένος από φόβο

στωικός, υπομονετικός ή μειλίχιος.

Στην περσινή φωτογραφία δυσκολεύεσαι να διακρίνεις

εάν αυτά που βλέπεις είναι μανταρίνια ή πορτοκάλια,

και στο χαρτί τα γράμματα που διαβάζεις είναι υγρά:

αδύνατο να καταλάβεις.

Με μια κίνηση μπορείς να τα χαλάσεις όλα

από αμηχανία ή πείσμα.

Έχεις μια εμμονή να σκέπτεσαι το ίδιο μοτίβο,

το κόκκινο χώμα και το παραγινωμένο αχλάδι

το στήθος της γοργόνας στο ψηφιδωτό και το χρυσό τσαμπί

το γλίστρημα του ήλιου στις θαλάσσιες σπηλιές.

Κι όταν στο τέλος γράφεις για να μην ξεχάσεις και να μη σε ξεχάσουν

κρατάς τη σελίδα σε απόσταση για να μπορέσεις να δεις, και διαβάζεις:

Υπάρχουν άπειρα μέρη του κόσμου όπου δεν πρόκειται να πεθάνω

κι υπάρχουν όλα τα μέρη του κόσμου

όπου δεν πρόκειται ν’ αναστηθώ."

************************

"Όταν βλέπω τα δέντρα σκέπτομαι τον πατέρα

που τέντωσε το κορμί του να μυρίσει την παγωνιά,

τα χέρια του λυγισμένα κλαδιά, τα πέλματα ριζωμένα

εάν φυσούσε εκείνη την ώρα μια ριπή θα τον θέριζε.

Ποιος έχει τη γνώση ν’ αγκαλιάσει έναν γηραλέο κορμό

να παραμερίσει τη δέντρινη μοναξιά, να ξεχωρίσει

τα ξεραμένα φύλλα

απ’ τις ξερές παλάμες, τις ξεχωμένες ρίζες απ’ τη σκαμμένη γη;

Τα δέντρα είναι μια εποχή από μόνα τους."

****************************




"Κάποιος να είναι εδώ. Κάποιος
να μας σηκώνει το μαξιλάρι.

Κάποιος ν’ αφήσει κάτι για μας
όταν δεν θα είναι εδώ.

Κάποιος να φύγει πριν από εμάς
ή μετά από εμάς.

Κάποιος να στρώσει το τραπέζι.
Να φάει το φαγητό που αγαπάμε.
Να χύσει λίγο κρασί στο χώμα για μας.

Κάποιος να μας πει πως και το τέλος, όταν έλθει,
θα περάσει σαν όλα τ’ άλλα."

Τρία ποιήματα του εξαιρετικού Δημήτρη Ελευθεράκη (1978-2020). Όλα περιέχονται στη συλλογή "Άσπρα μήλα" που εκδόθηκε μετά θάνατον, το 2021. Οι τίτλοι των ποιημάτων είναι: "Πρεσβυωπία", "Τα δέντρα τον χειμώνα", "Κάποιος να πει".

Από τον συγγραφέα και φίλο στο fb Achilleas Kyriakidis (facebook, 9.5.2026)

"...ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΠΕΜΠΤΟ "Η ΑΥΛΗ ΤΩΝ ΠΡΟΒΑΤΩΝ" Από "Το Άξιον Εστί" (1959) του Οδυσσέα Ελύτη (1911 - 1996)

 ..............................................................

"...ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΠΕΜΠΤΟ

Η ΑΥΛΗ ΤΩΝ ΠΡΟΒΑΤΩΝ

Είπεν ο λαός μου: το δίκαιο που μου δίδαξαν έπραξα και ιδού αιώνες απόκαμα ν’ απαντέχω γυμνός έξω από την κλειστή θύρα της αυλής των προβάτων. Γνώριζε τη φωνή μου το ποίμνιο και στην κάθε σφυριγματιά μου αναπηδούσε και βέλαζε. Άλλοι όμως, και πολλές φορές οι ίδιοι αυτοί που παινεύανε την καρτερία μου, από δέντρα και μάντρες πηδώντας, επατούσανε πρώτοι το πόδι αυτοί μες στη μέση της αυλής των προβάτων. Και ιδού πάντα γυμνός εγώ και χωρίς ποίμνιο κανένα, στέναξεν ο λαός μου. Και στα δόντια του γυάλισεν η αρχαία πείνα, και η ψυχή του έτριξε πάνω στην πίκρα της, καθώς που τρίζει επάνω στο χαλίκι το άρβυλο του απελπισμένου.

Τότες αυτοί που κατέχουνε τα πολλά, ν’ ακούσουνε τέτοιο τρίξιμο, τρόμαξαν. Επειδή το κάθε σημάδι καταλεπτώς γνωρίζουνε και, συχνά, μίλια μακριά διαβάζουνε στο συμφέρον τους. Παρευθύς λοιπόν τα πέδιλα τ’ απατηλά ποδέθηκαν. Και μισοί πιάνοντας τους άλλους μισούς, από το ‘να και τ’ άλλο μέρος τραβούσανε, τέτοια λόγια λέγοντας: άξια και καλά τα έργα σας, και ορίστε αυτή που βλέπετε η θύρα η κλειστή της αυλής των προβάτων. Ασηκώστε το χέρι και μαζί σας εμείς, και φροντίδα δική μας η φωτιά και το σίδερο. Σπιτικά μη φοβάστε, φαμελιές μη λυπάστε, και ποτέ σε γιου ή πατέρα ή μικρού αδερφού τη φωνή, πίσω μην κάνετε. Ειδέ τύχει κανείς από σας κι ή φοβηθεί κι ή λυπηθεί κι ή κάνει πίσω, να ξέρει: επάνω του το κρίμα και κατά της δικής του κεφαλής η φωτιά που φέραμε και το σίδερο.

Και το λόγο τους πριν αποσώσουν είχε πάρει ν’ αλλάζει ο καιρός, μακριά στο μαυράδι των νεφών και σιμά στο κοπάδι των ανθρώπων. Σαν να πέρασε αγέρας χαμηλά βογκώντας και ν’ απόριξε άδεια τα κορμιά, δίχως μια στάλα θύμηση. Το κεφάλι μπλάβο και άλαλο αψηλά στραμμένο, μα το χέρι βαθιά μέσα στην τσέπη, γραπωμένο από κομμάτι σίδερο, της φωτιάς ή απ’ τ’ άλλα, πόχουν τη μύτη σουγλερή και την κόψη αθέρα. Και βαδίζανε καταπάνου στον έναν ο άλλος, μη γνωρίζοντας ο ένας τον άλλο. Και σημάδευε κατά πατέρα ο γιος και κατ’ αδερφού μικρού ο μεγάλος. Που πολλά σπιτικά πομείνανε στη μέση, και πολλές γυναίκες απανωτά δυο και τρεις φορές μαυροφορέσανε. Και που αν έκανες να βγεις λιγάκι παραόξω, τίποτε. Μόνο αγέρας βουίζοντας μέσα στα μεσοδόκια, και στα λίγα καμένα λιθάρια

μεριές μεριές οι καπνοί βοσκώντας τα κουφάρια των σκοτωμένων.

Μήνες τριάντα τρεις και πλέον βάστηξε το Κακό. Που τη θύρα χτυπούσανε ν’ανοίξουνε της αυλής των προβάτων. Και φωνή προβάτου δεν ακούστηκε, παρεχτός επάνω στο μαχαίρι. Και φωνή θύρας ούτε, παρεχτός την ώρα που ‘γερνε μες στις φλόγες τις ύστερες να καεί. Επειδή αυτός ο λαός μου η θύρα και αυτός ο λαός μου η αυλή και το ποίμνιο των προβάτων.

                                     ι'

Της αγάπης αίματα * με πορφύρωσαν
Και χαρές ανίδωτες * με σκιάσανε
Οξειδώθηκα μες στη * νοτιά
* των ανθρώπων
Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο


         Στ' ανοιχτά του πέλαγου * με καρτέρεσαν
Με μπομπάρδες τρικάταρτες * και μου ρίξανε
                  Αμαρτία μου να 'χα * κι εγώ
                                                      * μιαν αγάπη
                     Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο


     Τον Ιούλιο κάποτε * μισανοίξανε
 Τα μεγάλα μάτια της * μες στα σπλάχνα μου
Την παρθένα ζωή μια * στιγμή
                                        * να φωτίσουν
       Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο


 Κι από τότε γύρισαν * καταπάνω μου
Των αιώνων όργητες * ξεφωνίζοντας
             "Ο που σ' είδε * να ζει
                                       * και στην πέτρα"
      Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο

 Της πατρίδας μου πάλι * ομοιώθηκα
Μες στις πέτρες άνθισα * και μεγάλωσα
 Των φονιάδων το αίμα * με φως
                                           * ξεπληρώνω
          Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο....


Από "Το Άξιον Εστί" (1959) του Οδυσσέα Ελύτη (1911 - 1996)

Ali Ghamsari Plays In Memory of Great Persian Tar Maestro; Jalil Shahnaz قمصری به یاد جلیل شهناز (youtube, 7.7.2021)

 ...............................................................

Ali Ghamsari Plays In Memory of Great Persian Tar Maestro; Jalil Shahnaz قمصری به یاد جلیل شهناز

(youtube, 7.7.2021)

«ΑΛΛΑ ΣΑΝ ΕΦΤΑΣΕ ΣΤΟ ΙΚΡΙΩΜΑ» & «ΤΗΣ ΝΤΡΟΠΗΣ» Δύο ποιήματα του Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898 - 1956) (μτφ. Μάριος Πλωρίτης από τη συλλογή «ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ ΠΟΙΗΜΑΤΑ», εκδ. «Θεμέλιο», 2000)

 ...............................................................

           Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898 - 1956)

·       «ΑΛΛΑ ΣΑΝ ΕΦΤΑΣΕ ΣΤΟ ΙΚΡΙΩΜΑ» [Aber wenn er zum Block ging] ποίημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898 – 1956) (μτφ. Μάριος Πλωρίτης από τη συλλογή «ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ ΠΟΙΗΜΑΤΑ», εκδ. «Θεμέλιο», 2000)

 

Αλλά σαν έφτασε στο ικρίωμα για να τον σκοτώσουν

έφτασε σ’ ένα ικρίωμα, που το ‘χαν όμοιοί του φτιάξει.

Ακόμα κι ο μπαλτάς που τον περίμενε

απ’ όμοιούς του ήτανε φτιαγμένος. Είχανε φύγει μοναχά

ή τους είχαν διώξει, όμως εκεί

μέσα στο έργο τους βρίσκονταν τα χέρια τους. Ως και το φως

στους διαδρόμους που πέρασε για να πάει στο θάνατο

δεν θα υπήρχε χωρίς αυτούς. Ακόμα και το σπίτι

απ’ όπου τον αρπάξανε, ακόμα κι όποιο άλλο σπίτι.

Γιατί

λοιπόν να ‘ναι ολομόναχος, αυτός που μιλούσε για χάρη τόσων

    άλλων;

Επειδή

οι καταπιεστές ενώνονται

μα οι καταπιεσμένοι μένουν χωρισμένοι.    

 

                                                                         (1946)

                                          

 

·       «ΤΗΣ ΝΤΡΟΠΗΣ» ποίημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898 – 1956) (μτφ. Μάριος Πλωρίτης από τη συλλογή «ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ ΠΟΙΗΜΑΤΑ», εκδ. «Θεμέλιο», 2000)

 

Εφτά χρόνους τρώγαμε το ψωμί του μακελάρη.

Εφτά χρόνους τού φτιάχναμε άρματα πολέμου.

Λαός νικημένος, εκστρατεύσαμε

να νικήσουμε άλλους λαούς.

 

                                                                             (1946)

«Οχλαγωγία» και «χαχανητά» έγραψε η Πέπη Ρηγοπούλου ("Εφημερίδα των Συντακτών" - "ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ", 06.05.26)

 ...............................................................

          «Οχλαγωγία» και «χαχανητά»

έγραψε η Πέπη Ρηγοπούλου ("Εφημερίδα των Συντακτών" - "ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ",  06.05.26) 

Η χρήση λεκτικών επεξηγήσεων για γεγονότα προκειμένου να γίνουν κατανοητά κατά τη ροή μιας αφήγησης είναι συνήθης σε τηλεοπτικά και άλλα προγράμματα. Οι λέξεις που χρησιμοποιούνται είναι συνήθως απλές και ουδέτερες. Στο ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ με τίτλο «Στο χιλιοστό» διάβασα τις λέξεις «οχλαγωγία», επεξήγηση εικόνας που δείχνει αντιπαράθεση αστυνομίας/διαδηλωτών, και «χαχανητά», όταν ο Γιάνης Βαρουφάκης και άλλοι επιτελείς τού τότε υπουργείου Οικονομικών ανέμεναν τους κυρίους Ντάισελμπλουμ και Βίζερ. Η δεύτερη αυτή λέξη αμφιβάλλω αν χρησιμοποιείται καν σε κωμικές αναπαραστάσεις. Γιατί η δράση είναι που προκαλεί σε αυτές το γέλιο και όχι οι γελοίες λέξεις. Πάντως οι δύο αξιωματούχοι ήταν προσκεκλημένοι στην πρώτη προβολή του ντοκιμαντέρ.

Η άλλη λέξη, η «οχλαγωγία», μου θύμισε απόψεις για τον «όχλο» που θεωρείται ο λαός από παρατηρητές που τον σιχαίνονται και τον φοβούνται. Περιέγραφε μια εικόνα που χρησιμοποιείται από μέσα για να αποτρέψει τη συμμετοχή σε πράξεις αντίστασης: Εδειχνε το τέλος μιας διαδήλωσης στη σχεδόν άδεια πλατεία Συντάγματος με ελάχιστους μαυροντυμένους διαδηλωτές να συγκρούονται με κάποιους αόρατους αστυνομικούς.

Οι διαδηλώσεις που άρχισαν τον Μάιο του 2010, παραμονή της υπογραφής της αποικιοκρατικής σύμβασης, και σημαδεύτηκαν στην περίπτωση της Μαρφίν από ένα έγκλημα που δεν έχει διαλευκανθεί, ήταν το πλαίσιο μέσα στο οποίο ξετυλιγόταν το δράμα μιας κοινωνίας. Που μέρος των πολιτών της αρνούνταν τη συλλογική ενοχή την οποία επικαλούνταν κυρίως οι ένοχοι. Και που ερχόταν αντιμέτωπη με μια άνευ προηγουμένου πολιτισμική προπαγάνδα, κυρίως από γερμανικά μέσα, για να πέσει η αξία της, προς όφελος όσων σορτάρουν στην καταστροφή ανθρώπων και λαών. Οπως είδαμε να γίνεται με τα τρένα, τα αεροδρόμια και συνεχίζεται με τα ταξί, τα ΕΛΤΑ, την πρωτογενή παραγωγή της. Σε συνεργασία με ιθαγενείς πολιτικούς που έχουν σφραγιστεί από την υποτέλεια. Εν τω μεταξύ οι αυτοκτονίες αυτών που τσακίστηκαν από τα μέτρα της «εξυγίανσης» πολλαπλασιάζονταν χωρίς να έχουμε, όσο γνωρίζω, τον ακριβή τους αριθμό.

«Ολα άλλαξαν. Από την ημέρα που ο πατέρας μου χρεοκόπησε και η μητέρα μου έχασε τη δουλειά της. Χάθηκε η αρμονία στο σπίτι μας. Δεν ήθελα να σηκωθώ το πρωί. Είχα χάσει τη διάθεση για ζωή». Θυμάμαι κάποια από τα λόγια που είχα λάβει τότε από μια φοιτήτρια.

Στο πρώτο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ τίποτα από αυτά δεν υπάρχει ως φόντο. Περιμένω το σύνολο για να έχω τελική γνώμη. Ωστόσο η έπαρση κάποιων από τους συνεντευξιαζόμενους, τα ανεξήγητα χαμόγελα άλλων, μια κάποια επίγνωση τρίτων εγγράφονταν σε ένα προβληματικό «αντικειμενικό» πλαίσιο παράλληλων λόγων με κάποιες εκπλήξεις από αποκαλύψεις της στιγμής όταν τα αίτια είναι πολυδιάστατα και οι συνέπειες των ιστορικών αυτών γεγονότων ακόμα και σε άψυχους αριθμούς των δεικτών ανάπτυξης και ευημερίας τραγικοί στη χώρα μας. Κάτι που οδηγεί καθημερινά σε μια άμβλυνση της ηθικής και σε μια άνευ προηγουμένου βία.

"Η τελευταία μπάφα" έγραψε ο Χρήστος Λάσκος ("Εφημερίδα των Συντακτών" / ΑΠΟΨΕΙΣ, 05.05.26)

 ..............................................................

Η τελευταία μπάφα

έγραψε ο Χρήστος Λάσκος ("Εφημερίδα των Συντακτών" / ΑΠΟΨΕΙΣ, 05.05.26) 

Διάβασα, σε άρθρο του Δημήτρη Κανελλόπουλου, για ένα ντοκιμαντέρ με αναφορά στα γεγονότα του 2015, βασισμένο στο βιβλίο της Ελένης Βαρβιτσιώτη και της Βικτωρίας Δενδρινού «Η τελευταία μπλόφα». Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2019, έκανε τεράστιες πωλήσεις και αποτέλεσε βίβλο «τεκμηρίωσης» για τους δεξιούς και τους ακροκεντρώους. Ο Κανελλόπουλος αξιολογεί τη δουλειά ως προϊόν τηλεοπτικά άψογο. Πράγμα για το οποίο δεν έχω κανέναν λόγο να αμφιβάλλω. Ο «Θρίαμβος της Θέλησης» της Λένι Ρίφενσταλ, ένα προκλητικά ναζιστικό κατασκεύασμα, από πολλές απόψεις, ήταν ένα αριστούργημα.

Υπερβολική αναλογία; Μάλλον όχι. Η κατασπάραξη της εργατικής τάξης και της νεολαίας στη χώρα μας από τα νεοφιλελεύθερα αρπακτικά υπήρξε ακραία. Τόσο ακραία που, ίσως, όλες οι αναλογίες είναι, με τον τρόπο τους, βάσιμες. Δεν ξέρω για το ντοκιμαντέρ. Το βιβλίο, όμως, το έχω διαβάσει προσεκτικά. Επέλεξα να το κάνω στο μέτρο που συγκροτεί, με δημοσιογραφική επάρκεια, το επιχείρημα των νικητών, τον θρίαμβο της θέλησής τους.

Οι συγγραφείς παρουσιάζουν γεγονότα. Μόνο που τα γεγονότα δεν είναι ποτέ μόνο γεγονότα. Συχνά, μάλιστα, δεν είναι καθόλου γεγονότα. Η πιο ισχνή επιστημολογία μάς ενημερώνει πως όλα τα γεγονότα είναι συναρτημένα με κάποια «θεωρία». Αυτό αφορά ακόμα και τις φυσικομαθηματικές επιστήμες. Πόσο, μάλλον, τα δημοσιογραφικά πονήματα. Η «αξιολογική ουδετερότητα» είναι αυταπάτη, όταν δεν είναι απάτη.

Και η αλήθεια; Δεν υπάρχει αλήθεια; Ολα είναι ερμηνείες; Ναι, όλα είναι ερμηνείες. Απλώς, υπάρχουν καλύτερες ή χειρότερες, από την άποψη της αλήθειας, ερμηνείες. Για παράδειγμα, στις ταξικές κοινωνίες, η αναγνώριση του καθοριστικά ταξικού χαρακτήρα τους είναι προϋπόθεση για την επιστημονική τους ανάλυση. Η άρνηση, η απόκρυψη, η παραγνώριση ή η υποτίμησή του υπονομεύει κάθε σχετική προσπάθεια. Στις ταξικές κοινωνίες, αυτός που υφίσταται την εκμετάλλευση έχει καλύτερους λόγους να προσεγγίσει την αλήθεια του κοινωνικού από ό,τι οι «αξιολογικά ουδέτεροι» ακαδημαϊκοί.

Για να μην ανατρέξω στον εξαποδώ Μαρξ, ο Νίτσε έλεγε και ξανάλεγε πως είναι αδύνατο να έχεις για τον κόσμο μια «θέα από το πουθενά». Η θέα σου είναι πάντα από μια συγκεκριμένη θέση, που διαμορφώνει αναγκαστικά την οπτική σου. Είναι καλό, ακριβώς για να είσαι, όσο το δυνατόν, «ακριβοδίκαιος», να το αναγνωρίζεις. Από αυτήν την άποψη, μια ορισμένη και αναγνωρισμένη μεροληψία είναι ασφαλέστερος δρόμος για την «αλήθεια» από ό,τι η «αμεροληψία».

Η Βαρβιτσιώτη και η Δενδρινού, λοιπόν, μας ενημερώνουν για όσα συνέβησαν. Με ποιες πηγές; Από ό,τι φαίνεται από τις πιο έγκυρες! Περιγράφουν, με θαυμαστές λεπτομέρειες, καταστάσεις οι οποίες εκτυλίχθηκαν εν κρυπτώ. Η ενημέρωσή τους δε γι’ αυτές, προφανώς, δεν προήλθε από τους ανόητους ριζοσπάστες. Τα βαθιά λαρύγγια εδώ, μάλλον, ήταν δεόντως «φιλελεύθερα».

Σε ό,τι αφορά την αξιοπιστία, φτάνει να μείνω στα γεγονότα, όπως τα παρουσιάζουν οι ίδιες. Αντιγράφω από τη σελίδα 15: «Από τη στιγμή της ένταξής της στην ομάδα των χωρών του ευρώ, το 2001, η Ελλάδα αναπτύχθηκε με ταχύτατους ρυθμούς, οι οποίοι όμως οφείλονταν στην κατανάλωση και στον δανεισμό, και όχι στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας. Τα νούμερα μιλούσαν από μόνα τους: Τη δεκαετία πριν ξεσπάσει η κρίση, οι μισθοί στην Ε.Ε. είχαν αυξηθεί κατά 30%, αλλά στην Ελλάδα είχαν εκτοξευθεί με αύξηση 80% στον ιδιωτικό τομέα και 177% στον δημόσιο τομέα». Αυτή η παράγραφος είναι όλη η ανάλυση για τα αίτια της ελληνικής κρίσης. Ολη η ανάλυση. Η ανάλυση, λοιπόν, είναι σαφής: Η ελληνική καταστροφή οφείλεται στην κραιπάλη των μισθωτών. Fact. Τα νούμερα μιλούν από μόνα τους. Πράγματι. Μόνο που δεν ξέρω για ποια «νούμερα» μιλάμε.

Αδικώ λίγο; Δείτε και κρίνετε. Οι συγγραφείς μάς ενημερώνουν ότι στην Ελλάδα ένας εργάτης των 1.000 ευρώ το 2001 έφτασε στα 1.800 το 2008! Μια καθηγήτρια δε του Δημοσίου είδε τα 1.000 ευρώ της να γίνονται 2.770! Ρωτώ καλόπιστα: Υπάρχει περίπτωση δημοσιογράφοι που νομίζουν τέτοια πράγματα να έχουν κάνει σοβαρή ανάλυση; Υπάρχει; Μπορεί να είναι αξιόπιστες; Νομίζω όχι.

Σημείωση: "Μπάφα" είναι 

1. το θηλυκό του ψαριού στράδι, από την κοιλιά της οποίας βγάζουν οι ψαράδες στραδιών το αυγοτάραχο. Παλιότερα, όπως και σήμερα, έβγαναν οι ψαράδες της Χώρας σημαντικές ποσότητες.

2. δυσοσμία

3. για τις γυναίκες, μπάφα = η ξεπεσμένη, η “ρεμένη”.

Πηγή: https://lexikolefkadas.gr

"Η μπαλάντα της γυναίκας του στρατιώτη" Στίχοι: Bertolt Brecht Μουσική: Kurt Weill Απόδοση: Ανδρέας Πατσαλίδης (youtube, 21.3.2012)

 ..............................................................

Η μπαλάντα της γυναίκας του στρατιώτη

Στίχοι: Bertolt Brecht
Μουσική: Kurt Weill
Απόδοση: Ανδρέας Πατσαλίδης


Στου στρατιώτη την κυρά
απ' την Πράγα τί είχε 'ρθει;
Ένα ζευγάρι γόβες κι ένα φιλί μαζί
με τις γόβες της
απ' την Πράγα είχε 'ρθει.

Στου στρατιώτη την κυρά
απ' την Βαρσοβία τί είχε 'ρθει;
Ένα πουκάμισο λινό,
ασυνήθιστο και χρωματιστό.
Απ' την Βαρσοβία είχε 'ρθει.

Στου στρατιώτη την κυρά
απ' το Όσλο τί είχε 'ρθει;
Ένα γούνινο κολάρο
κι ελπίζω να χαρεί, με το δώρο της
που απ' το Όσλο είχε 'ρθει.

Στου στρατιώτη την κυρά
απ' το πλούσιο Ρότερνταμ
ήρθε ένα καπέλο ολλανδικό
κι ήταν τόσο γλυκιά φορώντας το.
Απ' το πλούσιο Ρότερνταμ.


Στου στρατιώτη την κυρά
απ' των Βρυξελλών τη γη
Είχε 'ρθει δαντέλα σπάνια
δεν είχαν πολλές τη δαντέλα που ήρθε
απ' των Βρυξελλών τη γη.

Στου στρατιώτη την κυρά
απ' την πόλη του φωτός
ήρθε ένα φουστάνι μεταξωτό
κι όλες ζήλεψαν το φουστάνι αυτό
απ' την πόλη του φωτός.

Στου στρατιώτη την κυρά
απ' την Τρίπολη είχε 'ρθει.
Μια αλυσίδα για να φοράει στο λαιμό
κάτι όμορφο να' χει φυλακτό.
Απ' την Τρίπολη είχε 'ρθει.

Στου στρατιώτη την κυρά,
απ' των Ρώσων τη γη μακριά,
ένα μαύρο πέπλo είχε 'ρθει.
Να φοράει γι' αυτόν
που 'χει πια χαθεί
στων Ρώσων τη γη μακριά.

(youtube, 21.3.2012)

"Ένα «αριστερό Ποτάμι»; Το μανιφέστο Τσίπρα και το στοίχημα της επιστροφής" γράφει ο Γιάννης Πανταζόπουλος (www.lifo.gr, 4.5.2026)

 ..............................................................

Ένα «αριστερό Ποτάμι»; Το μανιφέστο Τσίπρα και το στοίχημα της επιστροφής

Ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος και ο καθηγητής Πολιτικής Συμπεριφοράς, Γιάννης Κωνσταντινίδης, αναλύουν τη στόχευση, το timing και τις προοπτικές του εγχειρήματος επιστροφής του πρώην πρωθυπουργού στην κεντρική πολιτική σκηνή.

γράφει ο Γιάννης Πανταζόπουλος (www.lifo.gr, 4.5.2026)

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΤΙΓΜΕΣ ΣΤΗΝ πολιτική που μοιάζουν παράξενα οικείες. Σαν να έχεις ξαναδεί την ίδια σκηνή, με τους ίδιους πρωταγωνιστές, παρόμοια συνθήματα και γνώριμες υποσχέσεις. Ίσως το μόνο που αλλάζει κάθε φορά είναι μερικοί από τους κομπάρσους. Το τελευταίο διάστημα, ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί μια προσεκτική επανατοποθέτηση στο εγχώριο πολιτικό σκηνικό. Μακριά από τις εντάσεις και τη ρητορική της παλαιότερης περιόδου του, επιλέγει χαμηλότερους τόνους, στοχευμένες παρεμβάσεις και μια εικόνα πολιτικής ωρίμανσης. Αναντίρρητα, έχει δώσει σημάδια ότι χτίζει μεθοδικά το δικό του αφήγημα επιστροφής.

Σ’ αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η δημοσιοποίηση, με φόντο την Πρωτομαγιά, του μανιφέστου για τη «συμπαράταξη της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας» από το ινστιτούτο του, μιας παρέμβασης με σαφές πολιτικό αποτύπωμα, που δεν κυριάρχησε τυχαία στην επικαιρότητα του Σαββατοκύριακου. Γι’ αυτό το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στο περιεχόμενο της πρωτοβουλίας αλλά κυρίως στο timing.

Παρότι το κείμενο δεν συνιστά επίσημη ιδρυτική διακήρυξη, διαβάστηκε από πολλούς ως κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή προγραμματική παρέμβαση· σχεδόν ως προαναγγελία ή ως ένα είδος πρόβας πριν από την ανακοίνωση του νέου πολιτικού φορέα από τον Αλέξη Τσίπρα. Διατρέχοντας τις περίπου 8.000 λέξεις του κειμένου, δεν είναι δύσκολο να εντοπίσει κανείς τα σημεία όπου συμπυκνώνεται η ιδεολογική του κατεύθυνση. Όροι όπως «νέος πατριωτισμός», «κυβερνώσα αριστερά», «εθνική αλλαγή πορείας» και «προοδευτική συμπαράταξη στα αριστερά του κέντρου» επιχειρούν να χαρτογραφήσουν έναν πολιτικό χώρο που θέλει να διεκδικήσει κομμάτι στην επερχόμενη εκλογική πίτα. Ταυτόχρονα, έννοιες όπως το «συνεργατικό κράτος» και η «νέα πορεία σύγκλισης» λειτουργούν ως γέφυρες ή, ανάλογα με την ανάγνωση, ασφαλείς γενικεύσεις.

Πρώην συνεργάτες του Αλέξη Τσίπρα περιγράφουν την κατεύθυνση του εγχειρήματος με έναν όρο που συμπυκνώνει επιφυλάξεις: ένα «αριστερό Ποτάμι». Αφήνουν αρκετούς υπαινιγμούς για μια προσπάθεια ανασύνθεσης με αβέβαιη κοινωνική επαφή, προσθέτοντας ότι διακρίνεται για τα θολά ιδεολογικά του όρια.

Επίσης, δεν λείπουν και οι αναφορές που φιλοδοξούν να προσδώσουν θεωρητικό βάθος, όπως οι ρήσεις του Ζαν Ζακ Ρουσό («Κανένας δεν θα πρέπει να είναι τόσο πλούσιος ώστε να μπορεί να εξαγοράσει κάποιον άλλο, και κανένας τόσο φτωχός ώστε να αναγκάζεται να πουλήσει τον εαυτό του») ή του Μπέρνι Σάντερς («Μπορούμε να τα καταφέρουμε και εμείς σήμερα – και θα το κάνουμε»), δίνοντας το στίγμα του πολιτικού μπλοκ στο οποίο θέλει να ενταχθεί το αφήγημα.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Μια επανεκκίνηση με ερωτήματα και αντιφάσεις03.04.26

Δεν άργησαν να έρθουν οι πρώτες αντιδράσεις για τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία. «Τα περισσότερα που γράφει το κείμενο του ινστιτούτου περιέχονται στις θέσεις και στην απόφαση του συνεδρίου του ΣΥΡΙΖΑ», έγραψε σε ανάρτησή του ο βουλευτής του κόμματος Παύλος Πολάκης. Από την πλευρά του ο γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής ΣΥΡΙΖΑ, Στέργιος Καλπάκης, δήλωσε: «Θέλουμε έναν χώρο μεγάλο, ένα ενιαίο ψηφοδέλτιο. Το “μπαλάκι” βρίσκεται στο γήπεδο του Σωκράτη Φάμελλου και ο ΣΥΡΙΖΑ Προοδευτική Συμμαχία, όλο το προηγούμενο χρονικό διάστημα, με τις αποφάσεις του, έχει μιλήσει για την αναγκαία σύγκλιση πάνω σε αυτό το πλαίσιο».

Έντονη κριτική άσκησε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης: «Ο Τσίπρας είναι ο αυθεντικός εκφραστής των ανθρώπων που παίζουν πολιτικά σε αυτό το γήπεδο, δηλαδή των εύκολων αλλά ανέφικτων λύσεων, του λαϊκίστικου και τοξικού λόγου. Εκεί επέλεξε να παίξει ο κ. Ανδρουλάκης». Το δικό του σχόλιο για το μανιφέστο του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα έκανε και ο Δημήτρης Μάντζος από το ΠΑΣΟΚ, ο οποίος υποστήριξε ότι είναι ένα κείμενο το οποίο εντάσσεται σε μια εσωτερική περιδίνηση στον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ. Τέλος, το μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, Χριστίνα Παναγιωτακοπούλου, σημείωσε: «Καταθέτει τα διαπιστευτήριά του στο σύστημα προκειμένου να τον εμπιστευτεί ξανά».

Στο παρασκήνιο, πρώην συνεργάτες του Αλέξη Τσίπρα περιγράφουν την κατεύθυνση του εγχειρήματος με έναν όρο που συμπυκνώνει επιφυλάξεις: ένα «αριστερό Ποτάμι». Αφήνουν αρκετούς υπαινιγμούς για μια προσπάθεια ανασύνθεσης με αβέβαιη κοινωνική επαφή, προσθέτοντας ότι διακρίνεται για τα θολά ιδεολογικά του όρια. Την ίδια στιγμή, από τον ευρύτερο χώρο της αριστεράς διατυπώνονται συγκεκριμένες ενστάσεις. Στο κείμενο επισημαίνεται η απουσία αναφορών σε κρίσιμα ζητήματα της επικαιρότητας, από το ουκρανικό μέχρι το δημογραφικό, ενώ δεν πέρασε απαρατήρητη και η αποφυγή οποιασδήποτε ονομαστικής μνείας στο Ισραήλ. Στην Κουμουνδούρου, πάντως, το μανιφέστο και οι δημόσιες παρεμβάσεις του πρώην πρωθυπουργού δεν προκάλεσαν ενθουσιασμό. Αντιθέτως, ενίσχυσαν μια ήδη υπαρκτή αμηχανία για την επόμενη μέρα. Γιατί, πέρα από τις διακηρύξεις περί σύγκλισης, πληθαίνουν οι εκτιμήσεις ότι ο ΣΥΡΙΖΑ κινείται σε μια τροχιά σταδιακής διάλυσης. Μάλιστα, μέσα στο Σαββατοκύριακο στελέχη του όπως ο Διονύσης Τεμπονέρας εξέφρασαν τη στήριξή τους στον πρώην πρωθυπουργό με τηλεοπτικές δηλώσεις.

Γιάννης Κωνσταντινίδης,

καθηγητής Πολιτικής Συμπεριφοράς

Στο ίδιο κλίμα προβληματισμού για το περιεχόμενο και τη στόχευση του μανιφέστου κινούνται και οι εκτιμήσεις πολιτικών αναλυτών, οι οποίοι επιχειρούν να ερμηνεύσουν τόσο τη συγκυρία της δημοσιοποίησής του όσο και τον ρόλο που καλείται να παίξει στο ευρύτερο εγχείρημα του πρώην πρωθυπουργού. Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του αναπληρωτή καθηγητή Πολιτικής Συμπεριφοράς στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Γιάννη Κωνσταντινίδη, ο οποίος σημειώνει στη LiFO: «Ένα οποιοδήποτε πολιτικό κείμενο πρέπει να αξιολογείται στη βάση του σκοπού για τον οποίο συντάχθηκε και δημοσιοποιήθηκε. Το μανιφέστο του Ιδρύματος του Αλέξη Τσίπρα συντάχθηκε προκειμένου να καλύψει την ανάγκη μιας κάποιας ιδεολογικής τεκμηρίωσης του προσωπικού εγχειρήματος επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα στην πρώτη γραμμή της πολιτικής. Και δημοσιοποιήθηκε, στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, προκειμένου να καλύψει τον χρόνο αναμονής μέχρι την ίδρυση και κυρίως τη στελέχωση του νέου κόμματος, ο οποίος παρατείνεται διαρκώς. Κατά συνέπεια, ήταν αναμενόμενο να είναι πρωτίστως ένα κείμενο διαπιστωτικό και όχι παραγωγικό. Ένα κείμενο στρογγυλό, και όχι αιχμηρό. Ένα κείμενο θολό, και όχι διακριτό. Όμως όλα αυτά δεν έχουν ιδιαίτερη εκλογική αξία, καθώς η στήριξη ή η απόρριψη του εγχειρήματος Τσίπρα θα κριθεί στη βάση του βαθμού συμπάθειας ή αντιπάθειας προς το πρόσωπό του, ή και στη βάση της εντύπωσης για το αν είναι ικανότερος από άλλους ηγέτες της αντιπολίτευσης να κερδίσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη, στόχος που φαίνεται να καθίσταται το ζητούμενο για τη μεγάλη πλειονότητα του εκλογικού σώματος».

Αντώνης Λιάκος,

ιστορικός

Από την πλευρά του, ο γνωστός ιστορικός Αντώνης Λιάκος, σχολιάζοντας στη LiFO τη δημοσιοποίηση του μανιφέστου, μετατοπίζει τη συζήτηση σε ένα διαφορετικό επίπεδο: «Η μεγάλη συζήτηση που δημιούργησε το μανιφέστο είναι ένα θετικό σημάδι ώστε η πολιτική μας ζωή να ξεφύγει δημιουργικά από την καταθλιπτικότητα των υπαρκτών σκανδάλων και να αναμετρηθεί με το μείζον πρόβλημα της ανασύνθεσης της δημοκρατικής παράταξης, που στην Ελλάδα έχει μια μεγάλη και με πολλές στροφές ιστορία. Ωστόσο, ένα μανιφέστο για ένα νέο ξεκίνημα, σε αρχική φάση, πρέπει να διαρρήξει τα όρια του επιτελεστικού πολιτικού λόγου. Όχι συνθήματα, αλλά περιγραφή διλημμάτων, δυσκολιών, αποτυχιών, ηττών. Πρέπει να καταλάβεις πού συντρίφτηκε το προηγούμενο καράβι, σε ποιες ξέρες έχουν κολλήσει τα ρεύματα που θες να συνθέσεις. Και να δείξεις πώς σκέπτεσαι να το κάνεις», δηλώνει.

Και συνεχίζει: «Για παράδειγμα, στην Ελλάδα δεν μπορείς να σχεδιάσεις αν δεν πάρεις υπόψη σου τη γήρανση και δημογραφική συρρίκνωση του πληθυσμού και τις συνέπειές της· τι μπορεί να σημαίνει ανασύνταξη του παραγωγικού μοντέλου (γιατί η χώρα δεν παράγει) στον σημερινό διεθνή καταμερισμό εργασίας· το πρόβλημα ένταξης των μεταναστών που έχουν αρχίσει να έρχονται εδώ και τριάντα πέντε χρόνια και υπερβαίνουν το 12% του πληθυσμού· τους ευρωπαϊκούς περιορισμούς (πολιτική σύνθεση και συντηρητικοποίηση της ευρωπαϊκής ηγεσίας), τους διεθνείς προσανατολισμούς (αντιτουρκική συμμαχία με Ισραήλ, προσανατολισμός στη Μέση Ανατολή και απομάκρυνση από Ευρώπη;). Μια κυβερνώσα δύναμη θα χρησιμοποιήσει μεταφορική (διπλωματική) γλώσσα που θα καλύψει τις διαφορές. Το μανιφέστο όμως μιας δύναμης που συγκροτείται οφείλει να είναι κυριολεκτική».

Παράλληλα, ο διακεκριμένος ιστορικός υπογραμμίζει: «Η δεύτερη παρατήρηση είναι ότι “σοσιαλδημοκρατία”, “ριζοσπαστική αριστερά” και “πολιτική οικολογία” δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αφηρημένοι ιδεότυποι και εκτός ιστορίας. Τι προτάσεις να κάνεις αν δεν έχεις καταλάβει γιατί τα ρεύματα που θέλεις να γεφυρώσεις απέτυχαν και συρρικνώθηκαν; Πού πήγαν οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις της σοσιαλδημοκρατίας, όταν τη δεκαετία του ’90 κυριαρχούσε σε όλη την Ευρώπη; Τα τρία ρεύματα δεν είναι μενού, από το οποίο διαλέγουμε για να κάνουμε κάτι τρίτο ή συνθετικό. Είναι επώδυνες διαδοχικές προσαρμογές μιας ευρωπαϊκής συνείδησης που αντλεί από την παράδοση του ριζοσπαστικού Διαφωτισμού. Εν κατακλείδι; Οι λέξεις χρησιμοποιούνται για να κάνεις και να πεις πράγματα, δηλαδή έχουν δύο διαφορετικές λειτουργίες: η δεύτερη είναι χρησιμότερη για την κατανόηση, η πρώτη για την επιτέλεση. Τώρα θέλαμε τη δεύτερη για να καταλάβουμε, η πρώτη θα ακολουθούσε με το πρόγραμμα του κόμματος. Εντάξει, ο Μαρξ είπε πως το ζήτημα δεν είναι πώς θα ερμηνεύσουμε τον κόσμο αλλά πώς θα τον αλλάξουμε. Αλλά κολλήσαμε. Δεν τον αλλάξαμε τον κόσμο, αυτός μας αλλάζει. Ας δοκιμάσουμε επομένως να τον καταλάβουμε προτού επιχειρήσουμε για άλλη μια φορά να τον αλλάξουμε».

Ο Αλέξης Τσίπρας υπήρξε, για πολλούς, το σύμβολο μιας πολιτικής ανατροπής. Για άλλους, η προσωποποίηση μιας χαμένης ευκαιρίας. Και για αρκετούς, κάτι ενδιάμεσο: μια υπενθύμιση ότι η πολιτική δεν είναι ποτέ τόσο απλή όσο φαίνεται στις πλατείες και στα συνθήματα. Όμως, όποια κι αν είναι η ανάγνωση, η παρουσία του εξακολουθεί να πυροδοτεί αντιδράσεις, κάτι που από μόνο του λέει πολλά. Το βέβαιο είναι ότι ο πρώην πρωθυπουργός δεν εμφανίζεται σήμερα ως μια «έκπληξη» του πολιτικού συστήματος. Άλλοτε στενοί του συνεργάτες σε διάφορα πηγαδάκια υπογραμμίζουν ότι όσα λέει δεν γεννούν πλέον καμία προσδοκία αλλαγής ή ανατροπής. Και αναμφίβολα, μετά το rebranding έρχεται να παρουσιαστεί ως ένα πολιτικό πρότυπο που δεν αγαπά τις ρήξεις. Πράγματι, από τις δημόσιες τοποθετήσεις του είναι ξεκάθαρο ότι εκεί που κάποτε προβαλλόταν ως το ριζικά νέο, σήμερα διακρίνεται μια εξοικείωσή του με τα όρια και τους κανόνες του πολιτικού παιχνιδιού.

Ένας παλιός εκλογικός αναλυτής έλεγε πριν από λίγες μέρες ότι το ουσιαστικό ερώτημα για το εγχείρημα Τσίπρα μπορεί να μην αφορά τον ίδιο τον πρωταγωνιστή αλλά εκείνους που θα τον ακολουθήσουν. Αν δηλαδή αυτοί έχουν αλλάξει αρκετά ώστε να ζητούν κάτι διαφορετικό ή αν εξακολουθούν να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους μέσα από παλιές και οικείες αφηγήσεις. Ως εκ τούτου, εκεί είναι που θα κριθεί το αν το νέο εγχείρημα του πρώην πρωθυπουργού θα είναι επιτυχές ή όχι.