"Οι φωτογραφίες της Καισαριανής | 365 Στιγμές" 11 Μαρ 2026 #ΕΡΤ #365Stigmes (Ημερομηνία Προβολής: 05/03/2026)

 ...............................................................

Οι φωτογραφίες της Καισαριανής | 365 Στιγμές

Το θέμα των φωτογραφιών από την εκτέλεση στο Σκοπευτήριο Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, που συγκίνησαν την κοινή γνώμη και επαναπατρίζονται στην Ελλάδα έπειτα από δεκαετίες με ενέργειες του Υπουργείο Πολιτισμού, ερευνά η εκπομπή «365 Στιγμές» με τη Σοφία Παπαϊωάννου. 

Η εκπομπή ακολουθεί την πορεία των δραματικών ημερών πριν από την εκτέλεση. Ερευνά στη Λακωνία την ενέδρα στον Γερμανό στρατηγό Φραντς Κρεχ, που οδήγησε στα αντίποινα. Καταγράφει το δύσβατο σημείο της επίθεσης και φτάνει στο χωριό Κροκεές, όπου συναντά απογόνους των ανταρτών που συμμετείχαν στην ενέδρα και για δεκαετίες δεν επιθυμούσαν να μιλήσουν δημόσια. 

Με τη βοήθεια ιστορικών που έχουν μελετήσει εκείνη την περίοδο, η εκπομπή ανασυνθέτει τις δραματικές στιγμές της εκτέλεσης στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, μέσα από στοιχεία που προκύπτουν από τις φωτογραφίες οι οποίες αγοράστηκαν από Βέλγο συλλέκτη. 

Ποιοι ήταν οι 200 αγωνιστές που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή και γιατί οι φωτογραφίες –που κανείς δεν πίστευε ότι υπήρχαν– εμφανίστηκαν 82 χρόνια μετά; Τι αποκαλύπτουν οι εικόνες που δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί και ποια είναι η ιστορική τους σημασία;

Η εκπομπή φέρνει στο φως σημαντικά γερμανικά ντοκουμέντα και σπάνιες φωτογραφίες από άλλες εκτελέσεις της περιόδου της Γερμανικής Κατοχής. Μιλούν ιστορικοί, συλλέκτες και απόγονοι των εκτελεσθέντων, φωτίζοντας άγνωστες πτυχές της ιστορίας.

 Ημερομηνία Προβολής: 05/03/2026 11 Μαρ 2026 #ΕΡΤ #365Stigmes

 

«ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΛΕΜΟΥ» [Deutsche Kriegsfibel] (Απόσπασμα) – ποίημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898 – 1956) (Από τα «ΠΟΙΗΜΑΤΑ - ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ», μτφ. Μάριος Πλωρίτης, εκδ. «Θεμέλιο», 2000).

 ...............................................................

          Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898 - 1956)

·      «ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΛΕΜΟΥ»  [Deutsche Kriegsfibel] (Απόσπασμα) – ποίημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898 – 1956) (Από τα «ΠΟΙΗΜΑΤΑ - ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ», μτφ. Μάριος Πλωρίτης, εκδ. «Θεμέλιο», 2000).

 

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΨΗΛΑ

θεωρούνε ταπεινό να μιλάς για το φαΐ.

Ο λόγος: έχουνε

κιόλας φάει.

 

Οι ταπεινοί αφήνουνε τον κόσμο

χωρίς να ‘χουνε δοκιμάσει

κρέας της προκοπής.

 

Πώς ν’ αναρωτηθούν πούθ’ έρχονται

και πού πηγαίνουν; Είναι

τα όμορφα δειλινά τόσο αποκαμωμένοι.

 

Το βουνό και την πλατιά τη θάλασσα

δεν τα ‘χουνε ακόμα δει

όταν σημάνει η ώρα τους.

 

Αν δε νοιαστούν οι ταπεινοί

γι’ αυτό που είναι ταπεινό

ποτέ δε θα υψωθούν.

 

ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΔΕ ΔΕΙΧΝΕΙ ΑΚΟΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ.

 Οι μήνες όλοι, όλες οι ημέρες

είναι ακόμα ανοιχτές. Κάποια απ’ αυτές

θα σφραγιστεί μ’ ένα σταυρό.

 

ΟΙ ΕΡΓΑΤΕΣ ΦΩΝΑΖΟΥΝ ΓΙΑ ΨΩΜΙ.

Οι έμποροι φωνάζουν γι’ αγορές.

Οι άνεργοι πεινούσαν. Τώρα

πεινάνε κι όσοι εργάζονται.

Τα χέρια που ήταν σταυρωμένα, σαλεύουν πάλι:

Φτιάχνουν οβίδες.

 

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΑΡΠΑΝΕ ΤΟ ΦΑΪ ΑΠ’ ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ

κηρύχνουν τη λιτότητα.

Αυτοί που παίρνουν όλα τα δοσίματα

ζητάν θυσίες.

Οι χορτάτοι μιλάν στους πεινασμένους

για τις μεγάλες εποχές που θα ‘ρθουν.

Αυτοί που τη χώρα σέρνουνε στην άβυσσο

λεν πως η τέχνη να κυβερνάς το λαό

είναι πάρα πολύ δύσκολη

για τους ανθρώπους του λαού.

 

 

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΨΗΛΑ ΛΕΝΕ: ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ

είναι δυο πράγματα ολότελα διαφορετικά.

Όμως η ειρήνη τους κι ο πόλεμός τους

μοιάζουν όπως ο άνεμος κι η θύελλα.

Ο πόλεμος γεννιέται απ’ την ειρήνη τους

καθώς ο γιος από τη μάνα.

Έχει τα δικά της

απαίσια χαρακτηριστικά.

 

Ο πόλεμός τους σκοτώνει

ό,τι άφησε όρθιο

η ειρήνη τους.

 

ΟΤΑΝ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΨΗΛΑ ΜΙΛΑΝΕ ΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ

ο απλός λαός ξέρει

πως έρχεται ο πόλεμος.

 

Όταν αυτοί που είναι ψηλά καταριούνται τον πόλεμο

οι διαταγές για επιστράτευση έχουν υπογραφεί.

 

ΣΤΟΝ ΤΟΙΧΟ, ΜΕ ΚΙΜΩΛΙΑ ΓΡΑΜΜΕΝΟ:

«Θέλουνε πόλεμο».

Αυτός που το ‘χε γράψει

έπεσε κιόλας.

 

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΨΗΛΑ ΛΕΝΕ:

Να ο δρόμος για τη δόξα.

Αυτοί που είναι χαμηλά λένε:

Να ο δρόμος για το μνήμα.

 

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ

δεν είν’ ο πρώτος. Πριν απ’ αυτόν

γίνανε κι άλλοι πόλεμοι.

Όταν τέλειωσε ο τελευταίος,

υπήρχαν νικητές και νικημένοι.

Στους νικημένους, ο φτωχός λαός

πέθαινε από την πείνα. Στους νικητές

ο φτωχός λαός πέθαινε το ίδιο.

 

ΣΑΝ ΕΡΘΕΙ Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ, ΠΟΛΛΟΙ ΔΕΝ ΞΕΡΟΥΝ

πως επικεφαλής βαδίζει ο εχθρός τους.

Η φωνή που διαταγές τους δίνει

είναι τους εχθρού τους η φωνή.

Κι εκείνος που για τον εχθρό μιλάει

είναι ο ίδιος τους ο εχθρός.

 

ΝΥΧΤΑ

Τ’ αντρόγυνα

ξαπλώνουν στο κρεβάτι τους. Οι νέες γυναίκες

θα γεννήσουν ορφανά. 

 

ΣΤΡΑΤΗΓΕ, ΤΟ ΤΑΝΚ ΣΟΥ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟ ΜΗΧΑΝΗΜΑ

Θερίζει δάση ολόκληρα, κι εκατοντάδες άντρες αφανίζει,

μόνο που έχει ένα ελάττωμα:

χρειάζεται οδηγό.

 

Στρατηγέ, το βομβαρδιστικό σου είναι πολυδύναμο.

Πετάει πιο γρήγορα απ’ τον άνεμο, κι απ’ τον ελέφαντα

     σηκώνει βάρος πιο πολύ.

Μόνο που έχει ένα ελάττωμα:

Χρειάζεται πιλότο.

 

Στρατηγέ, ο άνθρωπος είναι χρήσιμος πολύ.

Ξέρει να πετάει, ξέρει και να σκοτώνει.

Μόνο που έχει ένα ελάττωμα:

Ξέρει να σκέφτεται.

 

 

 

"Πρωινό" Από τον δίσκο "Η Στέλλα Κυπραίου στις μουσικές του Μάνου Χατζιδάκι" Released on: 2018-11-27 & (youtube, 31.5.2023)

 ...............................................................

"Πρωινό"

Από τον δίσκο "Η Στέλλα Κυπραίου στις μουσικές του Μάνου Χατζιδάκι"

Released on: 2018-11-27 & (youtube, 31.5.2023)

 

"Ο Μάνος Χατζιδάκις Παίζει Στο Πιάνο Θέματα Από Το Blue" (Full Album Audio) (youtube, 20.3.2022)

 ...............................................................

Ο Μάνος Χατζιδάκις Παίζει Στο Πιάνο Θέματα Από Το Blue (Full Album Audio)

1. 00:00 Blue's Solitude/ The Death Of Blue (Excerpts)

2. 02:43 The Mexicans Are Coming/ Blue: Main Title (The River) (Excerpts)

3. 04:54 Nocturne (Excerpt)

4. 07:18 The Mexicans In The Village/ Blue and Joanne Near The River (Excerpts)

«Σούπερμαν, Αϊρον Μαν, Τραμπ Μαν» έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή", 10.3.2026)

 ..............................................................

«Σούπερμαν, Αϊρον Μαν, Τραμπ Μαν»

έγραψε ο Παντελής Μπουκάλας ("Καθημερινή", 10.3.2026)

Αχταρμάς, αυτό είναι το προπαγανδιστικό βίντεο των 42 δευτερολέπτων που διακινεί ο Λευκός Οίκος. Κατασκευάστηκε με τα αισθητικά, πολιτικά και ηθικά κριτήρια ενός πλανητάρχη που, με το παιδαριώδες λεξιλόγιο και την αναιμική σκέψη του, διεκδικεί τον τίτλο του πλέον απαίδευτου μέλους της σέχτας των Υπερδύναμων. Σίγουρα πάντως είναι ο πλέον αμοραλιστής. Τα άλλοθι που βαριεστημένα επικαλείται στις αποικιοκρατικές επιχειρήσεις του είναι τόσο διάτρητα και ψεύτικα, ώστε να τα αλλάζει ταχύτερα και από τα στρατιωτικά του σχέδια. Το ψέμα, άλλωστε, είναι δεύτερη φύση γι’ αυτόν τον θρήσκο άνθρωπο. Βοούν τα τεκμήρια, αμερικανικός ήταν ο πύραυλος που θέρισε 168 κοριτσάκια του δημοτικού στη Μινάμπ, αυτός όμως επιμένει: «Τα σκότωσαν οι Ιρανοί».

Μονοκράτορας είναι. Ό,τι θέλει λέει, ό,τι θέλει κάνει. Ενας μονοκράτορας που, κατά το βιντεάκι, συγκεντρώνει τα χαρίσματα μιας ντουζίνας κινηματογραφικών ηρώων ή υπερηρώων. Είναι συγχρόνως ο Αϊρον Μαν, ο Μονομάχος, ο απελευθερωτής Ουίλιαμ Ουάλας του «Braveheart», ο άντρακλας πιλότος Τομ Κρουζ του «Top Gun», ο θεριστής Τζον Γουίκ, ο ρομποτικός Όπτιμους Πράιμ των «Transformers», o Ντέντπουλ, ο ανήθικος δικηγόρος του σίριαλ «Better Call Saul», που ουρλιάζει «Δεν μπορείτε να φανταστείτε τι είμαι ικανός να κάνω», και βέβαια ο Σούπερμαν. Με μια κουτοπόνηρη αλλαγή: στις ταινίες ο εξωγήινος από τον Κρύπτωνα μάχεται για «Truth, Justice and the American Way», αυτό είναι το σλόγκαν του.

Στο βίντεο, το «Way» έγινε «Life», κι έτσι ο Σούπερμαν –ένας «πολεμικός» μετανάστης κι αυτός– δηλώνει ότι προστατεύει την αμερικανική ζωή. Που υποτίθεται ότι κινδυνεύει από τους Ιρανούς θεοκράτες, σύμφωνα με μία από τις πεντέξι σεναριακές τραμπικές δικαιολογήσεις της «Επικής Οργής». «Είναι αποκρουστικό ένας αληθινός πόλεμος, με αληθινούς νεκρούς και αληθινά δεινά, να αντιμετωπίζεται σαν βιντεοπαιχνίδι», δήλωσε ο Αμερικανός καρδινάλιος Μπλέιζ Σούπιτς. Μάταιη η αγανάκτησή του. Λίγες μέρες πριν, καμιά δεκαπενταριά ευαγγελικοί πάστορες προσευχήθηκαν στο Οβάλ Γραφείο, σε μια σκηνή γελοιωδώς υποκριτική, να δώσει ο Θεός «σοφία και δύναμη» στον Τραμπ. Ο οποίος, ήδη σοφός και παντοδύναμος, «έχει χριστεί από τον ίδιο τον Ιησού», όπως διαβεβαιώνουν κάμποσοι Αμερικανοί στρατιωτικοί διοικητές. Φονταμενταλιστές τριών θρησκειών, του ισλαμισμού, του ιουδαϊσμού και του χριστιανισμού, σε έναν επιπλέον πόλεμο όπου οι θεοί απλώς απουσιάζουν.

Johann Sebastian Bach Sinfonia BWV 29 www.luteduo.com - Anna Kowalska & Anton Birula (youtube, 6.12.2015)

 ...............................................................

Johann Sebastian Bach Sinfonia BWV 29 www.luteduo.com

(youtube, 6.12.2015)

Anna Kowalska & Anton Birula

Victoria de los Angeles & Miguel Zanetti. F. Garcia Lorca. (youtube, 5.5.2010)

 ...............................................................

Victoria de los Angeles & Miguel Zanetti. F. Garcia Lorca.

Federico Garcia Lorca. Canciones Clásicas Españolas.

-Nana de Sevilla.

-Los Pelegrinitos.

-Zorongo Gitano.

(youtube, 5.5.2010)

"ΓΙΑ ΜΙΑΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ" ποίημα του Νίκου - Αλέξη Ασλάνογλου (1931 - 1996) Από τη συλλογή "Ο Θάνατος του Μύρωνα" και τη συνολική του ποιητική κατάθεση "Ο Δύσκολος Θάνατος" (εκδ. "Εγνατία", 1978)

 ...............................................................

Νίκος - Αλέξης Ασλάνογλου (1931 - 1996) 

ΓΙΑ ΜΙΑΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Είμαι χειρότερος απ' τους αλήτες, τις αρτίστες

αυτοί μπορούν και ζουν, δεν περιμένουνε

μα εγώ ό,τι παίρνω γίνεται προπέτασμα καπνού

για όσα ζητώ - και προπαντός μια εξιλέωση

στην τέλεια σχέση να σωθώ ή να μαρτυρήσω

Μα ο άλλος είναι ανέφιχτος, γιατί

δεν είναι μόνο σώμα ή κατανόηση

μα κάποια ανεπανάληπτη φωνή. Κι' αν προχωρήσω

εγκάρσια μέσα του, έντρομος θα ιδώ

πως μένει θεατής. Δεν είναι

ετοιμασμένος για μαρτύριο ή για μοίρασμα

σκοτώνοντας τη σίγουρη μικρή του ελευθερία.

Φυλάγεται και σε καλεί μονάχα αν υπογράψεις

πως όλα θα τα σεβαστείς, και το κυριώτερο

τη σίγουρη μικρή του ελευθερία

Νίκος - Αλέξης Ασλάνογλου

Από τη συλλογή "Ο Θάνατος του Μύρωνα" και τη συνολική του ποιητική κατάθεση "Ο Δύσκολος Θάνατος" (εκδ. "Εγνατία", 1978)

Arvo Pärt : Mozart's Adagio (Brilliant Classics 2006 & youtube, 26.11.2013)

...............................................................

Arvo Pärt : Mozart's Adagio

Mozart's Adagio pour violon, violoncelle et piano d'Arvo Pärt (né en 1935), basé sur la sonate n°2 K280 de Wolfgang Amadeus Mozart (1756 - 1791).

Violon : Benjamin Hudson
Violoncelle : Sebastian Klinger
Piano : Jürgen Kruse

Brilliant Classics 2006 & youtube, 26.11.2013

Hasta Siempre - Jan Garbarek / 2004 live in Nancy - part 1 / (youtube, 20.1.2010)

 ...............................................................

Hasta Siempre - Jan Garbarek

2004 live in Nancy - part 1 / (youtube, 20.1.2010)

"...στέλνοντας το μήνυμα «στους έξω» (εκείνων των καιρών, αλλά και όλων των καιρών)..." από τον δημοσιογράφο και φίλο στo fb Yannis Almpanis (facebook, 5.3.2026)

 ..............................................................

από τον δημοσιογράφο και φίλο στo fb Yannis Almpanis (facebook,  5.3.2026)

Αλύγιστοι μπροστά στις κάνες των ναζί… Σήμερα παρουσιάστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού όλη τη συλλογή των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Οι 262 φωτογραφίες της συλλογής Χόιερ ανακτήθηκαν από το ελληνικό Δημόσιο μετά την απόσυρσή τους από την ηλεκτρονική δημοπρασία.

Ανάμεσα τους βρίσκεται και αυτή η φωτογραφία, ένα από τα πιο συγκλονιστικά ντοκουμέντα της ελληνικής Ιστορίας. Είναι η στιγμή της εκτέλεσης, η τελευταία ανάσα της ζωής πριν τον επικείμενο θάνατο. Οι αγωνιστές στέκονται ευθυτενείς απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα, ενώ κάποιοι έχουν σηκωμένες τις γροθιές.

 

Η εκτέλεση είχε σχεδιαστεί ως τελετουργία επιβολής της απόλυτης ναζιστικής εξουσίας · ένας θρίαμβος της βαρβαρότητας. Οι μελλοθάνατοι όμως «την ώρα του σκότους» αψηφούν το «κράτος του θανάτου» και μετατρέπουν την εκτέλεσή τους σε χειρονομία εξέγερσης και ελευθερίας. Δεν τους λύγισαν…

Η στάση τους αποτελεί την έσχατη και πιο ηρωική πράξη αντίστασης στο ναζισμό, στέλνοντας το μήνυμα «στους έξω» (εκείνων των καιρών, αλλά και όλων των καιρών) ότι ο αγώνας πρέπει να συνεχιστεί, όποιο και αν είναι το τίμημα · ότι η βαρβαρότητα δεν μπορεί να συντρίψει την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.

Το μήνυμα των 200 είναι ζωντανό. Σήμερα, αύριο και για πάντα.

Persian Traditional Music: "Spring in Sorrow" by Reza Manbachi - بهار غم انگیز (youtube, 19.3.2010)

 ...............................................................

Persian Traditional Music: Spring in Sorrow - بهار غم انگیز

Reza Manbachi presents "Spring in Sorrow" (بهار غم انگیز), a soulful and mesmerizing solo improvisation on the Persian Tar (a.k.a Iranian Tar).

(youtube, 19.3.2010)

 

"Νόμπελ πολέμου" γράφει ο Νίκος Σαραντάκος ("Εφημερίδα των Συντακτών" / "ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ", 04.03.26)

 ...............................................................

                        Νόμπελ πολέμου

γράφει ο Νίκος Σαραντάκος ("Εφημερίδα των Συντακτών" / "ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ", 04.03.26) 

Από το Σάββατο το βράδυ ήχησαν τα τύμπανα του πολέμου, σύμφωνα με το κλισέ, με την επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν και τη θανάτωση του ηγέτη της χώρας, του Αλί Χαμενεΐ, καθώς και εκατοντάδων αθώων αμάχων, όπως οι δεκάδες μαθήτριες στο δημοτικό σχολείο που βρισκόταν 600 μέτρα μακριά από μια βάση Φρουρών της Επανάστασης ή η 14μηνη εγγονή του Χαμενεΐ, ένα πολύ επικίνδυνο βρέφος.

Για τον πόλεμο που ξεκίνησε διαβάζετε σε άλλες στήλες· εμείς εδώ θα λεξιλογήσουμε. Η λέξη είναι αρχαία· στον Ομηρο και στην επική γενικά ποίηση απαντά και με τον τύπο «πτόλεμος». Μάλιστα, στο Α της «Ιλιάδας» βλέπουμε και τους δυο τύπους σχεδόν πλάι πλάι: οὔτε ποτ᾽ εἰς ἀγορὴν πωλέσκετο κυδιάνειραν οὔτε ποτ᾽ ἐς πόλεμον, ἀλλὰ φθινύθεσκε φίλον κῆρ αὖθι μένων, ποθέεσκε δ᾽ ἀϋτήν τε πτόλεμόν τε· δεν πήγαινε στην σύνοδον, όπου δοξάζοντ᾽ άνδρες, ούτε στον πόλεμον, και αυτού βαρύλυπ᾽ η καρδιά του ελαχταρούσε την βοήν, την φλόγα του πολέμου, στη μετάφραση του Πολυλά.

Ο τύπος με πτ- επιβιώνει και σε ονόματα: Νεοπτόλεμος, Πτολεμαίος και σε ένα Po-to-re-ma-ta μυκηναϊκό (Πτολεματάς). Η εναλλαγή π/πτ, που τη βρίσκουμε και στο πόλις/πτόλις δεν έχει εξηγηθεί ικανοποιητικά. Στον Ομηρο βρίσκουμε τα εξής επίθετα για τον πόλεμο: ἄγριος, αἱματόεις, ἀργαλέος, ἀλίαστος, δακρυόεις, δήϊος, δυσηλεγής, δυσηχής, κακός, λευγαλέος, ὀϊζυρός, ὀκρυόεις, ὀλοός, ὁμοίιος, πευκεδανός, πολυᾶϊξ, πολύδακρυς, στυγερός, φθισήνωρ (τα τρία διατηρούνται και σήμερα, ακόμα 3-4 τα μαντεύουμε εύκολα, πάντως κανένα δεν είναι καλό).

Στα λατινικά ο πόλεμος ήταν bellum, αλλά οι νεότερες ρωμανικές γλώσσες στράφηκαν σε μια γερμανική ρίζα κι έτσι έχουμε τις λέξεις guerre/ guerra (από την οποία προέρχεται και το αγγλικό war) διότι ήθελαν να αποφύγουν την ομοιότητα του bellum με το bello – ο πόλεμος ποτέ δεν είναι όμορφος. Η ελληνική λέξη δεν πέρασε σε ξένες γλώσσες απευθείας, αλλά από παράγωγά της. Ετσι, τα αγγλικά και τα γαλλικά έχουν όρους όπως polemic/polemique.

Ανάλογα με τα μέσα με τα οποία διεξάγεται, ο πόλεμος μπορεί να είναι συμβατικός, ατομικός/πυρηνικός, χημικός, βιολογικός, ηλεκτρονικός, ψυχολογικός, οικονομικός. Είχαμε παλιότερα τον ψυχρό πόλεμο. Ανάλογα με την εμβέλειά του μπορεί να είναι τοπικός ή παγκόσμιος, ανάλογα με το είδος του μπορεί να είναι εμφύλιος, κατακτητικός, αποικιακός, αμυντικός ή επιθετικός, απελευθερωτικός/εθνικοαπελευθερωτικός, θρησκευτικός ή ιερός. Μπορεί να είναι αστραπιαίος, μπορεί να είναι (ή μάλλον ήταν κάποτε) πόλεμος χαρακωμάτων. Στις μέρες μας μπορεί να είναι και υβριδικός.

Το πρωτοφανές στον τωρινό πόλεμο είναι ότι οι Αμερικανοί φονιάδες χτύπησαν και θανάτωσαν τον ηγέτη ανεξάρτητου κράτους ενώ συνεχίζονταν οι διαπραγματεύσεις μαζί του. Τέτοια μπαμπεσιά δεν έχει προηγούμενο στα διπλωματικά χρονικά, αν και στις οικογένειες της μαφίας συνηθίζεται. Ο πρόεδρος Τραμπ πόζαρε για ειρηνόφιλος και πολύ εκνευρίστηκε που οι ασεβείς Νορβηγοί δεν του απένειμαν το Νόμπελ Ειρήνης πέρυσι. Ενα Νόμπελ πολέμου θα ήταν πιο ταιριαστό.

"Ό,ΤΙ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ ΜΕ ΜΟΥΔΙΑΖΕΙ" ποίημα του Νίκου-Αλέξη Ασλάνογλου (1931 - 1996) Από τη συλλογή "Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΥΡΩΝΑ" & τη συγκεντρωτική συλλογή "Ο ΔΥΣΚΟΛΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ" (1978)

 ...............................................................

Νίκος - Αλέξης Ασλάνογλου (1931 - 1996)

Ό,ΤΙ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ ΜΕ ΜΟΥΔΙΑΖΕΙ

Ό,τι για πάντα με μουδιάζει κι' οδηγεί

εσένα στο χαμό κι' αδιαφορεί για μένα

κρατώντας μου τα χέρια και το νου

αναποφάσιστα, σε ένοχη απραξία

βλέποντας καταδίκους να περνούν

απ' το βαθύ το χάραμα ως τη νύχτα

μες στις γνωστές μου γειτονιές, και το χειρότερο

να περιφέρεσαι ανάμεσα κι' εσύ, ξέρω πως δε μπορεί

να είναι ο θάνατος. Γιατί χωνεύει

ανάσες μες στη μουσική του ύπνου, αφιπλίζει

καημούς και συμφιλιώνει τ' όνειρο

με την πυρακτωμένη μνήμη, κι όλα γίνονται

λαμπρή σκηνοθεσία.

                                       Ό,τι χρόνια με κράτησε

άπραχτο και φιλάσθενο, σχεδόν ανυπεράσπιστο

με το μαλάκωμα της μακριάς αρρώστιας, είναι

προσήλωση τυφλή σε ομοιώματα, κι ακόμα

παράξενη επιμονή να καταναλωθούμε

Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου (1931 - 1996)

Από τη συλλογή "Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΥΡΩΝΑ" & τη συγκεντρωτική συλλογή  "Ο ΔΥΣΚΟΛΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ" (εκδ. "Εγνατία", 1978)

"Ο κύριος Χ" ποίημα της ποιήτριας και φίλης στο fb Μαργαρίτας Παπαμίχου (facebook, 4.3.2026)

 .............................................................

Ο κύριος Χ


Φτερά ποτέ δεν πρόβαρε
Στην αυλή των θαυμάτων δεν πάτησε
Δεν μύρισε το σπάνιο λουλούδι της φαντασίας
Δεν καταδιώχτηκε από κανένα όραμα
Απ' της αλήθειας τον πυρετό βγήκε παγωμένος
Χίλια μάτια στον καθρέφτη του τον κοίταζαν περιπαιχτικά
σκούπιζε προσεχτικά το μέλλον απ’ τους ώμους του
κι έφτυνε τον κόρφο του
για να ξορκίσει κάθε πιθανότητα
Δεν ερωτεύτηκε της Άρτεμης το ελεύθερο ελάφι
Μια ψιχάλα δεν άφησε
το μέτωπό του να ραγίσει
Στης απορίας το θαύμα
έστρεφε αλλού την κεφαλή
Ίδιος στο μαχαλά
ίδιος και στο πορτάκι
Μόνο κρυφοκοιτάζει καμιά φορά
μη δει κανείς τα μέσα του
και τον χαλάσει
Στην καθημερινή του κλίνη
δεν μεγαλύνεται
Ο από χρόνια κεκοιμημένος εαυτός του
άταφος μένει

Μαργαρίτα Παπαμίχου

(facebook, 4.3.2026)

*foto-Rodney Smith

Mikrocosmos Volume IV: 97. Notturno - 98. Thumb under - 99. Crossed hands - 100. In the style of a folksong - 101. Diminished fifth · Béla Bartók · Loránt Szücs (youtube,28.1.2016)

 ...............................................................

Mikrocosmos Volume IV: 97. Notturno - 98. Thumb under - 99. Crossed hands - 100. In the style of a folksong - 101. Diminished fifth · Béla Bartók · Loránt Szücs · Kornél Zempléni B. Bartók: Mikrocosmos, 44 Duos

"Βαλσαμωμένοι χειριστές πλατφόρμας" έγραψε ο Νίκος Γ. Ξυδάκης ("Εφημερίδα των Συντακτών" / ΝΗΣΙΔΕΣ - ΕΝΑ ΒΛΕΜΜΑ, 28.02.26)

 ...............................................................

Βαλσαμωμένοι χειριστές πλατφόρμας

έγραψε ο Νίκος Γ. Ξυδάκης ("Εφημερίδα των Συντακτών" / ΝΗΣΙΔΕΣ - ΕΝΑ ΒΛΕΜΜΑ, 28.02.26) 

Τα μικρομεσαία στρώματα καταστρέφονται από την τερατώδη αναδιάρθρωση κεφαλαίου, που γδέρνει σαν χαλαζόπτωση τις ασκεπείς κεφαλές πτωχευμένων μικροαστών, ξέπνοων μικρομεσαίων, new wave λαϊκών...

Οι βατραχομυομαχίες του κλόουν υπουργού και το αξόδευτο μίσος των συνηγόρων των δωσιλόγων κρύβουν απ’ το βλέμμα μας τους σωρειτομελανίες του πολέμου από τη Σούδα έως τα Στενά του Ορμούζ· κι ακόμη οι αμμοθίνες της ασημαντότητας δεν έχουν παραχώσει τις φωτογραφίες της Καισαριανής, η εκκένωση παραμένει δραστική.

Η μαζική χυδαιότητα και οι ολοένα σπανιότερες ελλάμψεις μου φέρνουν στον νου τις πυγολαμπίδες του Πιερ Πάολο Παζολίνι, του 1975, τον προορατικό επικήδειο για την ιταλική κοινωνία των μεγάλων ανασκιρτήσεων και των διαψευσμένων ελπίδων. Ο Παζολίνι είχε πρωτοαντικρίσει τις πυγολαμπίδες μελετώντας τον Δάντη, φοιτητής στο πανεπιστήμιο, συγκεκριμένα στον όγδοο κύκλο, όπου οι άρχοντες της Φλωρεντίας περιγράφονται σαν πυγολαμπίδες, τα μόνα φώτα στην Κόλαση. Ο νεαρός Παζολίνι επικεντρώθηκε στα ασθενικά φωτάκια των πυγολαμπίδων, στις σπίθες ελπίδας της αντίστασης, σε μια εποχή που κυριαρχούσαν σαν φώτα ο φασισμός και ο πόλεμος.

Το άρ­θρο των πυ­γο­λα­μπί­δων

Οταν το 1975, λίγους μήνες προτού τον συναντήσει ο θάνατος στις νύχτες της Οστια, ο Παζολίνι δημοσίευσε στην Corriere della Sera «Το άρ­θρο των πυ­γο­λα­μπί­δων» («Το κε­νό εξου­σί­ας»), δεν έβλεπε πλέον τις σπίθες ελπίδας, είχαν σβήσει. Με πικρή διαύγεια, ο συγγραφέας περιγράφει την πτώση του λαϊκού πολιτισμού, του πνεύματος της αντίστασης και της ελευθερίας, ψαύει τα νέα δεσμά του καταναλωτισμού, τα νέα πρόσωπα του φασισμού, τον κομφορμισμό, τη συντριβή των λαϊκών τάξεων από την πιο χυδαία μπουρζουαζία. Οι πυγολαμπίδες αφανίστηκαν από τη μόλυνση.

«Στις αρ­χές της δε­κα­ε­τί­ας του εξή­ντα, λό­γω της ατμο­σφαι­ρι­κής ρύ­παν­σης, κυ­ρί­ως, στην ύπαι­θρο και λό­γω της μό­λυν­σης των νε­ρών (των γα­λά­ζιων πο­τα­μών και των διά­φα­νων κα­να­λιών), οι πυ­γο­λα­μπί­δες άρ­χι­σαν να εξα­φα­νί­ζο­νται. Το φαι­νό­με­νο ήταν ανα­πά­ντε­χο και πρω­το­φα­νές. Μέ­σα σε λί­γα χρό­νια οι πυ­γο­λα­μπί­δες δεν υπήρ­χαν πια».

Η αλληγορία είναι προφανής, ωστόσο ο πάντα ευθύς Παζολίνι θα προχωρήσει, μιλά με παρρησία, όχι μόνο για τις χυδαίες ελίτ, αλλά και για τον εκχυδαϊσμένο λαό. Μιλά με πόνο:

«Δεν βρι­σκό­μα­στε πια μπρο­στά, όπως όλοι τώ­ρα πια ξέ­ρουν, σε “νέ­ους και­ρούς”, αλ­λά σε μια νέα επο­χή της αν­θρώ­πι­νης ιστο­ρί­ας, εκεί­νης που οι πε­ρί­ο­δοί της διαρ­κούν χι­λιε­τί­ες. [οι Ιτα­λοί] μέ­σα σε λί­γα χρό­νια έγι­ναν ένας λα­ός εκ­φυ­λι­σμέ­νος, γελοίος, τε­ρα­τώ­δης, εγκλη­μα­τι­κός. Αρ­κεί μο­νά­χα να βγει κα­νείς στον δρό­μο για να το κα­τα­λά­βει. Μα, βέ­βαια, για να καταλάβει αυ­τές τις αλ­λα­γές, πρέ­πει να τον αγα­πά­ει αυ­τόν τον κό­σμο. Εγώ, δυ­στυ­χώς, αυ­τούς τους αν­θρώ­πους της Ιτα­λί­ας τους αγά­πη­σα: τό­σο έξω από τα σχή­μα­τα της εξου­σί­ας (και μά­λι­στα, σε απέλ­πι­δα αντί­θε­ση με αυ­τά), όσο και έξω από τα λαϊ­κί­στι­κα και αν­θρω­πι­στι­κά σχή­μα­τα. Ηταν μια αγά­πη αλη­θι­νή, ρι­ζω­μέ­νη μέ­σα στον τρό­πο μου να υπάρ­χω. Εί­δα λοι­πόν “με τις αι­σθή­σεις μου” την ψυ­χα­να­γκα­στι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά της κα­τα­να­λω­τι­κής δύ­να­μης να πα­ρα­μορ­φώ­νει και να ξα­να­πλά­θει τη συ­νεί­δη­ση του ιτα­λι­κού λα­ού, μέ­χρι του ση­μεί­ου μιας υπο­βάθ­μι­σης χω­ρίς επι­στρο­φή».

Επέστρεφε…

Επιστρέφω συχνά στις παζολινικές πυγολαμπίδες, καθώς και στις προεκτάσεις που τους έδωσε σεβαστικά ο Ζορζ Ντιντί-Ουμπερμάν, μισό αιώνα αργότερα. Επιστρέφω για να μπορέσω να καταλάβω τη μείζονα μεταβολή που συντελέστηκε και συντελείται ακόμη στη δική μας κοινωνία, μια κοινωνία αγροτοποιμένων, εργατών, λαϊκών, τεχνιτών, και αργότερα εγγράμματων επιβατών του κοινωνικού ασανσέρ, ιδίως μετά τη χαμένη άνοιξη του ’60 και τον κατοπτρισμό της στο ’80.

Ποια μεταβολή; Την καταστροφή. Προτού καλά καλά σχηματιστούν και παγιωθούν τα μικρομεσαία στρώματα, καταστράφηκαν από το κόμμα του χρηματιστηρίου και τη μεγάλη χρεοκοπία, την κρίση-ευκαιρία, την τερατώδη αναδιάρθρωση κεφαλαίου που γδέρνει σαν χαλαζόπτωση τις ασκεπείς κεφαλές των πτωχευμένων μικροαστών, των ξέπνοων μικρομεσαίων, των new wave λαϊκών, σκέλεθρα πια χωρίς επάγγελμα, χωρίς τα χρειώδη, χωρίς τραγούδια, χωρίς γλέντια, χωρίς δεσμούς, χωρίς αυτοπεποίθηση. Χωρίς παρόν. Βαλσαμωμένοι χειριστές της πλατφόρμας του νέτφλιξ, της τράπεζας, του e-gov, του e-food, χαύνοι θεατές επιτελέσεων από λουμπενελίτ κλόουν και φύτρες δωσιλόγων.

Αρκετά σπαρακτική

Θυμάμαι πάντα τα νυκτερινά τηλεφωνήματα του σοφού Σπύρου Ασδραχά στο φούντωμα της κρίσης: «Αναδύονται νέες ταξικότητες, καταστρέφονται οι παλιοί σχηματισμοί… Αυτά να δούμε, παιδί μου». Ελπιζε ακόμη στις πυγολαμπίδες ο σοφός ιστορικός. (Ευτυχώς έφυγε χωρίς να δει τον εξευτελιστικό αυτοχειριασμό της Αριστεράς που αγαπούσε.)

Μέχρι να μεταφράσει και την «Κόλαση» του Δάντη, να ολοκληρώσει τους κύκλους της «Θείας Κωμωδίας» ο Γιώργος Κοροπούλης, επιστρέφω στον Παζολίνι:

«Τώ­ρα εί­ναι ανά­μνη­ση του πα­ρελ­θό­ντος αρ­κε­τά σπα­ρα­κτι­κή, κι ένας ηλι­κιω­μέ­νος που έχει τέ­τοιες ανα­μνή­σεις αδυ­να­τεί να ανα­γνω­ρί­σει στους ση­με­ρι­νούς νέ­ους τον εαυ­τό του νέο, και γι’ αυ­τό δεν έχει πια νό­η­μα η ανα­πό­λη­ση εκεί­νου του και­ρού».

Gurdjieff: "Assyrian Women Mourners" // Anja Lechner · Vassilis Tsabropoulos (℗ 2004 ECM Records / youtube, 26.9.2018)

 ...............................................................

Gurdjieff: "Assyrian Women Mourners"

Anja Lechner · Vassilis Tsabropoulos

(℗ 2004 ECM Records / youtube, 26.9.2018)

Πρέπει να πάμε ώς τη δίκη ενωμένοι" έγραψε ο Φοίβος Δεληβοριάς* ("Εφημερίδα των Συντακτών" / ΑΠΟΨΕΙΣ, 28.02.26)

 ..............................................................

Πρέπει να πάμε ώς τη δίκη ενωμένοι

έγραψε ο Φοίβος Δεληβοριάς* ("Εφημερίδα των Συντακτών" / ΑΠΟΨΕΙΣ, 28.02.26) 

Να πάμε ώς τη δίκη ενωμένοι, όχι για να επηρεάσουμε τη Δικαιοσύνη, αλλά για να είναι το αίτημά μας ουσιαστικό (λογοδοσία και ανάληψη ποινικών ευθυνών από πολιτικά πρόσωπα), πεντακάθαρο και να ταράζει τους υπεύθυνους καθημερινά.

Τα Τέμπη είναι ακόμα μια ευκαιρία – η τελευταία μας – να απαιτήσουμε να αναλαμβάνεται ουσιαστική πολιτική ευθύνη για τα κρατικά εγκλήματα. Να πέφτει φως, να καθαρίζει ο δρόμος, να μην εκχωρούμε συνεχώς δικαιώματα και έργα σε οποιονδήποτε χωρίς να υπογράφουμε συμβόλαιο.

Αν ο κόσμος δεν είχε δει την Εξεταστική Επιτροπή, τις φιέστες του Κώστα Αχ. Καραμανλή, τη συμπερίληψή του στα ψηφοδέλτια, τη συνεχή μεταβολή της συζήτησης από την ουσία (άμεση αλλαγή του νόμου περί ευθύνης υπουργών), την υποκριτική στάση πολιτικών και ΜΜΕ, δεν θα είχαν χρειαστεί ούτε η συναυλία ούτε οι κινητοποιήσεις. Που ήταν πάνδημες, δεν είχαν κομματικό χρώμα και είχαν μια συγκινητική, απελπισμένη ανθρωπιά και ομοψυχία.

Το τραγούδι «Δεν θα κάνω πίσω και δεν θα ξεχάσω» το έγραψα με την καρδιά μου, τιμώντας με τον τρόπο που μπορώ κάποιους ανθρώπους που με κάλεσαν, και αποφάσισα να μην το ηχογραφήσω ποτέ, ώστε να μην υπάρχει έστω και μια υπόνοια ότι θέλω να εκμεταλλευτώ οικονομικά την τραγωδία. Ζήτησα από την ΕΔΕΜ τα όποια χρήματα από τις ζωντανές του εκτελέσεις (από μένα και από άλλους) να πηγαίνουν στον Σύλλογο.

Δεν θεωρώ καλή ιδέα ένα κόμμα που θα ξεκινήσει από τους ανθρώπους των Τεμπών. Οχι γιατί δεν έχει όποιος θέλει το δικαίωμα, ούτε γιατί θεωρώ κάποιον από αυτούς ανέντιμο ή μη ικανό άνθρωπο, αλλά γιατί συσκοτίζεται από τις κομματικές ατζέντες και στρατηγικές αυτό που έφερε –για πρώτη φορά μετά από τόσα χρόνια– όλους τους πολίτες κοντά.

Πρέπει να πάμε ώς τη δίκη ενωμένοι, όχι για να επηρεάσουμε τη Δικαιοσύνη –αυτό προσπαθούν άλλοι να το κάνουν– αλλά για να είναι το αίτημά μας ουσιαστικό (λογοδοσία και ανάληψη ποινικών ευθυνών από πολιτικά πρόσωπα), πεντακάθαρο και να ταράζει τους υπεύθυνους καθημερινά.

Θα είμαστε φυσικά και φέτος στην πορεία και θα είμαστε κοντά σε όλους –αλλά όλους– τους συγγενείς, στον αγώνα τους και στις επιθέσεις που δέχονται (και θα δέχονται) από ανθρώπους που δεν θέλουν να λειτουργεί σωστά η δημοκρατία μας και πιστεύουν –με ιερή λύσσα– πως δεν επιδέχεται καμία βελτίωση.

*Τραγουδοποιός