...............................................................
Ζακ Πρεβέρ (1900 - 1977)
Στα βουνά του Κασμίρ
Ζει ο σουλτάνος Σαλαμανδραγόρας
Τη μέρα σκοτώνει ένα σωρό κόσμο
Και σαν έρθει το βράδυ πάει για ύπνο
Αλλά μες στους εφιάλτες του κρύβονται οι νεκροί
Και τον κατασπαράζουν
Κάποια νύχτα ξυπνάει
Βγάζοντας μια δυνατή κραυγή
Και ο δήμιος πεταγμένος απ’ τον ύπνο του
Φτάνει χαμογελώντας στα πόδια του κρεβατιού
Αν δεν είχαμε ζωντανούς
Λέει ο σουλτάνος
Δε θα είχαμε νεκρούς
Ο δήμιος απαντά "σωστά"
Να τελειώνουμε λοιπόν και με τους υπόλοιπους
Και να μην ξανασχοληθούμε
Σωστά λέει ο δήμιος
Είναι το μόνο που ξέρει να λέει
Και ξεπαστρεύουν όλους τους υπόλοιπους καθώς είπε ο σουλτάνος
Τις γυναίκες τα παιδιά τα δικά τους κι αυτά των άλλων
Το λύκο τη γλυκιά προβατίνα τη σφήγκα και το μοσχαράκι
Τη θερμοκέφαλη γκαμήλα το καλοκάγαθο το γεροντάκι
Τις θεατρίνες και το βασιλιά των ζώων
Όσους παλεύουν για το μεροκάματο και όσους βγάζουν μεγάλους λόγους
Και τους κοκόρους με τις κότες τους τα αυγά με τα τσόφλια τους
Και δε μένει κανένας για να θάψει κανέναν
Τώρα είμαστε εντάξει
Λέει ο σουλτάνος Σαλαμανδραγόρας
Αλλά μείνε εδώ δήμιε
Εδώ δίπλα μου
Και πάρε μου το κεφάλι
Αν ποτέ ξαναποκοιμηθώ
.
(*) Jacques Prévert, "Le sultan", στη συλλογή Paroles, 1946--------------------------------------------------------------
Γραμμένο στα 1944, το ποίημα θυμίζει στον αναγνώστη της εποχής τον Χίτλερ και τα εγκλήματά του, μπορούμε όμως άνετα να πούμε ότι ο αιμοσταγής αυτός σουλτάνος με τις παράλογες σκέψεις είναι κατ’ εικόνα και ομοίωση των τυράννων όλων των εποχών και όλων των χωρών. Ο Σαλαμανδραγόρας είναι προφανώς μια εφεύρεση του Πρεβέρ που κατασκευάζει μια λέξη-βαλίτσα με τη "σαλαμάνδρα" και τον "μανδραγόρα". Η πρώτη, ένα άκακο και ακίνδυνο ερπετό, θα ήταν σίγουρα συμπαθής στον (βαθιά αντιμοναρχικό) Πρεβέρ, αν δεν απεικόνιζε τον βασιλικό θυρεό του Οίκου των Βαλουά και του Φραγκίσκου Α’ της Γαλλίας, του βασιλιά εκείνου που έδωσε αποφασιστική ώθηση στην απόλυτη μοναρχία εισάγοντας την έκφραση "διότι αυτή είναι η θέλησή μας". Όσο γα τον μανδραγόρα, γνωρίζουμε πως για μεγάλο χρονικό διάστημα είχε κακή φήμη και αποτελούσε πρόσχημα - ιδίως κατά το Μεσαίωνα - για μακάβριες πράξεις. Ορισμένοι μάγοι θεωρούσαν τη ρίζα του ως ανθρώπινο έμβρυο που μπορούσε να έρθει στη ζωή. Αλλά μήπως και οι τύραννοι, σουλτάνοι ή άλλοι, δεν θεωρούν τον εαυτό τους ως μάγο ή θεό;
Ο Πρεβέρ αναπλάθει ακόμα την αλλόκοτη και ταυτόχρονα μαγική ατμόσφαιρα των "Χιλίων και μιας νυχτών" (που αγαπούσε πολύ, όπως διηγείται σ’ ένα άλλο ποίημά του με τίτλο "Παιδική ηλικία" : Διαβάζω και ξαναδιαβάζω τις Χίλιες και μια νύχτες, τις Περιπέτειες του Σέρλοκ Χολμς και τον Γύρο της Γαλλίας για παιδιά…). Ο σουλτάνος παίρνει ο ίδιος τη θέση της Σεχραζάτ (χωρίς να έχει όμως το πνεύμα της), καταδικάζοντας τον εαυτό του σε θάνατο αν αποκοιμηθεί, και αφήνοντάς τον στο έλεος ενός αποχαυνωμένου δημίου ο οποίος, δεδομένης της παρανοϊκής διαταγής που έχει λάβει, στο τέλος θα σκοτώσει σίγουρα τον παράφρονα δυνάστη του. Επειδή κάθε δικτάτορας, αργά ή γρήγορα, πέφτει θύμα της ίδιας του της παραφροσύνης...
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου